Theo ông Hiển, sự khác biệt này giải thích vì sao có những thị trường không cần quá nhiều quy định chi tiết nhưng vẫn duy trì được chất lượng ổn định. Chuẩn nghề đã trở thành “luật ngầm”, và việc không tuân thủ sẽ dẫn đến hệ quả ngay lập tức về uy tín. Trong khi đó, ở những thị trường chưa thiết lập được chuẩn, việc kiểm soát phải dựa nhiều vào can thiệp hành chính, nhưng hiệu quả lại hạn chế. Một điểm đáng chú ý là chuẩn biểu diễn không phải thứ có thể áp đặt từ trên xuống một cách đơn giản. Nó cần được hình thành từ sự đồng thuận giữa nhiều bên: nghệ sĩ, nhà sản xuất, đơn vị kỹ thuật và cơ quan quản lý. Nếu chỉ một phía đặt ra, chuẩn đó khó có khả năng vận hành trong thực tế. TS. Trần Minh Đức, chuyên gia về công nghiệp văn hóa cho rằng, việc thiết lập chuẩn cần đi kèm với cơ chế kiểm định. “Chuẩn chỉ có ý nghĩa khi có cách đo lường. Nếu không đo được, thì chuẩn chỉ tồn tại trên giấy. Một ngành công nghiệp không thể dựa vào cảm tính để đánh giá sản phẩm của mình”, ông Đức nói. HẠ ĐAN 9 n Thứ Năm n Ngày 9/4/2026 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ Công nghiệp biểu diễn, xét đến cùng, không phải là tập hợp của những buổi diễn, mà là một hệ thống sản xuất và phân phối giá trị. Và trong hệ thống đó, chuẩn biểu diễn chính là viên gạch đầu tiên. Nếu viên gạch này không được đặt đúng chỗ, mọi tầng phía trên đều có nguy cơ mất cân bằng. Nhiều nghệ sĩ trẻ cho rằng, siết hát nhép là một cuộc thanh lọc cần thiết để họ có thêm động lực rèn luyện kỹ năng mỗi ngày nhằm mang đến những sản phẩm chất lượng. Một ca sĩ của dòng nhạc trẻ lên tiếng: “Khi siết hát nhép đi vào đời sống, vị thế của những người làm nghề nghiêm túc sẽ được khẳng định rõ ràng hơn bao giờ hết. Quy định giống như một bài kiểm tra trình độ giúp những người làm nghề chân chính có thêm đất diễn và khẳng định giá trị bản thân”. Sắp tới ca sĩ sẽ bớt nhận “sô” để tập trung rèn thanh nhạc, là suy đoán của nhiều khán giả khi hát nhép bị siết chặt. Những chị đẹp, em xinh, nếu chỉ có dung nhan và khả năng vũ đạo, nguy cơ không thể bám trụ sân khấu ca nhạc dài lâu. Những phong trào như chân dài hát, người đẹp hát chỉ có thể dừng ở cấp độ vui chơi, “cây nhà lá vườn”, không thể biến thành giải trí thương mại. Những ca sĩ lớn tuổi xuống phong độ sẽ bằng mọi giá phải lấy lại phong độ hoặc “về hưu”, khi những màn trình diễn hát trực tiếp của họ thường xuyên bị bắt lỗi. Vũ khí quan trọng nhất của ca sĩ được đặt đúng vị trí thì khi có điều kiện thi thố hoặc tham gia những sự kiện lớn tầm cỡ khu vực và thế giới Idol nội sẽ tự tin hơn, không lo bị khán giả quốc tế bắt lỗi hát nhép như Idol Hàn. Những chương trình thu hình trực tiếp như ca sĩ Như Quỳnh từng tổ chức, bán giá cao ngất ngưởng, có những hạng vé lên tới cả chục triệu đồng và hơn thế, sẽ tự “khai tử”. VÀNG, THAU PHÂN BIỆT RẠCH RÒI Khi chuẩn được thiết lập cho từng quy mô sân khấu ở ngoài trời và trong nhà thì cảnh “treo đầu dê bán thịt chó”, quảng cáo một đằng, chất lượng một nẻo, sẽ hạn chế dần. Concert bùng nổ thời gian qua cũng khiến khán giả lúng túng không biết chọn “sô” nào để “đu” vì “sô” nào cũng quảng cáo hết lời về chất lượng. Khán giả Phạm Thu Hà (Hà Nội) chia sẻ bí quyết săn “sô” chất lượng bằng cách “soi” đơn vị sản xuất, tổng đạo diễn, giám đốc âm nhạc, phụ trách ánh sáng… Những cái tên như Đinh Hà Uyên Thư, SlimV, “thần đèn” Long Kenji… được nhiều khán giả ham đu “sô” coi như “bảo chứng” uy tín concert. Nếu có tiêu chuẩn cho nghệ sĩ đứng trên sân khấu ngoài trời, từ giọng hát, trang phục, trình