6 n Thứ Năm n Ngày 9/4/2026 KHOA GIÁO PHÁT HIỆN, CHĂM LO, BỒI DƯỠNG TỪ SỚM Ngày 8/4, báo Tiền Phong phối hợp cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), các cơ sở giáo dục đại học tổ chức Hội thảo “Đào tạo, trọng dụng tài năng trong bối cảnh mới” tại Hà Nội. Khai mạc hội thảo, GS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT) cho rằng, để đạt được mục tiêu tăng trưởng 2 con số, Việt Nam cần có nguồn nhân lực chất lượng cao, đội ngũ nhân tài khoa học là hạt nhân phát triển. Tuy nhiên, hiện nay chương trình tài năng vẫn còn là thuật ngữ “xa xỉ”. Chính sách đãi ngộ, môi trường làm việc và cơ hội phát triển chưa đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa nhân lực chất lượng cao. Hiện tượng “chảy máu chất xám” và lãng phí nhân tài vẫn còn hiện hữu. Theo nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng Biên tập báo Tiền Phong trong bối cảnh tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng, nhân tài không chỉ là nguồn lực mà còn là lợi thế cạnh tranh cấp thiết của mỗi quốc gia. “Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và kinh tế tri thức đang định hình lại cấu trúc xã hội, khái niệm tài năng cũng thay đổi, mở rộng sang những cá nhân có tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng, tinh thần dấn thân và khát vọng cống hiến. Điều này đòi hỏi hệ thống giáo dục phải đổi mới, tổ chức sử dụng nhân lực linh hoạt hơn và xã hội tạo môi trường khuyến khích sáng tạo, chấp nhận khác biệt”, nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến nói. GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ - ĐHQG Hà Nội cho rằng, nhân lực chất lượng cao là chìa khóa để Việt Nam nắm bắt cơ hội và vượt qua các thách thức trong quá trình hội nhập quốc tế. Hiện, tư duy đào tạo người tài đang có sự thay đổi mạnh mẽ, chuyển từ chú trọng số lượng sang giá trị thực tiễn và vai trò dẫn dắt của người học. “Người tài không phải là người có nhiều tín chỉ hay nhiều bài báo, mà là người có thể đem tri thức, năng lực của mình đóng góp cho xã hội và đóng vai trò dẫn dắt trong lĩnh vực của họ”, ông Trình nói. Theo TS. Trần Nam Tú, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin, Bộ GD&ĐT, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, nhân lực chất lượng cao đã trở thành “tài nguyên chiến lược” của mỗi quốc gia. Tuy nhiên, không một mình ngân sách nhà nước có thể gánh vác nhiệm vụ này. Vì vậy, cần huy động sự tham gia của doanh nghiệp và các trường đại học nhằm giảm áp lực tài chính, thu hẹp khoảng cách giữa giảng đường và thị trường lao động. Bên cạnh đó, bài toán nhân lực không thể tách rời chiến lược thu hút và trọng dụng nhân tài, đặc biệt là đội ngũ trí thức người Việt ở nước ngoài. Một môi trường làm việc thuận lợi, cơ chế linh hoạt và điều kiện nghiên cứu hiện đại sẽ là “đòn bẩy” để kéo chất xám quay về. Ở chiều ngược lại, phát triển nhân lực cũng cần bắt đầu từ sớm. Việc tăng cường kết nối giữa giáo dục phổ thông và đại học sẽ giúp phát hiện, bồi dưỡng tài năng ngay từ gốc, thay vì chờ đến giai đoạn đào tạo chuyên sâu. HỌC SINH PHẢI “ĐA TRÍ TUỆ” Theo bà Trần Thùy Dương - Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Hà Nội Amsterdam, khái niệm nhân tài trong nhà trường đang dịch chuyển rõ rệt: từ học sinh thuần túy giỏi môn học sang thế hệ có năng lực đa dạng, được nhìn nhận và nuôi dưỡng theo nhiều hướng khác nhau. Nếu trước đây, học sinh giỏi thường được “đóng khung” trong các môn như Toán, Văn, thì nay, bức tranh đã rộng mở hơn. Một học sinh chuyên Toán không chỉ hướng tới các kỳ thi quốc tế, mà còn có thể tỏa sáng ở những lĩnh vực khác như robot, kỹ thuật, STEM. Một điểm nhấn khác trong hành trình nuôi dưỡng nhân tài ở trường chuyên là hệ sinh thái câu lạc bộ. Đây là nơi học sinh được “cháy” với đam mê, phát triển năng lực mà không bị áp lực điểm số chi phối. “Tuy nhiên, để nuôi dưỡng những “hạt giống tốt”, nhà trường cần nhiều hơn đội ngũ giáo viên giỏi. Cơ sở vật chất, đặc biệt là hệ thống phòng thí nghiệm STEM, đang trở thành yếu tố then chốt trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ”, bà Dương nói. PGS.TS Nguyễn Phong Điền - Phó Hiệu trưởng Đại học Bách Khoa Hà Nội cho rằng, đào tạo đại học, đặc biệt là đào tạo tài năng, đứng trước áp lực thay đổi toàn diện. Đại học Bách khoa Hà Nội nhìn nhận bài toán này qua nhiều trụ cột: tuyển sinh đầu vào, nội dung và phương pháp đào tạo, đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, hợp tác doanh nghiệp và gắn với các dự án nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. “Chương trình đào tạo không chỉ dừng ở việc thiết kế môn học mà hướng tới cấu trúc đào tạo mở, gắn với thực tiễn và công nghệ mới. Nội dung liên tục được cập nhật theo sự phát triển của AI và kinh tế số, đồng thời tăng cường học theo dự án, học trong phòng thí nghiệm và hợp tác với doanh nghiệp để sinh viên được làm việc thật ngay từ khi còn trên ghế nhà trường”, ông Điền nói. Trong khi đó, PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - ĐHQG Hà Nội cho biết, nhân lực KHXH&NV không chỉ giỏi lý thuyết, mà phải có năng lực kiến tạo, kết nối xã hội, làm chủ truyền thông và giải quyết các vấn đề thực tiễn. Chiến lược đào tạo nhân tài được triển khai theo hướng cá thể hóa và ươm mầm sớm. Từ bậc THPT với mô hình chuyên KHXH&NV, đến đại học với các quỹ hỗ trợ khoa học cơ bản và học bổng thường niên, nhà trường từng bước xây dựng hệ sinh thái phát triển “tài năng xã hội”. GS David Trần - ĐH Massachusetts, Boston, Mỹ, đồng thời Phụ trách Chương trình Blockchain tại Viện Nghiên cứu Cao cấp về Toán; Phó Chủ tịch Hội đồng Viện công nghệ và kinh tế số, Đại học Bách khoa Hà Nội chia sẻ, điều Việt Nam cần làm để thu hút và giữ chân nhân tài khoa học không chỉ là câu chuyện thu nhập mà cần tạo ra một môi trường, không gian cởi mở và được trao niềm tin, cơ hội. Chúng ta cần coi việc đầu tư cho các nhà khoa học là một trong những khoản đầu tư chiến lược cho tương lai quốc gia. Q.NGA - L.TRINH - N.HUÊ - H.HẠNH Trong kỷ nguyên tri thức, khi cạnh tranh toàn cầu dịch chuyển sang con người, Việt Nam đối mặt bài toán cấp bách không thiếu nhân tài nhưng thiếu cơ chế giữ chân và phát huy. “Nhân tài ở đâu đó chứ không hiện hữu quanh ta. Chính sách phát hiện và bồi dưỡng nhân tài còn thiếu hệ thống và chưa liên tục. Liên kết giữa đào tạo - nghiên cứu - sử dụng còn lỏng lẻo. Chúng ta cần có những nhà khoa học hàng đầu dẫn dắt các ngành công nghệ lõi, công nghệ mới nổi, năng lượng thế hệ mới”. GS NGUYỄN TIẾN THẢO - Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT) Các chuyên gia, nhà quản lý chia sẻ tại hội thảo ẢNH: DƯƠNG TRIỀU Để người tài trở thành “tài nguyên chiến lược” quốc gia Xây dựng đội ngũ tinh hoa làm chủ công nghệ lõi TS Đặng Văn Huấn - Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học cho biết, mục tiêu đến năm 2030 và 2035, Đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao sẽ tăng nhanh quy mô đào tạo trình độ cao khối ngành STEM, hướng tới tỷ lệ người theo học các ngành STEM đạt 35% ở mỗi trình độ đào tạo, trong đó ít nhất 2,5% thuộc các ngành khoa học cơ bản và 18% thuộc các ngành liên quan tới công nghệ số. Số người tốt nghiệp các chương trình đào tạo tài năng trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược hàng năm đạt khoảng 5.000 kỹ sư, thạc sĩ và 500 tiến sĩ, trong đó ít nhất 20% thuộc các chương trình chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo. “Đây là việc tạo nguồn về mặt lâu dài, không chỉ để đáp ứng nhu cầu nhân lực trước mắt của thị trường lao động, mà quan trọng hơn là hình thành một đội ngũ tinh hoa đủ năng lực làm chủ và phát triển công nghệ lõi, chuyển giao công nghệ, tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi sản xuất toàn cầu”, ông Huấn nói. L.TRINH - Q.NGA Cần những nhân sự có tư duy toàn cầu TS Đỗ Đức Dũng, Giám đốc bộ phận giải pháp phần mềm Samsung R&D Center Việt Nam cho rằng, thực tế tuyển dụng cho thấy, sinh viên Việt Nam - đặc biệt nhóm tốt nghiệp loại giỏi sở hữu nhiều lợi thế đáng ghi nhận, nhưng vẫn tồn tại những khoảng trống cần lấp đầy, nhất là năng lực nghiên cứu chuyên sâu và trình độ học thuật cao hơn. Ông Dũng cho biết, các tập đoàn, doanh nghiệp không chỉ cần cử nhân giỏi, mà còn cần đội ngũ thạc sĩ, tiến sĩ có khả năng dẫn dắt các dự án công nghệ phức tạp. Ngoài ra, kỹ năng làm việc trong môi trường quốc tế cũng là điểm cần cải thiện. Khả năng giao tiếp, hiểu biết văn hóa đa quốc gia và tư duy toàn cầu vẫn chưa thực sự đồng đều. Trong bối cảnh các dự án R&D thường xuyên kết nối với nhiều quốc gia, đây là yêu cầu không thể thiếu. Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Dũng cho rằng, hành trình phát triển nhân tài Việt không dừng lại ở việc “giỏi chuyên môn”. Đó còn là quá trình nâng chuẩn toàn diện - từ nghiên cứu, ngoại ngữ đến tư duy toàn cầu để sinh viên Việt Nam có thể bước vào sân chơi lớn với vai trò chủ động và cạnh tranh. L.TRINH - Q.NGA
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==