TIẾNG CHIM DẪN LỐI TÌNH NGƯỜI Cuối tháng 10 năm ngoái, Bạch Mã trở thành tâm điểm chú ý khi hứng lượng mưa lịch sử lên tới hơn 1.700mm trong 24 giờ. Nhưng Bạch Mã không chỉ là “thủ phủ mưa” hay đơn thuần là một kiểu rừng mưa nhiệt đới điển hình. Đây còn là vùng sinh quyển đặc biệt, nơi hội tụ những hệ sinh thái độc đáo, cùng cảnh quan được ví như tiên cảnh giữa mây ngàn. Đặc biệt, Bạch Mã là trung tâm của dải rừng xanh tự nhiên duy nhất Việt Nam có không gian trải dài từ dãy Trường Sơn giáp biên giới Việt - Lào xuống tận vùng biển. Chính những đặc điểm ấy khiến Bạch Mã trở thành điểm đến không ngừng hấp dẫn giới nghiên cứu khoa học và là lựa chọn lý tưởng của du khách quanh năm. Thành Vũ - bạn học thời phổ thông nay lập nghiệp ở Tây Nguyên - mỗi lần về Huế thăm quê vào mùa hè đều đưa gia đình, bạn bè lên đỉnh Bạch Mã “săn mây”, ngắm bình minh, đắm mình trong những lớp mưa sương bảng lảng, đồng thời để được nghe tiếng chim hót. Bạch Mã là nơi quy tụ hàng trăm loài chim hoang dã, trong đó có nhiều loài quý hiếm và đặc hữu. “Đi nghe chim hót” từ lâu đã trở thành một “đặc sản” du lịch trải nghiệm rất riêng của Vườn quốc gia này. Hè vừa qua, trong lần đoàn công tác của báo Tiền Phong đến thăm Bạch Mã. Thứ “đặc sản” mà những người làm công tác quản lý Vườn dành “chiêu đãi” khách cũng là một buổi leo núi nghe chim hót, ngắm mây sương, tìm dấu voọc chà vá quý hiếm. Người dẫn đường hôm ấy là anh Trương Cảm - một cán bộ của Vườn quốc gia, nổi tiếng với biệt tài “gọi chim giữa non ngàn”. Trong các tua trải nghiệm ở Bạch Mã, cái tên Trương Cảm từ lâu đã được nhắc đến như một hướng dẫn viên đặc biệt, với biệt tài giả giọng hót của hàng trăm loài chim. Nhắc tới Trương Cảm, chợt nhớ đến vụ việc về một người dân ở Nghệ An bị vướng những rắc rối pháp lý khi nhân nuôi gà lôi trắng. Trương Cảm từng có thuở thiếu thời vào rừng bẫy chim quý (trĩ sao) đem lên thành phố bán lấy tiền đong gạo. Do hành vi đó là vi phạm lâm luật, Cảm từng bị Kiểm lâm Bình Trị Thiên bắt quả tang. Nhưng cách ứng xử của những người làm công tác bảo vệ rừng ở Huế lúc đó đã giúp cuộc đời chàng lâm dân trẻ tuổi rẽ sang một hướng khác. Bước ngoặt đến vào năm 1988. Khi đoàn Quỹ Bảo tồn động vật hoang dã thế giới vào Huế tìm hiểu về loài chim trĩ sao, ông Huỳnh Văn Kéo - lúc đó là Trưởng ban bảo vệ rừng cấm Bạch Mã (sau này là Giám đốc Vườn quốc gia Bạch Mã) - đã nảy ý định dẫn đoàn đi gặp Trương Cảm - người am hiểu loài chim quý này đến mức khiến các chuyên gia trong lần tiếp xúc đầu tiên phải thán phục. Chính cuộc gặp đó đã thôi thúc ông Kéo đưa ra một quyết định táo bạo và đầy nhân văn, mời “lâm tặc” Trương Cảm về làm nhiệm vụ bảo vệ rừng. Không dừng lại ở đó, Cảm còn được tạo điều kiện theo học Đại học Nông lâm Huế, trở thành cán bộ chuyên môn của Vườn. Nhiều năm sau, nhắc lại quyết định từng gây không ít ngạc nhiên ấy, ông Kéo vẫn coi đó là một lựa chọn đúng đắn, nhân văn. QUẢ NGỌT GIỮA NON THIÊNG Trong lần đưa đoàn du khách đi “săn” tiếng chim trên đỉnh Bạch Mã mới đây, khi được hỏi về nguồn gốc tên gọi của dãy núi này, Trương Cảm kể rành rọt những câu chuyện lưu truyền trong dân gian. Phổ biến nhất là truyền thuyết các vị tiên thường cưỡi ngựa trắng xuống đỉnh núi đánh cờ. Mải vui, ngựa trắng lạc đàn, hóa thành những đám mây trắng quẩn quanh sườn núi, chờ chủ nhân quay lại. “Cũng có cách lý giải khác. Nhìn từ xa, dãy núi này giống hình một con ngựa bạch đang duỗi chân hướng ra biển, vì thế người xưa gọi là Bạch Mã. Nhiều người tin đây là ngọn núi thiêng. Anh em chúng tôi nhờ sự che chở của non cao linh thiêng ấy, bao năm ăn ngủ trong rừng mà chưa một lần bị sốt rét hay gặp tai nạn đáng tiếc”, Trương Cảm kể chuyện bằng giọng trầm