4 n Thứ Ba n Ngày 31/3/2026 KINH TẾ XĂNG DẦU TỒN KHO QUÁ MỎNG Trong đợt biến động vừa qua, Việt Nam chưa phải sử dụng tới nguồn xăng dầu dự trữ quốc gia. Điều đó cho thấy hệ thống cung ứng trong nước, nhập khẩu và dự trữ thương mại của doanh nghiệp vẫn đang giúp thị trường trụ vững trước sóng gió. Tuy nhiên, cú sốc năng lượng từ xung đột Trung Đông một lần nữa cho thấy mức độ dễ tổn thương của những nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu khi rủi ro nguồn cung bị gián đoạn. Hiện nay, dự trữ xăng dầu ở Việt Nam được chia làm ba cấp độ. Dự trữ quốc gia do Nhà nước nắm giữ tương đương khoảng 7-10 ngày tiêu dùng, tương ứng khoảng 9 ngày nhập ròng. Dự trữ thương mại bắt buộc của doanh nghiệp đầu mối khoảng 20 ngày, trong khi tồn kho tại các nhà máy sản xuất dao động từ 10-15 ngày; tổng cộng đạt khoảng 40-45 ngày. Điều đáng nói, phần lớn lượng này thuộc sở hữu doanh nghiệp và phục vụ mục tiêu kinh doanh, không phải là công cụ can thiệp trực tiếp của Nhà nước. Khi thị trường xảy ra cú sốc như vừa qua, nguồn nhập khẩu bị gián đoạn, chi phí logistics tăng mạnh khiến doanh nghiệp phải xoay xở từng chuyến hàng, còn cơ quan điều hành liên tục phải sử dụng các công cụ tài chính để “hạ nhiệt” thị trường. PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng vấn đề của Việt Nam không đơn thuần là thiếu kho mà là thiếu một hệ thống dự trữ chiến lược đúng nghĩa. Phần lớn lượng xăng dầu dự trữ tại Việt Nam hiện vẫn do các doanh nghiệp đầu mối thực hiện theo nghĩa vụ kinh doanh. Cách tiếp cận này giúp giảm áp lực cho ngân sách nhà nước, nhưng về bản chất vẫn là dự trữ mang tính thương mại, chưa đáp ứng yêu cầu của một hệ thống dự trữ năng lượng mang tính chiến lược. Theo ông Long, nhìn ra thế giới, khoảng cách dự trữ xăng dầu của Việt Nam hiện rất rõ ràng. Các nước thành viên Cơ quan Năng lượng quốc tế duy trì mức tối thiểu 90 ngày nhập ròng. Nhật Bản và Hàn Quốc có thể đáp ứng trên 200 ngày tiêu dùng, Thái Lan vượt 100 ngày, còn Trung Quốc duy trì mức tương đương 2-3 tháng nhập khẩu. “Khi không có quy mô dự trữ đủ lớn, mọi công cụ điều hành đều trở thành phản ứng ngắn hạn, thay vì chủ động dẫn dắt thị trường”, ông Long đánh giá. CẦN CƠ CHẾ LINH HOẠT ĐỂ GIẢM ÁP LỰC NGÂN SÁCH Trước ảnh hưởng của xung đột ở Trung Đông gây gián đoạn nguồn cung, mới đây Thủ tướng đã yêu cầu Bộ Công Thương thúc đẩy nhanh các giải pháp nâng cao năng lực dự trữ xăng dầu, hướng tới mục tiêu đảm bảo mức dự trữ tối thiểu tương đương 90 ngày nhập khẩu. Trao đổi với PV Tiền Phong, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho biết, thực tế theo Quy hoạch tổng thể năng lượng quốc gia thời kỳ 20212030, tầm nhìn đến năm 2050 (điều chỉnh) mới được phê duyệt cách đây một tháng, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng tổng mức dự trữ xăng dầu (bao gồm dầu thô và sản phẩm) lên khoảng 90 ngày nhập ròng. Trong đó, dự trữ sản xuất khoảng 25 ngày, dự trữ thương mại khoảng 35 ngày và dự trữ quốc gia khoảng 30 ngày. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam dự kiến xây mới 500.000 m3 kho chứa xăng dầu đến năm 2030. Kho dự trữ dầu thô sẽ được xây dựng từ 1-2 kho tại các khu vực gần nhà máy lọc dầu như Dung Quất, Nghi Sơn, Long Sơn với tổng công suất 1-2 triệu tấn. Đối với hạ tầng dự trữ thương mại, hệ thống 89 kho hiện nay sẽ tiếp tục được khai thác và mở rộng, nâng công suất lên khoảng 1,4 triệu m3. Đồng thời, 59 kho xăng dầu thương mại mới sẽ được xây dựng tại các địa phương, với tổng công suất khoảng 5,1 triệu m3. Theo tính toán của Quy hoạch, nhu cầu đầu tư cho hệ thống hạ tầng dự trữ xăng dầu và khí đốt đến năm 2030 ước khoảng 270.000 tỷ đồng. Đây mới chỉ là chi phí xây dựng kho bãi, chưa bao gồm vốn để mua xăng dầu dự trữ. Nếu chỉ dựa vào ngân sách nhà nước, mục tiêu này gần như không khả thi, do đó việc huy động nguồn lực xã hội là yêu cầu bắt buộc. “Hiện Bộ Công Thương đang phối hợp với Bộ Tài chính trong quá trình triển khai thực hiện kế hoạch nêu trên để thực hiện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ”, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết. Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam nhìn nhận, việc sớm nâng mức dự trữ xăng dầu là cần thiết, cấp bách. Song một nền kinh tế đang phát triển, việc dồn toàn bộ ngân sách để đạt mức dự trữ 90 ngày là rất thách thức. Vì vậy, cần thay đổi cách tiếp cận, không chỉ dựa vào dự trữ quốc gia truyền thống. Theo ông Bảo, hướng đi phù hợp là kết hợp giữa dự trữ quốc gia và một lớp dự trữ lưu thông tập trung. Tức là ngoài phần dự trữ do Nhà nước nắm giữ, cần hình thành một lượng hàng hóa thực tế trong hệ thống lưu thông, được quản lý tập trung và có thể sử dụng ngay khi cần thiết. Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam đề xuất cần chuyển một phần chức năng của Quỹ Bình ổn giá từ công cụ tài chính sang công cụ hàng hóa. Khi giá thấp, Nhà nước có thể mua vào tích trữ; khi thị trường căng thẳng, lượng hàng này sẽ được tung ra để điều tiết cung - cầu. “Điều này có nghĩa thay vì bù giá, Nhà nước sẽ bù hàng can thiệp trực tiếp vào nguồn cung. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực ngân sách, mà còn nâng cao hiệu quả điều hành trong những thời điểm thị trường biến động mạnh”, ông Bảo nói. DƯƠNG HƯNG Hơn một tháng biến động năng lượng toàn cầu do xung đột Trung Đông đã buộc Việt Nam phải nhìn vào một điểm yếu mang tính cấu trúc: dự trữ xăng dầu chiến lược vẫn còn mỏng, trong khi nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào khả năng ứng phó nhanh trước những cú sốc bên ngoài. Dự trữ xăng dầu ở Việt Nam hiện ở mức thấp so với các nước trên thế giới Chủ động dự trữ xăng dầu chiến lược Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy mức chi trả của Nhà nước cho dự trữ xăng dầu quốc gia thấp hơn nhiều so với chi phí thực tế doanh nghiệp phải bỏ ra. Điều này khiến việc giữ hàng dự trữ trở thành gánh nặng tài chính, trong khi động lực mở rộng kho bể gần như không có. “Muốn doanh nghiệp tham gia vào dự trữ, phải có cơ chế tài chính phù hợp. Không thể yêu cầu họ giữ hàng mà chi phí không được bù đắp”, ông Nguyễn Xuân Thắng nói, đồng thời cho rằng nếu không xử lý được bài toán chi phí, rất khó huy động nguồn lực xã hội cho mục tiêu dự trữ dài hạn. Điểm nghẽn thứ hai là hạ tầng tồn chứa. Kho xăng dầu là loại hạ tầng đặc thù, đòi hỏi vốn lớn, tiêu chuẩn kỹ thuật cao và thời gian đầu tư dài. Trong khi đó, cơ chế hiện nay chưa đủ hấp dẫn để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư. “Cần chính sách rõ ràng về đất đai, tín dụng, thuế và mô hình hợp tác công tư để thúc đẩy doanh nghiệp tham gia vào việc dự trữ”, vị này cho hay. PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng, để nâng cao khả năng ứng phó với biến động nguồn cung, Nhà nước cần chủ động xây dựng hệ thống kho dự trữ xăng dầu có quy mô đủ lớn, đồng thời phân định rõ vai trò giữa các chủ thể: ngân sách nhà nước tập trung vào dự trữ quốc gia và các kho chiến lược; doanh nghiệp đảm nhận dự trữ thương mại; còn hạ tầng có thể được xã hội hóa thông qua mô hình đối tác công - tư, phát hành trái phiếu hoặc thu hút nhà đầu tư. Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho rằng, trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động nhanh và khó lường, việc bảo đảm nguồn cung không thể chỉ dựa vào cân đối cung - cầu trong ngắn hạn, mà phải đặt trong tổng thể bài toán an ninh năng lượng dài hạn. Theo ông Tân, dự trữ xăng dầu cần được coi là một cấu phần quan trọng trong hệ thống điều hành thị trường, gắn với các công cụ khác như điều hành giá, thuế và tổ chức nguồn cung. Điều này đòi hỏi không chỉ nâng quy mô dự trữ, mà còn phải hoàn thiện cơ chế vận hành để có thể sử dụng hiệu quả khi thị trường biến động. Cùng với việc đẩy nhanh xây dựng hệ thống kho dự trữ chiến lược, lãnh đạo Bộ Công Thương cho rằng cần rà soát lại nghĩa vụ dự trữ của doanh nghiệp, bảo đảm duy trì mức tồn kho phù hợp theo từng giai đoạn, đồng thời tăng cường năng lực dự báo và xây dựng các kịch bản điều hành linh hoạt. D.HƯNG Sớm gỡ điểm nghẽn, huy động doanh nghiệp tham gia Theo giới chuyên gia, cần có cơ chế hấp dẫn để thu hút doanh nghiệp tham gia vào việc dự trữ xăng dầu Ông Bùi Ngọc Bảo (ảnh), Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam nhìn nhận, việc sớm nâng mức dự trữ xăng dầu là cần thiết, cấp bách. “Các nước thành viên Cơ quan Năng lượng quốc tế duy trì mức tối thiểu 90 ngày nhập ròng. Nhật Bản và Hàn Quốc có thể đáp ứng trên 200 ngày tiêu dùng, Thái Lan vượt 100 ngày, còn Trung Quốc duy trì mức tương đương 2-3 tháng nhập khẩu. Khi không có quy mô dự trữ đủ lớn, mọi công cụ điều hành đều trở thành phản ứng ngắn hạn, thay vì chủ động dẫn dắt thị trường”. PGS.TS NGÔ TRÍ LONG Ông Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Công ty TNHH Hải Âu Phát, cho rằng việc nâng tầm dự trữ xăng dầu cần được nhìn nhận như một công cụ điều tiết thị trường thực thụ, thay vì chỉ là “kho dự phòng”.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==