13 n Thứ Tư n Ngày 1/4/2026 QUỐC TẾ Israel đã thực hiện nhiệm vụ này bằng sự lạnh lùng, loại bỏ Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei ngay trong loạt tấn công mở màn chiến dịch ngày 28/2, sau đó tiếp tục loại bỏ hơn 250 quan chức cấp cao khác, theo số liệu do quân đội Israel thống kê. Đòn mới nhất diễn ra hôm 26/3, khi Israel tuyên bố đã loại bỏ chỉ huy hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran. Israel, cụ thể là Cơ quan tình báo đối ngoại Mossad và Đơn vị 8200, đã mở rộng mạng lưới nguồn tin và năng lực giám sát bên trong Iran, từ việc tuyển mộ người trong nội bộ chính quyền làm gián điệp đến xâm nhập mạng lưới số với hàng nghìn mục tiêu như camera đường phố, nền tảng thanh toán và các “nút thắt” internet mà Iran thiết lập để kiểm soát thông tin. Tất cả dữ liệu này do nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) tuyệt mật xử lý, được lập trình để tìm ra dấu vết về đời sống và di chuyển của các lãnh đạo Iran. Các phương thức ám sát có mục tiêu của Israel, từ bom cài sẵn nhiều tháng trước khi kích nổ, máy bay không người lái có thể len qua cửa sổ căn hộ, đến tên lửa siêu thanh phóng từ tiêm kích tàng hình, đã được hoàn thiện qua nhiều năm xung đột tại Dải Gaza, Li-băng và Iran. Khi được hỏi vì sao nhiệm vụ nhắm vào lãnh đạo Iran được giao cho Israel, một quan chức an ninh nước này trả lời: “Cần phải nhắm vào họ. Và chúng tôi có thể làm điều đó”. Tuy nhiên, chưa rõ liệu chiến dịch ám sát các lãnh đạo cấp cao này có giúp Israel đạt được mục tiêu cốt lõi mà họ đặt ra hay không: Loại bỏ mối đe dọa tên lửa và các lực lượng ủy nhiệm của Iran, ngăn chặn con đường tiến tới vũ khí hạt nhân và làm suy yếu chế độ đến mức có thể bị lật đổ. THÂM NHẬP “HỆ THẦN KINH SỐ” Một số chuyên gia lo ngại việc Israel ngày càng thành thạo trong các cuộc ám sát có mục tiêu sẽ tạo ra xu hướng phụ thuộc vào chiến thuật này và mở rộng phạm vi hành động. “Chúng ta đã đi quá xa khi biến nó thành một chiến lược, thay vì chỉ là nhu cầu tác chiến không thường xuyên”, ông Ariel Levite, chuyên gia chính sách hạt nhân tại Quỹ Carnegie, nhận định. Ông Levite cũng cho rằng, cách phân công trong xung đột hiện nay tạo cảm giác “Mỹ dựa vào Israel để làm những việc tai tiếng trong chiến tranh”, với thái độ như: “Chúng tôi không thể giết họ, nhưng nếu các ông làm thì chúng tôi không phản đối”. Washington khẳng định việc phân công dựa trên năng lực mỗi bên, không phải rào cản pháp lý. Trước đây, Mỹ từng tiến hành các vụ ám sát có mục tiêu, như vụ nhắm vào tướng Iran Qasem Soleimani năm 2020. Tổng thống Mỹ Donald Trump mô tả các cuộc tấn công vào lãnh đạo Iran là nỗ lực chung: “Chúng tôi đã loại bỏ toàn bộ lãnh đạo của họ, rồi họ họp chọn người mới và chúng tôi lại loại bỏ tiếp”. Israel đã buộc Iran phải thay đổi nhân sự cấp cao với tốc độ chóng mặt, bắt đầu từ cuộc tấn công ngày 28/2 khiến Đại giáo chủ Ali Khamenei thiệt mạng, cùng nhiều