TINH TÚY TỪ ĐẤT VÀ NƯỚC Chúng tôi ngược ngàn lên Bình Liêu vào một ngày tháng Chạp, khi những cánh hoa sở cuối mùa bắt đầu rụng trắng các triền đồi. Trong cái lạnh se sắt của vùng biên, xã Húc Động hiện ra như một bức tranh đầy sức sống. Không phải sắc đỏ của hoa đào hay sắc vàng hoa mai, Húc Động đón khách bằng một màu sắc riêng biệt, màu xanh xám của hàng ngàn phên miến dong đang phơi mình dưới nắng hanh. Ở vùng đất mà đá nhiều hơn đất này, cây dong riềng từ lâu đã trở thành người bạn thủy chung của đồng bào Sán Chỉ, Tày, Dao. Thế nhưng, để biến những củ dong đen nhẻm, sần sùi dưới lòng đất thành sợi “tơ trời” trong veo, dai giòn là cả một hành trình đầy công phu mà nếu không tận mắt chứng kiến, ít ai hình dung hết được. Anh Trần Văn Hoàng (SN 1989), người Sán Chỉ thôn Húc Động, xã Bình Liêu, một trong số ít những người trẻ làm miến của vùng, vừa thoăn thoắt xếp những phên miến lên giàn vừa chậm rãi chia sẻ với chúng tôi về cái “đạo” của nghề. “Miến Bình Liêu ngon trước hết là nhờ cái nước. Phải là nước suối nguồn chảy ra từ khe đá, trong vắt và ngọt lịm thì khi lọc bột mới giữ được cái tinh túy của củ dong. Củ dong sau khi thu hoạch phải được xay xát ngay, lọc đi lọc lại qua nhiều lớp vải mịn cho đến khi tinh bột trắng muốt, không còn một hạt cát nhỏ hay chút nhựa đắng nào”, anh Hoàng chia sẻ. Quy trình làm miến ở đây như một buổi trình diễn nghệ thuật của những đôi bàn tay khéo léo. Những người phụ nữ Sán Chỉ trong bộ trang phục truyền thống, đôi tay thoăn thoắt tráng bánh trên nồi hơi nghi ngút khói. Từng lớp bánh mỏng dính, đều tăm tắp được trải lên phên tre. Cái khó nhất của nghề này, theo các nghệ nhân địa phương, chính là việc “trông trời, trông đất”. Sợi miến Bình Liêu không bao giờ làm bạn với lò sấy công nghiệp. Nó cần cái nắng hanh hao của mùa đông vùng cao và những cơn gió bấc thổi qua các khe núi. Chỉ có nắng và gió tự nhiên mới làm sợi miến khô từ từ, giữ nguyên được độ dai, vị ngọt thanh đặc trưng và màu xanh lục tự nhiên của nhựa dong riềng, cái màu mà dân sành ăn vẫn gọi là “màu miến xịn”. Mỗi phên miến khi phơi xong phải có độ giòn nhưng không gãy, sợi trong như hổ phách, đó mới là sản phẩm đạt chuẩn để dâng cúng tổ tiên trong mâm cơm tất niên. KHÁT VỌNG VƯƠN TẦM Nếu như mười năm trước, miến dong Bình Liêu chỉ quanh quẩn ở các chợ phiên vùng cao, là món ăn tự cung tự cấp của bà con dân tộc, thì nay câu chuyện đã rẽ sang một hướng khác. Sự chuyển mình của làng nghề gắn liền với chương trình OCOP (Mỗi xã một sản phẩm), luồng sinh khí mới đã thực sự đánh thức tiềm năng của vùng đất biên cương. Dọc con đường dẫn vào trung tâm xã Húc Động, chúng tôi không khó để bắt gặp những ngôi nhà cao tầng khang trang mọc lên giữa núi rừng. Đó là thành quả ngọt ngào từ cây dong riềng. Anh Trần A Chiu, hiện là chủ cơ sở sản xuất miến dong có tiếng tại địa phương, cho biết: “Ngày trước, làm miến chỉ mong đủ ăn Tết. Nay miến đã giúp bà con có xe máy, có tivi, có tiền cho con đi học đại học. Sợi miến đã thực sự trở thành "vàng xanh" của Húc Động”. Nhưng để “vàng xanh” tỏa sáng, đó là một cuộc cách mạng về tư duy. Những người trẻ như anh Chiu, anh Hoàng hay các