SỨC VƯƠN PHÙ ĐỔNG 79 Xuân Quan Sơn là một xã miền núi thuộc tỉnh Lạng Sơn. Nơi đây sở hữu địa hình lý tưởng với những thung lũng rộng lớn và các triền núi đá vôi bạt ngàn, tạo nên môi trường bán tự nhiên hoàn hảo cho việc chăn thả ngựa. Có thể nói, chăn nuôi ngựa bạch đã và đang là hướng phát triển kinh tế chính của Quan Sơn, giúp nhiều hộ vươn lên xóa đói giảm nghèo, làm giàu chính đáng. THIÊN NHIÊN ƯU ĐÃI Chúng tôi phóng tầm mắt thấy những đồng cỏ thuộc khu vực thảo nguyên Khau Sao thuộc thôn Suối Mạ A rộng lớn lên tới 140ha. Là nơi chăn thả của 2.748 con ngựa trong đó có khoảng 1.500 ngựa bạch thuần chủng nguồn gốc từ Việt Nam. Những ngọn núi cao nối tiếp nhau là nơi mọc nhiều cỏ cùng nguồn nước trong, khí hậu thoáng mát khiến loài ngựa bạch sinh sôi nhanh. Trung bình một năm số ngựa bạch của vùng tăng lên khoảng 25%. Ở đồi Khau Sao có độ cao khoảng 760 m so với mặt nước biển, diện tích chủ yếu là đồng cỏ, là địa điểm lý tưởng để chăn thả gia súc như: ngựa, trâu, bò… Ngựa được người dân thả theo đàn trên các đồng cỏ, thảo nguyên rộng lớn hoặc các triền núi đá vôi. Từng đàn ngựa lúc ung dung gặm cỏ trên triền đồi, khi đuổi nhau quanh khe, lối mòn. Giống ngựa bạch Quan Sơn có thân thon nhỏ, lông màu trắng, mũi, mắt, móng màu hồng, trọng lượng trung bình từ 70-100kg, người dân nuôi ngựa để lấy thịt, nấu cao và bán con giống. Người dân chăn nuôi ngựa bạch đã trở thành truyền thống, ngựa sinh trưởng rất tốt vì hợp thổ nhưỡng khí hậu, giá trị kinh tế rất cao, gấp hai lần so với ngựa thường và cao gấp 3-4 lần so với vật nuôi khác. Sảng khoái khi chiều tà, được ngồi bệt trên những tràng cỏ, cạnh bên có những quả mâm xôi nhỏ tím đỏ, xung quanh có nền cỏ xuân mởn xanh lúp xúp ổi rừng. Trò chuyện với tôi, anh Nông Văn Tình (sinh năm 1979), dân tộc Tày, trú tại thôn Suối Mạ cho biết, hiện nay gia đình đang chăn nuôi 9 con ngựa bạch. Anh cho biết, do có việc nhà nên vừa bán đi 5 con ngựa đến tuổi trưởng thành. Anh nheo mắt dõi theo đàn ngựa đang tung tăng trên triền đồi rồi giải thích với tôi: Ngựa bạch tạm gọi là cửu khiếu, từ mồm, mắt, tai mũi, bộ phận sinh dục, hậu môn… đều có màu trắng hồng. Cho cả đến bộ móng cũng tuyền màu trắng không một đốm đen. Ban đêm dùng đèn pin hay đèn chuyên dụng soi mắt ngựa thấy lừ lừ hai cục than hồng trong đáy mắt, càng về khuya thì hiện ra hai hình chữ nhật thoáng trong mắt ngựa… Anh Tình cho biết thêm: Ngựa thả rông từ tháng 10 đến tháng 3 âm lịch, sống theo đàn và được đánh dấu riêng bằng tiếng chuông, mõ ở cổ. Mỗi nhà sẽ có tiếng chuông khác nhau để dễ nhận biết. Chúng được chăn thả hoàn toàn tự nhiên mà không tốn công chăm sóc. Sáng người dân lên đồi thả ngựa, chiều dắt về nơi uống nước và buộc ngựa vào khu riêng của từng gia đình. Chúng tôi được nghe nhiều về ngựa bạch Hữu Kiên- Quan Sơn xứng đáng tên gọi thuần chủng. Ngựa trên thảo nguyên Khau Sao được chăn thả tự do nhưng được thuần dưỡng bởi khí hậu quanh năm mát lành. Loài bạch mã này thỏa sức sải chạy trên đồng cỏ mênh mông, ăn cỏ non mơn mởn, đôi khi được ông chủ cho ăn thêm cám trộn thân cây chuối và ngô đậu hạt pha chút muối. Vì vậy giống ngựa bản địa có sức đề kháng miễn dịch khá tốt. Đợt rét đậm rét hại mấy năm gần đây, dù thời tiết khắc nghiệt nhưng đàn bạch mã Quan Sơn không bị ốm chết, thiệt hại. ĐỔI THAY TỪNG NGÀY Trò chuyện với chúng tôi, các bậc cao niên ở Quan Sơn cho biết: Ngựa bạch tự phát từ nguồn gốc ngựa thường từ năm 1965. Thời điểm đó, vài con xuất hiện lác đác, sau đó cứ nhân lên theo từng năm. Và hiệu quả kinh tế của nó cũng biểu hiện rõ rệt theo câu cửa miệng dân gian “Ngựa bạch dễ nuôi, dễ tiêu thụ nên mang lại kinh tế ổn định cho các hộ gia đình. Bốn con ngựa xây