CÁN BỘ TIẾP TAY, DẤU KIỂM DỊCH TRỞ THÀNH “VÉ THÔNG HÀNH” Trong vụ thịt lợn nhiễm dịch vừa bị phát hiện tại Hà Nội, cơ quan chức năng xác định 3.600 con lợn bệnh đã được đưa vào giết mổ và phân phối ra thị trường với khối lượng lên tới gần 300 tấn. Điều gây sốc cho người dân không chỉ nằm ở quy mô, mà cả ở cách thức vận hành: lợn bệnh vẫn có giấy kiểm dịch, vẫn qua lò mổ tập trung và được đóng dấu kiểm soát thú y như bình thường. Thực tế thời gian qua cho thấy, vi phạm không còn mang tính cá biệt mà đã hình thành các đường dây có tổ chức, vận hành theo chuỗi. Tháng 1/2026, Cơ quan CSĐT tỉnh Hưng Yên đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 6 đối tượng trong đường dây thu mua, giết mổ lợn chết, lợn mắc bệnh tả châu Phi để bán ra thị trường, chế biến thành thực phẩm dùng cho người. Tại nhiều địa phương như Bắc Giang, Thái Bình, Nghệ An… lực lượng chức năng cũng liên tiếp phát hiện các vụ vận chuyển, tiêu thụ lợn nhiễm dịch hoặc lợn chết không qua kiểm dịch. Gần đây nhất là vụ Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long bị phát hiện sử dụng lợn dịch tả châu Phi làm nguyên liệu đồ hộp. Điều này cho thấy vi phạm không còn là sự cố đơn lẻ. Chia sẻ với PV Tiền Phong, một chủ trang trại lợn tại Hưng Yên cho biết, theo quy định hiện nay, lợn trước khi xuất bán ra ngoài tỉnh phải được kiểm dịch bởi cơ quan thú y. Cụ thể, chủ nuôi phải đăng ký kiểm dịch, sau đó cán bộ thú y sẽ xuống kiểm tra thực tế đàn lợn. Nếu không phát hiện dấu hiệu bệnh như dịch tả lợn châu Phi thì sẽ cấp giấy chứng nhận kiểm dịch. Khi đến các lò giết mổ tiếp tục được kiểm tra, nhất là sau khi rời lò mổ phải có dấu kiểm dịch thú y. Tuy nhiên, trên thực tế việc kiểm dịch hiện nay chủ yếu được thực hiện theo lô và dựa vào quan sát lâm sàng, rất ít khi xét nghiệm từng con. Điều này khiến khâu “gác cửa” đầu tiên của hệ thống kiểm soát phụ thuộc lớn vào cán bộ thú y tại chỗ. Nếu bị buông lỏng hoặc lợi dụng, cả đàn lợn, kể cả lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi vẫn có thể được hợp thức hóa để đi vào chuỗi tiêu thụ. Đặc biệt, hàng loạt vụ việc vừa qua đều cho thấy dấu hiệu cán bộ kiểm dịch, thú y tiếp tay hoặc buông lỏng kiểm soát. “Khi việc cấp giấy chứng nhận phụ thuộc hoàn toàn vào con người, trong khi thiếu cơ chế giám sát độc lập và kiểm tra chéo theo thời gian thực, thì nguy cơ bị lợi dụng gần như là tất yếu”, chủ trang trại nói và cho biết trong bối cảnh dịch tả lợn châu Phi vẫn diễn biến phức tạp, cơ chế hỗ trợ tiêu hủy dù đã được cải thiện nhưng thủ tục còn phức tạp, thời gian chi trả kéo dài. Điều này khiến nhiều hộ chăn nuôi không mặn mà khai báo khi lợn bị bệnh, mà tìm cách bán tháo. AI CHỊU TRÁCH NHIỆM? Một lãnh đạo doanh nghiệp phân phối thực phẩm tại Hà Nội thừa nhận, hệ thống hiện nay vận hành gần như hoàn toàn dựa trên giấy tờ. “Doanh nghiệp nhập hàng có đủ hóa đơn, dấu kiểm soát. Nếu ngay từ đầu đã là giấy hợp lệ thì rất khó phát hiện rủi ro ở các khâu sau”, lãnh đạo doanh