HTX làng nghề trong vùng đã mạnh dạn đưa máy móc hiện đại vào các khâu xát củ, lọc bột và cắt sợi để giải phóng sức lao động và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, họ vẫn kiên quyết giữ lại khâu lọc bột bằng nước suối và phơi nắng tự nhiên, những bí mật làm nên thương hiệu miến Bình Liêu không thể trộn lẫn. Đến nay, miến dong Bình Liêu không chỉ dừng lại ở danh hiệu OCOP 4 sao hay 5 sao cấp tỉnh, mà đã vươn xa tới các siêu thị lớn ở Hà Nội, TPHCM và bắt đầu hành trình chinh phục những thị trường quốc tế khó tính. Nhìn những chuyến xe tải nối đuôi nhau rời bản làng trong những ngày giáp Tết 2026, chở theo hàng tấn miến về xuôi, chúng tôi hiểu rằng khát vọng của người dân nơi đây không còn bó hẹp sau những rặng núi. Sức lan tỏa của đặc sản này còn kéo theo sự phát triển của du lịch trải nghiệm. Du khách đến với Bình Liêu vào mùa đông không chỉ để checkin “sống lưng khủng long” hay thác Khe Vằn, mà còn để được một lần trải nghiệm làm miến cùng bà con, được thưởng thức bát canh miến nấu lòng gà thơm nức mũi bên bếp lửa bập bùng. Chính sợi miến đã trở thành sợi dây kết nối giữa văn hóa bản địa với thế giới hiện đại, tạo ra một hệ sinh thái kinh tế bền vững cho vùng cao. Đêm ở Bình Liêu, sương muối bắt đầu buông, cái lạnh như kim châm vào da thịt nhưng không khí trong các xưởng miến vẫn ấm sực hơi người và mùi thơm của bột mới. Những người thợ vẫn miệt mài làm việc xuyên đêm để kịp đơn hàng cuối năm. Họ đang làm việc không chỉ vì mưu sinh, mà còn vì niềm tự hào về một sản vật đã được vinh danh. Trong bát canh miến đêm Giao thừa của mỗi gia đình Việt, có lẽ ít ai biết rằng để có được những sợi tơ trong veo ấy, người dân vùng biên viễn đã phải trải qua bao sương gió, chắt chiu từng giọt nước suối, từng sợi nắng vàng. Sợi miến dong Bình Liêu, vì thế, không chỉ mang vị ngọt của đất trời, mà còn chứa đựng cả ý chí và khát vọng vươn mình mạnh mẽ của đồng bào các dân tộc nơi Đông Bắc Tổ quốc. Một mùa Xuân mới đang về, và trên những sườn đồi Húc Động, sợi “tơ trời” vẫn đang dệt nên những bản tình ca no ấm cho tương lai. q “Miến Bình Liêu ngon trước hết là nhờ cái nước. Phải là nước suối nguồn chảy ra từ khe đá, trong vắt và ngọt lịm thì khi lọc bột mới giữ được cái tinh túy của củ dong. Củ dong sau khi thu hoạch phải được xay xát ngay, lọc đi lọc lại qua nhiều lớp vải mịn cho đến khi tinh bột trắng muốt, không còn một hạt cát nhỏ hay chút nhựa đắng nào”. TRẦN VĂN HOÀNG, Chủ nhiệm Hợp tác xã Nông - Lâm nghiệp và Dịch vụ Húc Động, Bình Liêu Khi những cơn gió hanh hao của mùa đông vùng cao bắt đầu tràn qua “sống lưng khủng long” hùng vĩ, cũng là lúc vùng biên viễn Bình Liêu (Quảng Ninh) rộn ràng bước vào mùa gom nắng để phơi những sợi “tơ trời”. Như tơ trời HOÀNG DƯƠNG “Miến dong Bình Liêu không chỉ dừng lại ở danh hiệu OCOP 4 sao hay 5 sao cấp tỉnh, mà đã vươn xa tới các siêu thị lớn ở Hà Nội, TPHCM và bắt đầu hành trình chinh phục những thị trường quốc tế khó tính”. Khát vọng vươn tầm của miến dong Bình Liêu ĐÓN XUÂN SANG SỨC VƯƠN PHÙ ĐỔNG 68 Xuân Những người phụ nữ Sán Chỉ với công đoạn cắt sợi miến
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==