lãnh đạo cấp cao khác. Đây không phải là một bước đột phá tình báo bất ngờ. Các quan chức Israel cho biết đã theo dõi “Nhóm 5”, gồm ông Khamenei và các cố vấn thân cận, suốt gần 1 năm. Israel và Mỹ đã hợp tác từ lâu trong các chiến dịch bí mật, bao gồm chiến dịch Stuxnet nhằm phá hoại chương trình hạt nhân Iran. Nhiều năng lực tình báo hiện tại được phát triển sau những cuộc tấn công mạng qua lại giữa hai nước cách đây khoảng 5 năm. Israel đã thâm nhập vào “hệ thần kinh số” của Iran, từ camera giao thông đến hệ thống an ninh nội bộ. Những lỗ hổng này càng trở nên giá trị nhờ nền tảng AI mới, có khả năng xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ để xác định vị trí và hành vi của các lãnh đạo. “AI giúp Israel tận dụng dữ liệu vốn có nhưng trước đây không thể xử lý”, chuyên gia Raz Zimmt nhận định. Trong một số trường hợp, độ chính xác đạt mức tên lửa có thể điều chỉnh hành trình theo di chuyển của mục tiêu. Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng hoàn hảo. Một cuộc tấn công vào cơ quan tôn giáo ở Qom không gây thương vong như mong muốn vì cuộc họp được chuyển sang trực tuyến. BÌNH GIANG (theo Washington Post) Khi các chỉ huy quân sự Mỹ và Israel gặp nhau để vạch kế hoạch chiến tranh ở Iran, họ đã xác định rõ ràng nhiệm vụ đặc biệt sẽ do Israel thực hiện: Tìm diệt các lãnh đạo cấp cao Iran. Chân dung cố Lãnh tụ tối cao Iran-Đại giáo chủ Ali Khamenei tại một ga tàu điện ngầm ở Tehran ngày 13/3 ẢNH: AP Giới chức Israel cho biết các chiến dịch ám sát của họ thành công một phần cũng nhờ những sai lầm khó lý giải của phía Iran. Dù đã có nhiều cảnh báo, các lãnh đạo Iran vẫn tụ họp tại Tehran thay vì phân tán hoặc ẩn náu trong hầm ngầm kiên cố. Một quan chức Ảrập giấu tên được dẫn lời nhận định: “Đây là một cơ hội mang tính lịch sử để đối đầu với vai trò gây bất ổn của Iran trong khu vực”. Theo các nguồn ngoại giao, Ảrập Xêút, Các tiểu vương quốc Ảrập thống nhất (UAE), Kuwait và Bahrain đã âm thầm chuyển thông điệp tới Washington rằng, chiến dịch quân sự “không nên dừng lại quá sớm” nếu chưa tạo ra những thay đổi căn bản từ phía Iran. Điều này phản ánh sự dịch chuyển từ tư duy phòng thủ sang chủ động định hình cục diện khu vực. Nhiều nước Vùng Vịnh không chỉ hướng tới việc chấm dứt xung đột mà còn đặt ra các mục tiêu dài hạn như vô hiệu hóa chương trình hạt nhân, năng lực tên lửa và mạng lưới lực lượng ủy nhiệm của Iran. Một quan chức Ảrập nhấn mạnh: “Bất kỳ lệnh ngừng bắn nào cũng phải đi kèm với các bảo đảm rằng Iran sẽ không tái xây dựng năng lực quân sự hoặc tiếp tục hỗ trợ các lực lượng vũ trang ủy nhiệm”. Ông Ali Vaez, Giám đốc dự án Iran tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, nói: “Những gì chúng ta đang chứng kiến là sự chuyển dịch từ răn đe sang đẩy lùi và thậm chí có thể là thay đổi chế độ”. Nhận định này cho thấy mục tiêu chiến lược đã vượt xa việc kiểm soát xung đột, hướng tới tái cấu trúc