diễn… tiêu chuẩn ánh sáng, âm thanh, thiết kế sân khấu cho từng quy mô concert thương mại thì “thượng đế” chỉ việc yên tâm “soi” giá vé để cân đối khả năng tài chính của mình, không cần lăn tăn về chất lượng cũng như an toàn tính mạng khi hòa vào đám đông để thưởng thức “món ăn tinh thần”. Một trong những sân khấu ca nhạc đang ít bị “soi” chính là phòng trà. Không vì concert tưng bừng mà phòng trà giảm phát triển về số lượng. Chất lượng của những đêm nhạc phòng trà cần rà soát, vấn đề an ninh cũng vậy. Cách đây mấy năm, Đàm Vĩnh Hưng từng bị “anti fan” quấy rối ở đêm nhạc phòng trà. Hiện nay, hình thức thưởng thức ca nhạc hát trên du thuyền được một bộ phận khán giả yêu thích, cũng cần có những quy chuẩn, tránh những sự cố đáng tiếc xảy ra. ĐÀO NGUYÊN Nhà nghiên cứu văn hóa, PGS.TS Nguyễn Văn Cương nhìn nhận: “Năm 2025 với hàng chục concert tầm cỡ khu vực và thế giới cho thấy Việt Nam đủ điều kiện để bước vào công nghiệp văn hóa. Đó cũng là bước đi vượt bậc của một quá trình tích lũy nhiều thập kỷ”. Nhưng ông cảnh báo: “Nhìn sâu vào hậu trường thì chắc chắn còn thấy thiếu trước, hụt sau về nhân lực, hạ tầng, công nghệ - bắn pháo hoa vào khán giả là ví dụ”. Đạo diễn Quỳnh Lê đánh giá: “Đủ điều kiện để bước vào công nghiệp văn hóa nhưng ngành biểu diễn Việt Nam vẫn còn non trẻ, nhất là chi phí vận hành. Hiện tại, có một bất cập lớn là tất cả chi phí thuê địa điểm, thiết bị đều rất đắt đỏ, cát-xê nghệ sĩ giá cũng… trên trời. Cho nên, để tổ chức được những concert lớn phải có nhà đầu tư, có những cái bắt tay hợp tác mới có khả năng vận hành tốt. Nếu chỉ trông vào tiền bán vé, nhà tổ chức sẽ lỗ nặng”. Từ thực tiễn quản lý, NSND Xuân Bắc cho rằng, câu chuyện thiết lập chuẩn biểu diễn hiện nay không còn là vấn đề nội bộ của giới biểu diễn, mà đã trở thành một yêu cầu mang tính hệ thống. Nghệ thuật biểu diễn được đặt trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa. Nếu không có chuẩn, thị trường sẽ vận hành theo thói quen, thậm chí bị dẫn dắt bởi những thỏa hiệp dễ dãi, làm méo mó giá trị nghệ thuật. Chuẩn biểu diễn trước hết phải bắt đầu từ những yếu tố cốt lõi nhất: chuẩn về tính chân thực trong biểu diễn, chuẩn về điều kiện kỹ thuật tối thiểu của một chương trình, và hơn hết là chuẩn về trách nhiệm nghề nghiệp của nghệ sĩ. NSND Xuân Bắc nhấn mạnh, đây không phải là những tiêu chí mang tính định tính chung chung, mà cần được lượng hóa và quy chuẩn hóa để có thể đảm bảo công nghệ biểu diễn hình thành hệ sinh thái bền vững. Một sân khấu không đảm bảo điều kiện âm thanh, ánh sáng, hay một tiết mục không đảm bảo yếu tố biểu diễn trực tiếp, về bản chất đã làm sai lệch trải nghiệm nghệ thuật của khán giả. Một yêu cầu không thể thiếu trong quá trình thiết lập chuẩn là cơ chế công bố minh bạch với khán giả. Không riêng khán giả, nhiều chuyên gia đề xuất, mỗi chương trình biểu diễn cần xác định rõ và thông tin công khai các tiêu chí cơ bản như mức độ biểu diễn trực tiếp, điều kiện kỹ thuật, quy mô sản xuất… ngay từ khi phát hành vé. Khi chuẩn không chỉ tồn tại trong quản lý mà trở thành thông tin thị trường, khán giả sẽ biết mình đang chi trả cho trải nghiệm nào, đồng thời tạo áp lực ngược buộc đơn vị tổ chức phải tuân thủ cam kết. Không dừng ở việc xác lập các nguyên tắc chung, nhiều nghệ sĩ cho rằng, cần tiến tới xây dựng hệ thống chuẩn theo cấp độ. Mỗi loại hình và quy mô biểu diễn - từ sân khấu nhỏ trong nhà, chương trình phòng trà, đến các concert ngoài trời quy mô lớn - phải có bộ tiêu chí riêng về âm thanh, ánh sáng, an