tĩnh, đầm ấm, khiến những điều anh nói về Bạch Mã càng thêm huyền bí. Câu chuyện của Trương Cảm từ “lâm tặc” thành người bảo vệ rừng không phải là cá biệt ở Bạch Mã. Theo lãnh đạo Vườn, nhiều năm qua, đơn vị đã chủ động nhận vào làm lao động hợp đồng một số người dân từng có quá khứ khai thác lâm sản, săn bắt động vật hoang dã trái phép tại rừng cấm. Khi được trao cơ hội mưu sinh chính đáng và được tin tưởng, họ đã trở thành những “tai mắt” hiệu quả trong công tác bảo vệ rừng của Vườn. Cũng nhờ đó, số vụ vi phạm lâm luật giảm mạnh. Nếu như năm 2020, tại Vườn Quốc gia Bạch Mã ghi nhận 28 vụ vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng, thì đến năm 2024, con số này giảm xuống chỉ còn 3 vụ. Ông Nguyễn Vũ Linh, Giám đốc Vườn Quốc gia Bạch Mã, cho biết, đơn vị hiện hợp đồng bảo vệ rừng với 9 người dân từng có hành vi khai thác, vận chuyển lâm sản hoặc săn bắt động vật rừng trái phép. Đáng chú ý, đầu tháng 12 năm ngoái, khi Bạch Mã vẫn còn mang trên mình những thương tích do sạt lở bởi mưa lũ lịch sử gây chia cắt kéo dài, nơi đây bất ngờ đón nhận tin vui đặc biệt. Cùng với 4 vườn quốc gia khác của Việt Nam, Bạch Mã chính thức được công nhận là Vườn Di sản ASEAN. Danh hiệu được công bố tại Hội nghị Vườn Di sản ASEAN lần thứ 8 (AHP8) tổ chức ở Hạ Long, qua đó khẳng định giá trị nổi bật về đa dạng sinh học và vai trò quan trọng của Bạch Mã trong công tác bảo tồn thiên nhiên, đồng thời nâng tổng số Vườn Di sản ASEAN của Việt Nam lên 15. Giám đốc Nguyễn Vũ Linh “bật mí” điều đặc biệt về hồ sơ đề cử danh hiệu này hoàn toàn do cán bộ, nhân viên của Vườn tự xây dựng, không có sự hỗ trợ bên ngoài về nhân lực hay nguồn lực như nhiều hồ sơ dự án khác. “Tiêu chí cốt lõi của Vườn Quốc gia Bạch Mã trở thành Vườn Di sản ASEAN là tính liên kết vùng, vị trí địa lý đặc biệt, mức độ nguyên vẹn cao và khả năng tạo sinh kế cho cộng đồng dân cư sống trong khu vực. Anh em phải tự thân vận động, nghiên cứu kỹ các tiêu chí, tham khảo những mô hình đã được công nhận trước đó để hoàn thiện hồ sơ”, ông Linh chia sẻ. q Tiếng chim BÊN TRỜI BẠCH MÃ NGỌC VĂN “Năm nào về thăm quê mình đều ghé lên Bạch Mã để tĩnh tâm ngắm mây, nghe tiếng chim hót, đón bình minh và hứng những giọt mưa sương hoặc múc nước suối tinh khiết trên độ cao hơn 1.000m về pha trà, xem như đó là một món quà hiếm đặc biệt”. THÀNH VŨ chia sẻ Năm 1925, chính quyền Pháp lập dự án xây dựng vườn quốc gia rộng 50.000 ha tại Bạch Mã. Trên đỉnh Bạch Mã từng có khu nghỉ mát hoàn chỉnh, với gần 139 biệt thự, cùng hạ tầng như đường ô tô dài 19km, chợ, bưu điện và nhiều tuyến đường mòn dẫn tới các điểm thắng cảnh nổi tiếng như vọng Hải Đài, Ngũ Hồ, thác Đỗ Quyên… Ngày nay, Bạch Mã được đánh giá là một trong những trung tâm đa dạng sinh học quan trọng nhất miền Trung, với 1.728 loài động vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm thuộc Sách Đỏ Việt Nam và danh lục IUCN, cùng 15 loài đặc hữu. Đặc biệt, nơi đây còn phát hiện 14 loài động vật mới cho khoa học, đều được đặt tên gắn với địa danh Bạch Mã. Bạch Mã hiện là một trong những trung tâm đa dạng sinh học quan trọng bậc nhất miền Trung và cả nước, với nhiều loài chim, thú đặc hữu Du khách trải nghiệm săn mây, ngắm bình minh, nghe chim hót trên đỉnh Bạch Mã ẢNH: VQGBM Bạch Mã - “ngọn núi ảo ảnh” nổi tiếng xứ Huế gắn với những huyền tích ngựa trắng xưa vừa được nhắc tên dày đặc trên bản đồ khí tượng khi lập kỷ lục về lượng mưa cao nhất nhì thế giới trong năm 2025. Không chỉ vậy, nơi đây cũng vừa được công nhận là Vườn Di sản ASEAN, nhờ những giá trị đặc biệt về sinh thái, môi trường và đa dạng sinh học hiếm có. SỨC VƯƠN PHÙ ĐỔNG 70 Xuân
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==