ĐIỀU KIỆN TIÊN QUYẾT Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội, một ngành công nghiệp văn hóa không thể hình thành nếu thiếu hệ tiêu chuẩn rõ ràng về sản phẩm và hoạt động nghề nghiệp. Chuẩn biểu diễn không phải khái niệm mang tính lý thuyết, mà là điều kiện đầu tiên để thị trường có thể vận hành theo hướng chuyên nghiệp. Nó quyết định việc khán giả đang mua một trải nghiệm gì, nghệ sĩ đang cung cấp điều gì, và nhà tổ chức phải chịu trách nhiệm đến đâu. Một khi chuẩn chưa được thiết lập, thì những câu hỏi tưởng chừng cơ bản lại trở nên khó trả lời. Thực tế cho thấy, thị trường biểu diễn tại Việt Nam đã có sự phát triển nhanh về hình thức. Các sân khấu lớn hơn, chương trình dày đặc hơn, công nghệ hiện đại hơn. Nhưng sự phát triển này lại diễn ra trong bối cảnh thiếu một hệ quy chiếu chung để đánh giá chất lượng. Bởi không có chuẩn, mỗi chương trình tự đặt ra tiêu chí riêng, và khán giả trở thành người phải tự điều chỉnh kỳ vọng. Nhà nghiên cứu âm nhạc, TS. Nguyễn Thị Minh Châu nhận xét, chuẩn biểu diễn trước hết phải được hiểu là sự thống nhất về những gì được coi là “trực tiếp”. Ở nhiều nước, khái niệm live không cần giải thích, vì đã có tiêu chuẩn nghề xác lập từ lâu. Ví dụ khán giả Mỹ sẽ mặc định kỳ vọng biểu diễn là live, và họ phản ứng mạnh khi chuẩn này bị phá vỡ. “Các vụ việc như Milli Vanilli đã dẫn đến hàng loạt vụ kiện theo luật bảo vệ người tiêu dùng, buộc hoàn tiền cho người mua sản phẩm và vé biểu diễn. Hay là trong ngành phát sóng, khái niệm lip-sync thậm chí được chuẩn hóa bằng tiêu chuẩn kỹ thuật. Các tổ chức như SMPTE và ATSC đưa ra tiêu chuẩn đo độ lệch giữa âm thanh và hình ảnh trong truyền hình. Nói như thế để thấy rằng chuẩn biểu diễn không phải là một khái niệm mang tính cảm nhận, mà là hệ thống tiêu chí đã được xác lập và có thể kiểm chứng. Còn khi chuẩn này chưa rõ, thì mỗi bên hiểu một cách khác nhau, và chính sự không thống nhất đó làm suy yếu thị trường”, bà Châu nói. Theo bà Châu, chuẩn biểu diễn không chỉ liên quan đến kỹ thuật âm thanh hay cách dàn dựng, mà còn là vấn đề niềm tin. Khán giả không có khả năng kiểm định kỹ thuật, họ chỉ có thể dựa vào cam kết của nhà tổ chức và uy tín của nghệ sĩ. Nếu cam kết này không được bảo đảm bằng một chuẩn chung, niềm tin sẽ bị bào mòn theo thời gian. KHÔNG ĐỂ “LUẬT NGẦM” ĐIỀU KHIỂN THỊ TRƯỜNG Việc thiếu chuẩn cũng khiến các khâu trong hệ thống không thể liên kết với nhau. Nhà tổ chức không có tiêu chí để thiết kế chương trình, đơn vị kỹ thuật không có chuẩn để triển khai, nghệ sĩ không có mốc để tự điều chỉnh, và cơ quan quản lý không có căn cứ để kiểm tra. Th.S Nguyễn Duy Hiển (Berklee College of Music) cho biết: “Ở những thị trường chuyên nghiệp, tiêu chuẩn biểu diễn được coi là điều kiện tiên quyết. Khi đã có chuẩn, mọi khâu từ sản xuất đến biểu diễn đều phải tuân theo. Còn khi chưa có chuẩn, mỗi chương trình sẽ tự tìm cách tối ưu theo hướng có lợi nhất cho mình”, ông Hiển nói. 8 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ n Thứ Năm n Ngày 9/4/2026 Trong nhiều cuộc thảo luận về “công nghiệp biểu diễn”, người ta thường bắt đầu từ những con số, quy mô sân khấu, doanh thu phòng vé, lượng khán giả hay tần suất sự kiện. Nhưng nếu nhìn vào cách vận hành của các thị trường biểu diễn phát triển sẽ thấy, công nghiệp không hình thành từ quy mô, mà từ những tiêu chuẩn. Khi chưa có một chuẩn nền tảng để xác định thế nào là một buổi biểu diễn đạt yêu cầu, mọi sự mở rộng đều đứng trên một nền móng thiếu ổn định. THIẾT LẬP CHUẨN BIỂU DIỄN: SÂN KHẤU BƯỚC VÀO QUỸ ĐẠO CÔNG NGHIỆP VĂN HÓA “Chuyện nhạc phố cổ” là một trong rất ít show thường niên của Việt Nam đạt chuẩn biểu diễn của châu Âu về âm thanh, ánh sáng và chất lượng diễn trực tiếp… Kỳ cuối: Không có thước đo, sân khấu mắc kẹt trong “vùng xám” XÓA “VIỆC NHẸ LƯƠNG CAO” Nghệ sĩ chân chính luôn ủng hộ những quy chuẩn nhằm nâng chất lượng nghệ thuật. NSND Rơ Chăm Phiang ủng hộ siết chặt hát nhép: “Rất văn minh. Cần như thế mới biết được ai có giọng hát thực sự”. Theo bà, hát nhép quá nhàn, không thể có chuyện “việc nhẹ lương cao” kéo dài mãi, vừa không công bằng cho “thượng đế” lẫn ca sĩ thực lực. Không chỉ ca sĩ gạo cội, ca sĩ trẻ Xi Myn cũng ủng hộ hát nhép bị siết chặt. “Tôi không thấy áp lực mà ngược lại rất nhẹ nhõm, vì giá trị thực cuối cùng cũng được đề cao. Khi khán giả đã chấp nhận chi trả một khoản chi phí lớn để thưởng thức ca nhạc thì thứ họ mong chờ nhất chính được nghe giọng hát sống động của nghệ sĩ chứ không phải nghe lại những gì đã có trên mạng. Tôi vẫn quan niệm, chân thành là con đường ngắn nhất chạm đến trái tim người nghe nên việc hát thật dù đôi khi có những lỗi nhỏ do vũ đạo hay do cảm xúc dâng trào thì vẫn đáng quý hơn sự hoàn hảo máy móc”, cô nói. Nếu có quy chuẩn cho từng loại hình sân khấu ca nhạc (trong nhà, ngoài trời) thì lực lượng được hưởng lợi đầu tiên chính là khán giả. Họ không phải mò mẫm truy lùng thông tin xem “sô” ấy có đáng “đu” hay không, hạn chế dần hiện tượng “treo đầu dê bán thịt chó” của đơn vị tổ chức. Tất nhiên khi quy chuẩn được đưa ra thì thị trường ca nhạc sẽ đi theo xu hướng “quý hồ tinh bất quý hồ đa”, giảm số lượng, đề cao chất lượng. Siết chặt hát nhép, tạo cơ hội cho những ca sĩ thực lực như Võ Hạ Trâm Thị trường phát triển, khán giả hưởng lợi
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==