toàn kỹ thuật và yêu cầu biểu diễn trực tiếp. Không thể dùng một thước đo cho tất cả. Khi chuẩn được phân hạng rõ ràng, cả đơn vị tổ chức lẫn nghệ sĩ đều biết mình đang đứng ở đâu và phải đáp ứng mức nào. Đồng quan điểm với nhiều người làm nghề, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn chỉ ra, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là thiếu hệ thống tiêu chí đủ rõ để nhận diện và xử lý vi phạm. Thực tế, trong nhiều trường hợp, cơ quan quản lý “biết có vấn đề” nhưng khó kết luận do thiếu công cụ đo lường hoặc chuẩn mực đối chiếu. Điều này dẫn đến tình trạng “vùng xám” - nơi ranh giới đúng sai bị làm mờ, khó làm rõ trách nhiệm của cả đơn vị tổ chức lẫn nghệ sĩ. Vì vậy, định hướng sắp tới là phải hoàn thiện khung pháp lý theo hướng cụ thể, minh bạch và khả thi hơn, trong đó có việc rà soát, sửa đổi các quy định liên quan đến hoạt động biểu diễn. Nhưng Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn cũng lưu ý, pháp lý chỉ là một vế. Quan trọng không kém là nâng cấp năng lực thực thi, từ khâu cấp phép, hậu kiểm đến phối hợp giữa các địa phương. Nếu không có cơ chế giám sát hiệu quả, thì dù quy định có chặt chẽ đến đâu cũng khó đi vào thực tế. Cùng với hoàn thiện quy định, vấn đề then chốt là thiết lập cơ chế chế tài đủ mạnh để chuẩn có thể được thực thi thực chất. Không chỉ dừng ở xử phạt hành chính, cần tính đến các biện pháp như buộc hoàn trả quyền lợi cho khán giả nếu chương trình không đúng cam kết, công khai vi phạm, hoặc hạn chế cấp phép đối với các đơn vị tái phạm. Khi vi phạm phải trả giá bằng uy tín và chi phí cụ thể, chuẩn mực mới thực sự có hiệu lực trong đời sống biểu diễn. Ở góc độ thị trường, NSND Xuân Bắc nhìn nhận, việc thiết lập chuẩn không nhằm siết chặt sáng tạo, mà để tạo một “mặt bằng chất lượng” tối thiểu, từ đó bảo vệ khán giả và nuôi dưỡng những giá trị nghệ thuật đích thực. Khi chuẩn được xác lập rõ ràng, các đơn vị làm nghề nghiêm túc sẽ có lợi thế cạnh tranh, còn những sản phẩm chạy theo thị hiếu ngắn hạn, thiếu đầu tư sẽ dần bị đào thải. Tuy nhiên, để đạt được điều đó, cần một quá trình đồng bộ. Chuẩn không thể chỉ đến từ phía cơ quan quản lý, mà phải có sự tham gia của chính nghệ sĩ, nhà sản xuất và cả khán giả. Khi khán giả nâng cao kỳ vọng, từ chối những sản phẩm thiếu trung thực, đó cũng là một hình thức “giám sát xã hội” hiệu quả đối với thị trường biểu diễn. “Chúng ta đã nói nhiều về công nghiệp văn hóa, nhưng nếu không bắt đầu từ những chuẩn mực cụ thể và hành động cụ thể, thì sẽ rất khó tạo ra chuyển biến thực chất. Thiết lập chuẩn không phải để làm khó, mà để đưa nghệ thuật biểu diễn trở về đúng giá trị của nó - một không gian sáng tạo chân thực, chuyên nghiệp và đáng tin cậy”, NSND Xuân Bắc khẳng định. NGUYÊN KHÁNH Không thể trì hoãn việc xác lập chuẩn biểu diễn Khi nghệ thuật biểu diễn được đặt trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, câu chuyện thiết lập chuẩn trở thành một mắt xích then chốt. Theo NSND Xuân Bắc, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, nếu không nhanh chóng chuẩn hóa từ quản lý đến thực thi, thị trường biểu diễn khó có thể vận hành minh bạch và bền vững và càng khó có thể phát triển công nghiệp văn hóa đúng nghĩa. NSND Nguyễn Xuân Bắc khẳng định cần sự đột phá trong quản lý hành chính, sử dụng thiết chế văn hóa nếu muốn phát triển công nghiệp văn hóa “Nếu không thiết lập được chuẩn, chúng ta sẽ không có thị trường biểu diễn đúng nghĩa”. NSND NGUYỄN XUÂN BẮC, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==