cán cân quyền lực Trung Đông. Dù xu hướng cứng rắn đang gia tăng, nội bộ các nước Vùng Vịnh vẫn tồn tại khác biệt. UAE được cho là ủng hộ các phương án quân sự quyết liệt hơn, trong khi Kuwait và Bahrain giữ lập trường ủng hộ nhưng thận trọng. Ngược lại, Oman và Qatar tiếp tục ưu tiên giải pháp ngoại giao. Một nhà ngoại giao khu vực nói: “Các quốc gia như Oman vẫn tin rằng việc leo thang sẽ vượt khỏi tầm kiểm soát và làm suy yếu sự ổn định của khu vực”. Sự khác biệt này phản ánh những lợi ích chiến lược không đồng nhất giữa các quốc gia trong khu vực. Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang phải cân bằng giữa hai áp lực: một bên là các đồng minh thúc đẩy tận dụng cơ hội chiến lược, bên kia là lo ngại trong nước về một cuộc chiến kéo dài. Một quan chức Mỹ cho biết: “Chúng tôi đang phải cân bằng giữa việc tận dụng lợi thế chiến lược và tránh sa lầy vào một cuộc chiến kéo dài khác tại Trung Đông”. Dù chưa trực tiếp tham chiến, các nước Vùng Vịnh vẫn đóng vai trò hậu thuẫn quan trọng thông qua căn cứ quân sự và hỗ trợ hậu cần. Iran đã cảnh báo khả năng trả đũa mạnh mẽ nếu bị dồn ép, bao gồm tấn công vào hạ tầng năng lượng và các tuyến vận tải chiến lược trong khu vực. Nhà phân tích Helima Croft, chuyên gia của ngân hàng đầu tư toàn cầu RBC Capital Markets, nhận định: “Bất kỳ sự gián đoạn nào tại eo biển Hormuz cũng sẽ gây ra những cú sốc lan rộng tới thị trường dầu mỏ toàn cầu chỉ trong vài giờ”. Một chuyên gia khác cảnh báo: “Chỉ cần một sự kiện gây thương vong lớn cũng có thể nhanh chóng kéo các quốc gia Vùng Vịnh vào đối đầu trực tiếp”. Những nhận định này cho thấy nguy cơ xung đột lan rộng là hoàn toàn hiện hữu. BA KỊCH BẢN CÓ THỂ XẢY RA Trong ngắn hạn, kịch bản có khả năng cao nhất là leo thang có kiểm soát, với việc Mỹ tiếp tục không kích nhưng tránh triển khai lực lượng trên bộ quy mô lớn. Điều này có thể dẫn tới một cuộc xung đột kéo dài và gây áp lực lên kinh tế toàn cầu. Một kịch bản khác là đột phá quân sự, khi các bên tăng cường chiến dịch và nhắm trực tiếp vào giới lãnh đạo Iran, mở ra khả năng thay đổi lớn nhưng cũng đi kèm rủi ro bất ổn sâu rộng. Khả năng thấp hơn là đạt được thỏa thuận chính trị, trong đó Iran chấp nhận nhượng bộ. Tuy nhiên, với yêu cầu ngày càng cao từ phía Vùng Vịnh, kịch bản này khó xảy ra trong ngắn hạn. THÁI AN (theo AP, CNN, Al Jazeera) Các nước Vùng Vịnh giục Mỹ leo thang chiến tranh Iran Từ chỗ thận trọng, lo ngại bị cuốn vào chiến sự giữa Iran với Mỹ cùng Israel, nhiều quốc gia Vùng Vịnh hiện coi đây là thời điểm chiến lược để làm suy yếu Iran; họ âm thầm thúc giục Washington kéo dài tấn công cho đến khi Tehran gục ngã, AP đưa tin ngày 31/3. Những cột khói bốc lên trên khu dân cư Tehran trong bối cảnh các cuộc không kích của Mỹ và Israel vẫn diễn ra trong tháng 3/2026 ẢNH: ANADOLU Cỗ máy bí mật phía sau những vụ ám sát của Israel
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==