Thực sự trong chuyến đi Ai Cập ấy, điều tôi tiếc và ân hận nhất là không xuống bơi được ở sông Nile, con sông dài nhất thế giới. Tôi đã có cơ hội, nhưng vì tính tuân thủ, có thể nói là sự tử tế nữa mà cơ hội đó trôi tuột mất. Được dừng nghỉ qua đêm ở khu nghỉ dưỡng nằm trên một đảo trên sông Nile, sáng ra, tôi nhìn lối xuống sông và thấy khoảng nước gần bờ mọc đầy cây như cỏ năn, cỏ lác nghĩ vậy là nước không sâu, dòng chảy không mạnh nên định bụng thực hiện niềm mơ ước thả mình xuống nước dòng sông mẹ của châu Phi. Về phòng, tôi mặc sẵn đồ bơi ở trong, mang kính bơi và khăn tắm ra bờ sông định bụng có cơ hội là trút bỏ quần áo ngoài xuống nước. Nhưng ra đến nơi, tôi thấy có một cậu bảo vệ đứng giám sát ở đó, chợt nghĩ mình phải tỏ ra là một du khách văn minh nên lại gần nói tôi bơi rất tốt, từ Việt Nam xa xôi tới đây, mơ ước được xuống bơi một chút ở sông Nile. Cậu bảo vệ nói phải xin phép sếp đã và rút điện thoại gọi. Xong cậu bảo tôi đợi chút, sếp nói sẽ xuống giải quyết ngay. Vậy là tôi hồi hộp đứng đợi, chốc chốc lại hỏi và được cậu bảo vệ trả lời là sếp sắp xuống. Cứ vậy mất khoảng gần bốn chục phút, gần đến giờ cả đoàn rời đi, đành xách túi quay về phòng. Lẽ ra tôi nên lẳng lặng đi cách xa một đoạn, cởi quần áo ngoài và xuống nước. Cùng lắm là bị đuổi lên bờ. Đến các dòng sông lớn cũng là một trong các niềm mơ ước từ bé của tôi. Hồi đó, nhà tôi có cuốn Atlas do Liên Xô in màu, trong đó có bản đồ các châu lục, các đại dương, hình các ngọn núi, các dòng sông… lớn trên thế giới. Những bản đồ và hình vẽ ấy làm nảy sinh trong tôi mơ ước được đến những nơi đó. Nhưng buồn rầu mà nói, cho đến nay, trong mười dòng sông lớn và dài nhất trên thế giới, tôi mới đến tận nơi và đi thuyền được trên mỗi sông Nile. Một chút an ủi kiểu AQ là tôi đã đến rất gần nhiều con sông Top 5 như Amazon, Mississippi, Trường Giang, Hoàng Hà…, chỉ cách chừng mười một cây số khi bay ngang qua bên trên chúng trong những chuyến đi Trung Quốc, Bắc và Nam Mỹ. Tôi đã từng nghĩ mình không có cơ may đến được sông Nile cho nên khi làm bài thơ kiểu bông đùa tâng bốc quê hương Thanh Hoá của mình lên mây, tôi đã viết Sông Nile dài nhất hành tinh/ Chẳng qua nhánh của quê mình sông Chu (ở xứ Thanh, sông Chu là con sông đứng thứ hai, sau sông Mã). Viết như thế ngoài việc bốc thơm quê hương thì cũng là làm thường bớt đi nỗi thất vọng không đến được sông Nile. Ấy nhưng lần ấy, tôi không những đã đến mà được hai lần bơi thuyền trên nó. Một ở Cairo, trên chiếc du thuyền nhà hàng vừa phục vụ bữa tối cho du khách vừa di chuyển trên sông đi về vài tiếng đồng hồ. Tối đó, tôi đã đứng khá lâu trên tầng ba, là tầng thượng không mái của con tàu du lịch, đón cái gió sông lành lạnh, nhìn ngắm ánh đèn rực rỡ hai bên bờ của thủ đô Ai Cập - đại đô thị Cairo với hơn hai chục triệu dân. Lần hai là ở thành phố Luxor, khoảng ba nghìn rưỡi năm trước có tên là Thebes từng là kinh thành của Ai Cập cổ đại. Trên chiếc thuyền truyền thống Felucca chạy bằng buồm giữa hoàng hôn, ngoài chuyện cùng bạn bè ngắm và chụp ảnh thoả thích với bối cảnh là lửa tàn ngày của mặt trời rừng rực trên sông, tôi cũng nghĩ về dòng sông mẹ của nền văn minh Ai Cập cổ đại mà những di tích hoành tráng quá sức tưởng tượng của nó còn dày đặc ở hai thành phố ven sông mà tôi được đến là Cairo và Luxor. Thật thú vị nghĩ về hàng nhiều nhiều vạn phiến đá mỗi phiến nặng hàng chục, vài chục, vài trăm tấn đã trôi trên sông Nile như chúng tôi bây giờ để đến những nơi xây dựng các công trình vĩ đại như các kim tự tháp gần Cairo và các đền đài hùng vĩ ở Luxor. Nhưng không chỉ có các công trình, bởi chúng chỉ là thành quả mãi sau này, trước hết sông Nile cũng như những dòng sông lớn đã đẻ ra những châu thổ, những đồng bằng, nền nông nghiệp và buôn bán; đẻ ra lối sống, ra các nền văn minh. Các dòng sông lớn đã đẻ ra các nền văn minh vĩ đại - đó là thực tế khi nền