nghiệp nói. Luật sư Nguyễn Thanh Hải - Giám đốc Công ty An Hoàng Gia - cho rằng, quy định pháp luật hiện nay về thú y và kiểm soát giết mổ đã khá toàn diện. Tuy nhiên, vụ việc hàng trăm tấn thịt lợn dịch lọt lưới đã phơi bày lỗ hổng lớn về năng lực thực thi và thiết kế hệ thống. Hiện nay, quy trình quá lệ thuộc vào xác nhận của cá nhân cán bộ tại chỗ mà thiếu cơ chế giám sát độc lập, khiến con dấu thú y bị lợi dụng làm “vé thông hành” cho thực phẩm bẩn. Để khắc phục, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần rà soát lại toàn bộ quy trình theo hướng số hóa để giảm sự phụ thuộc vào con người, đồng thời thực hiện truy xuất nguồn gốc theo chuỗi và kết nối dữ liệu thời gian thực. Đặc biệt, bộ này cần siết chặt kỷ luật công vụ, xử lý hình sự các hành vi tiếp tay, tránh tình trạng để dấu kiểm dịch chỉ là hình thức. Chuyên gia an toàn thực phẩm Tô Liên Thu cho rằng, những vụ việc vừa qua đã phơi bày rõ những lỗ hổng mang tính hệ thống trong quản lý an toàn thực phẩm ở Việt Nam hiện nay. “Để có hàng trăm tấn thịt lợn lưu thông ra thị trường, với hơn 3.600 con lợn được giết mổ lớn như vậy chắc chắn phải đi qua các cơ sở giết mổ có kiểm soát. Vấn đề là các hoạt động đó có được cơ quan chức năng địa phương biết và giám sát hay không”, bà Thu đặt vấn đề. Vị chuyên gia chỉ ra rằng, các lỗ hổng đang tạo điều kiện để cá nhân, tổ chức lợi dụng, trong khi cơ chế phối hợp giữa các cơ quan còn thiếu hiệu quả. Khi sự cố xảy ra, việc đùn đẩy trách nhiệm càng làm suy giảm niềm tin xã hội. DƯƠNG HƯNG 5 n Thứ Tư n Ngày 1/4/2026 XÃ HỘI THỊT BẨN RA THỊ TRƯỜNG Xuyên thủng “cửa ải” kiểm dịch Hàng trăm tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi được tuồn ra thị trường, len lỏi tới cả bếp ăn trường học. Điều này cho thấy lỗ hổng mang tính hệ thống: Khâu kiểm dịch - thú y vốn là “cửa ải” quan trọng nhất đang bị xuyên thủng ngay từ đầu. Lực lượng công an kiểm tra cơ sở giết mổ Thịt lợn bệnh được thu gom đưa về cơ sở tại xã Nam Phù để giết mổ và đưa đi tiêu thụ tại các chợ đầu mối, trường học Từ kinh nghiệm quốc tế, chuyên gia an toàn thực phẩm Tô Liên Thu đề xuất Việt Nam cần xem xét mô hình một cơ quan quản lý an toàn thực phẩm thống nhất, độc lập, hoạt động xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương, tránh tình trạng “vừa đá bóng vừa thổi còi”. Trao đổi với báo Tiền Phong, PGS. Nguyễn Duy Thịnh, nguyên Viện trưởng Viện Công nghệ sinh học và thực phẩm (ĐH Bách khoa Hà Nội) cho biết: Bệnh tả lợn châu Phi là bệnh truyền nhiễm ở lợn, do virus African Swine Fever Virus (ASFV) gây ra. Trường hợp ăn phải lợn bệnh nhưng chế biến không đảm bảo quy trình, người ăn có thể mang theo mầm bệnh. Người dân có thể bị ngộ độc thực phẩm do Salmonella, E. coli hoặc liên cầu khuẩn lợn. Đặc biệt, với trẻ nhỏ khi hệ miễn dịch chưa hoàn thiện sẽ dễ mắc các bệnh về đường tiêu hóa và ảnh hưởng sức khỏe lâu dài. CHUYỆN HÔM NAY Vụ việc không chỉ khiến học sinh hoảng sợ, phụ huynh hoang mang và lịch sinh