được cái nhà, sáu con ngựa mua được ôtô". Ở địa phương, điển hình có gia đình ông Nông Quốc Mao ở thôn Co Hương. Ông Mao là một trong những hộ đầu tiên nuôi ngựa bạch tại xã. Bắt đầu chỉ với 2 con, nhận thấy giống ngựa bạch thích nghi tốt, dễ nuôi, ông dần mở rộng đàn. Đến nay, ông duy trì ổn định 21 con ngựa sinh sản. Mỗi năm, gia đình ông xuất chuồng bán 12 - 14 con ngựa con. Hiện gia đình ông đã có “bí quyết” để giữ được cái gen thuần chủng của bạch mã. Theo cách tính làm giàu của người nuôi ngựa, "Ngựa nhỏ 6 tháng tuổi có giá 20 triệu, ngựa cái 40 triệu, ngựa đực có thể bán đến 70 triệu đồng”. Thị trường tiêu thụ chính là Hải Phòng, Nam Định, Thái Nguyên, Hà Nội. Nhiều năm gần đây, các hộ gia đình chủ động chăn nuôi và chăm sóc nên số lượng ngựa không ngừng tăng lên, góp phần bảo vệ nguồn gen ngựa bạch Việt Nam thuần chủng. Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Hùng Mạnh, Chủ tịch UBND xã Quan Sơn cho biết: Đến nay trong xã có khoảng 650 hộ nuôi ngựa chủ yếu các thôn trong xã Hữu Kiên cũ và thôn Suối Cái. Nhiều năm qua, Quan Sơn đã chú trọng trong việc bảo tồn và phát triển giống ngựa bạch thuần chủng, biến giống vật nuôi quý hiếm này thành một mô hình kinh tế mũi nhọn, giúp người dân thoát nghèo và làm giàu. HƯỚNG ĐI HẤP DẪN Những ngày cuối năm 2025, nhiều thôn của xã Quan Sơn, không khí phấn khởi lan tỏa trong các gia đình nuôi ngựa. Đợt này, toàn xã có 45 hộ nghèo, cận nghèo được nhận ngựa bạch sinh sản từ Dự án 2 của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, phân bổ tại nhiều thôn trên địa bàn, tạo thêm cơ hội để các hộ chủ động tổ chức sản xuất, cải thiện thu nhập. Việc đón ngựa về chuồng được người dân coi là dấu mốc quan trọng, mở ra hướng làm ăn mới gắn với kỳ vọng ổn định cuộc sống lâu dài. Ai cũng học hỏi nhau và cùng thống nhất không bán ngựa sớm mà tập trung chăm sóc để sinh sản, coi đàn ngựa bạch là tài sản tích lũy lâu dài, làm cơ sở từng bước ổn định sinh kế. Chủ tịch UBND xã Quan Sơn Nguyễn Hùng Mạnh chia sẻ: Ngựa bạch đang là sản phẩm chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập, xóa đói giảm nghèo bền vững ở địa phương. Xã Quan Sơn đã và đang tập trung phát triển sản phẩm thịt ngựa, cao ngựa bạch thành sản phẩm thương hiệu trên thị trường và đã được công nhận nhãn hiệu tập thể sản phẩm cao ngựa bạch Quan Sơn. Bên cạnh đó, xã Quan Sơn còn có định hướng phát triển du lịch gắn với đàn ngựa và đồng cỏ. Tuy nhiên, hạ tầng giao thông còn hạn chế. Tuyến đường từ Quốc lộ 1 vào địa bàn xã vẫn khó đi. Nhất là tuyến đường ĐT.250 thời gian qua do bão lũ đã xuống cấp nghiêm trọng, có nhiều đoạn bị sạt lở. Các ngành chức năng tỉnh Lạng Sơn cũng đã đến khảo sát và người dân xã Quan Sơn hy vọng, trong thời gian tới, con đường “huyết mạch đến thủ phủ bạch mã” sẽ sớm được đầu tư, nâng cấp để khai thác hết tiềm năng sẵn có... Xứ Lạng, áp Tết Bính Ngọ 2026 Tôi ngược theo con đường nhỏ len theo những vệt đồi để đến xã Quan Sơn. Nơi đây được ví như vương quốc của những đàn bạch mã. Chúng nô đùa, rượt đuổi nhau trên các triền đồi rồi hí vang trời… NGUYỄN DUY CHIẾN Đến với Khau Sao, du khách đều cảm nhận được bầu không khí mát mẻ, trong lành, thiên nhiên hoang sơ cộng thêm sự chất phác, thật thà cùng phong tục tập quán văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc vùng cao xứ Lạng. Ngoài thảo nguyên xanh Khau Sao, mọi người đến với Quan Sơn còn được khám phá những địa chỉ du lịch đẹp như: địa danh Cổng trời thôn Thằm Nà; thác nước Hố Dùng thôn Nà Lìa… sẽ cho du khách những trải nghiệm thú vị. TẬN THẤY bạch mã Quan Sơn Bạch mã Quan Sơn trên thảo nguyên xanh ẢNH: DUY CHIẾN
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==