văn minh Lưỡng Hà ra đời nhờ sông Tigris và sông Euphrates, văn minh Ấn Độ - sông Hằng và sông Ấn, văn minh Trung Hoa - sông Trường Giang (Dương Tử) và sông Hoàng Hà, văn minh La Mã - sông Tiber… * Một điều rất rõ là phần lớn các thành phố, ít nhất là các thành phố quan trọng trên thế giới đều nằm cạnh hoặc trên một con sông. Bắc Kinh có sông Vĩnh Định chảy qua, còn trong nội thành có sông Lương Thuỷ; Thượng Hải có sông Hoàng Phố; Delhi thủ đô Ấn Độ có sông Yamuna; Mumbai (Bombay) có sông Mithi và sông Poisar; Roma có sông Tiber; ở Madrid là sông Manzanares; Berlin có sông Spree; Frankfurt thậm chí có tên đầy đủ là Frankfurt trên sông Main; New York bên sông Hudson; Washington có Potomac; Praha - sông Vltava; Warsawa - sông Wisla; Mátxcơva thì nằm trên dòng sông mang chính tên nó… Tôi có một niềm tự hào là đã đến hoặc đi qua nhiều con sông trong số vừa kể. Thú vị nhất là mấy lần đến được Danube, dòng sông trong tâm tưởng từ lâu lắm rồi từ khi tôi còn là cậu sinh viên nằm trong ký túc xá của Đại học Quốc gia Kuban (mang tên của dòng sông Kuban ở miền nam nước Nga) nghe đi nghe lại không biết bao lần đĩa than có bản nhạc “Danube xanh” của nhạc sĩ Áo Strauss. Tiếng nhạc như tiếng sóng dập dềnh, dào dạt vỗ bờ đó là những âm điệu mà hồn tôi ưa nhất cùng với các bản nhạc ngắn khác như “Thư gửi Elise” của Beethoven, “Bản nhạc Polonaise” của Oginski… Sông Danube chảy qua mười nước và bốn thủ đô là Vienna (Áo), Belgrade (Serbia), Bratislava (Slovakia) và Budapest (Hungary). Lần đến Budapest, tôi đã qua lại trên những chiếc cầu bắc qua nó mà không để ý, nhưng khi đến Vienna thì tôi đã đứng lặng trên núi Kahlenberg ngắm dòng Danube như băng giấy trắng khổng lồ với nhiều đường chì ngang là những cây cầu trên nền đại cảnh của thủ đô nước Áo, tai lắng nghe ông anh sống ở Vienna mấy chục năm nói về Festival âm nhạc được tổ chức trên sông này. Tôi cũng đã đến vài dòng sông văn hoá khác, như từng ngồi trong quán cà phê cạnh sông Neva ở Saint Petersburg mà trên tường quán đề dày tên các nhà văn, nhà thơ, nghệ sĩ lớn của Nga, Liên Xô và châu Âu, trong đó có cả thi hào Pushkin, những người đã từng tiêu tốn không ít thời gian ở đây. Hôm đó, tôi đã thầm nhớ đến những câu thơ của Olga Berggolts “Lớp trẻ lớn lên lại tiếp bước theo ta/ Lại nhấp vị ngọt ngào thuở trước/ Vẫn ráng chiều sông Neva và bóng nước/ Nhưng nghĩ cho cùng họ có lỗi đâu anh”. Tôi cũng từng dạo bước trên cầu Westminster để chụp ảnh tháp đồng hồ Big Ben nổi tiếng của London rồi tựa thành cầu nhìn xuống dòng sông Thames. Cũng không bao giờ quên được chuyến đi trên sông Seine mà mắt cứ tìm trong số mấy chục cây cầu ở Paris cây nào là cầu Mirabeau, bởi tại bài thơ “Cầu Mirabeau” của Apollinaire: “Dưới cầu Mirabeau sông Seine trôi/ Và tình yêu đôi ta, nên chăng, tôi nhớ lại bồi hồi/(…) / Tối đã đến giờ điểm rồi/ Ngày tháng đi qua, đứng lại mình tôi”. Hôm đó, tôi cũng được từ dưới sông ngắm Nhà thờ Đức Bà. Tất nhiên là để nhớ tới tiểu thuyết “Thằng gù Nhà thờ Đức Bà” của Victor Hugo. * Phải nói thẳng, các dòng sông trên thế giới dù dài, dù rộng, dù giàu có về văn hoá đến đâu cũng không so được Trong những thứ ta yêu và làm hồn ta dịu lại chắc chắn có những dòng sông, ít nhất là con sông quê nhà, con sông gắn với tuổi thơ và nuôi dưỡng ta lớn lên cả phần xác lẫn phần hồn. Những LÊ XUÂN SƠN dòng sông Thủ tục xin được rước nước và đất phù sa mới trên roi đất bồi giữa sông Hồng gần Bạch Hạc Không có các dòng sông, không có các nền văn minh vĩ đại. Những dòng sông lớn đã đẻ ra những châu thổ, những đồng bằng, nền nông nghiệp và buôn bán; đẻ ra lối sống, ra các nền văn minh. Và một điều rất rõ là phần lớn các thành phố, ít nhất là các thành phố quan trọng trên thế giới đều nằm cạnh hoặc trên một con sông. Hoàng hôn trên sông Nile ẢNH: LÊ XUÂN SƠN SỨC VƯƠN PHÙ ĐỔNG 58 Xuân
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==