hoạt, làm việc đảo lộn vì phải đưa đón giữa ngày hoặc đưa cơm cho con khi bếp ăn nhà trường đóng cửa, mà còn khiến cả cộng đồng bất an. Tình trạng thực phẩm bẩn trong trường học hay ngoài thị trường từ bao lâu nay vẫn diễn ra ở đâu đó, với những mức độ khác nhau. Sau mỗi vụ việc, sự ồn ào lắng xuống nhưng nỗi sợ hãi trong cộng đồng về thực phẩm bẩn thì chưa bao giờ dứt bởi nó có thể tái diễn bất cứ lúc nào như những cơn sóng. Cơn sóng đó lại vừa trào lên khi một cơ sở chuyên giết mổ, tiêu thụ thịt heo bệnh tại Hà Nội được phát hiện. Từ đầu năm 2026 đến nay, lò mổ này cung cấp gần 300 tấn thịt heo bệnh cho thị trường, trong đó chủ yếu cho các chợ đầu mối, chợ dân sinh và các công ty cung cấp thực phẩm lớn và từ đó đến một số trường học. Dư luận hiển nhiên bức xúc. Nhưng không chỉ vì chừng ấy thịt bẩn, mà vì qua vụ việc, một lần nữa những khuyết tật, căn bệnh cố hữu về quản lý và đạo đức xã hội lại thêm phần lộ rõ. Đó là, quá nhiều lỗ hổng trong quản lý an toàn thực phẩm, từ chính sách vĩ mô đến vi mô. Nhiều trường hợp, lý do thường được nêu ra để biện minh là bởi sự chồng chéo trong quản lý giữa các ngành, các cấp hoặc không đủ sức kiểm soát ở các địa phương…. Những lý do đó rất cũ và đã được nhìn thấy hoặc dự liệu từ lâu, nhưng tại sao sự việc vẫn tái diễn và con đường thực phẩm bẩn dường như thênh thang đi thẳng vào bếp ăn từng nhà, từng trường học hay nhà máy, xí nghiệp…? Đó là vấn đề cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc và xử lý thấu triệt. Không chỉ là hệ quả của lỗ hổng trong quản lý, thực phẩm bẩn còn là hậu quả của lương tâm bẩn. Đó là “lỗ thủng” đạo đức của những người thi hành công vụ. Trong vụ việc gần 300 tấn thịt bẩn vừa bị phát hiện, một số cán bộ kiểm dịch – một lá chắn an toàn thực phẩm quan trọng đã bị xuyên thủng. Chỉ vì lợi ích cá nhân, những người thừa hành công vụ đã sẵn sàng hy sinh lợi ích cộng đồng, nhắm mắt làm ngơ để heo bệnh, heo chết được “chui qua lỗ kim”. Trong khi đó, vì lợi nhuận, những kẻ vô lương đã không từ bất cứ thủ đoạn nào để sản xuất, kinh doanh thực phẩm bẩn. Lương tâm bẩn phần nào phản chiếu sự xuống cấp đạo đức, nhân tính của một bộ phận trong xã hội khi coi thường pháp luật, xem nhẹ sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng. Đã đến lúc, việc siết chặt quản lý để loại trừ thực phẩm bẩn, không chỉ là những lời nói suông hay hô hào mà cần phải có sự hành động quyết liệt từ các cơ quan chức năng. Đồng thời phải xem việc sản xuất, kinh doanh, tiêu thụ, tàng trữ hay đồng lõa với những hành vi đó là tội ác, cần phải mạnh tay nghiêm trị. Dù phát ngôn trong một tình huống khác, song lời bà Phạm Khánh Phong Lan – Đại biểu Quốc hội, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.Hồ Chí Minh rất có ý nghĩa trong trường hợp này: “Chúng ta nhân văn với tội phạm là độc ác với đồng bào mình, với những người sống tuân thủ pháp luật”. Đ.D Lương tâm bẩn TIẾP THEO TRANG 1
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==