5 n Thứ Sáu n Ngày 9/1/2026 KINH TẾ CHUYỆN HÔM NAY Với nhiều nhà đầu tư, thiếu lao động đang là điểm nghẽn lớn nhất, đe dọa tiến độ và hiệu quả dự án trước nguy cơ bị chậm tiến độ kéo dài. Một cuộc chiến thực sự trên thị trường lao động đang diễn ra quyết liệt khi mức lương liên tục bị đẩy lên cao. Ví dụ như lương công nhân xây lắp, ốp lát đã được một số doanh nghiệp lớn trả hơn 33 triệu đồng/người/tháng. Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam cho biết, tình trạng thiếu lao động hiện nay đã trở thành một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất của ngành xây dựng! Theo Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng, nguyên nhân sâu xa của tình trạng này xuất phát từ sự thay đổi mạnh mẽ của thị trường lao động. Lao động phổ thông ngày càng có nhiều lựa chọn việc làm hơn, trong khi nghề xây dựng lại mang đặc thù nặng nhọc, nguy hiểm, điều kiện làm việc khắc nghiệt và thiếu tính ổn định lâu dài. Trường đào tạo nghề rất nhiều nhưng vấn đề là thiếu người học. Đại diện Tập đoàn Hòa Bình cho rằng, để tháo gỡ tình trạng thiếu lao động tại các công trường hiện nay phải nâng cao năng suất lao động thông qua việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ, kỹ thuật thi công hiện đại nhằm giảm phụ thuộc vào sức lao động thủ công. “Chúng tôi đang thử nghiệm đường cao tốc trên cầu cạn, trong đó nhiều cấu kiện bê tông được làm sẵn trong nhà máy, lắp ráp nhanh và giảm rất lớn công lao động. Với nhà ở xã hội, chúng tôi cũng áp dụng công nghệ tiên tiến nhất để giảm giá thành. Công nghệ mới đang là chìa khóa cho sự phát triển”, ông Nguyễn Hữu Đường, Chủ tịch Tập đoàn cho hay. Một số chuyên gia khác đặt vấn đề: hiện nay Việt Nam có lực lượng lớn lao động đi làm việc ở nước ngoài bởi mức thu nhập hấp dẫn hơn. Vì vậy, nếu doanh nghiệp trong nước sẵn sàng trả lương tương xứng, hoàn toàn có thể “thu hút ngược” lực lượng lao động tay nghề cao trở về. Từ một quốc gia xuất khẩu lao động lớn, Việt Nam có thể trở thành một quốc gia nhập khẩu lao động và đây là điều mà có lẽ không ít người giật mình. “Nhiều doanh nghiệp xây dựng đã bắt đầu tính tới phương án nhập khẩu lao động từ các quốc gia có mức thu nhập thấp hơn như Nepal, Afghanistan… cho các công việc phổ thông”, ông Nguyễn Quốc Hiệp nói. Không riêng lĩnh vực xây dựng công trình, nhiều nghiên cứu khẳng định Việt Nam đang đối mặt với tình trạng thiếu lao động chất lượng cao thuộc nhiều ngành then chốt, nhiều lĩnh vực công nghệ. Tại Tọa đàm Phát triển và sử dụng nguồn nhân lực, nguồn nhân lực chất lượng cao cho việc định hướng phát triển kinh tế mới, lĩnh vực mới do Đoàn giám sát của UBTVQH tổ chức mới đây, GS.TS Mai Trọng Nhuận, nguyên Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, các quốc gia đang phát triển như Việt Nam gặp thách thức lớn khi phải đối mặt với nguy cơ kép: vừa "chảy máu chất xám", vừa bỏ lỡ cơ hội thu hút các dòng vốn đầu tư công nghệ cao do thiếu hụt nguồn nhân lực tại chỗ. Theo báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, khoảng 65% công việc mà thế hệ học sinh hôm nay sẽ đảm nhận trong tương lai có thể không còn tồn tại; nhiều kỹ năng công nghệ chỉ có “vòng đời” từ 2,5 đến 5 năm trước khi trở nên lỗi thời. Điều đó cho thấy, nếu không gắn với các năng lực nền tảng, những tri thức được truyền dạy hôm nay có thể nhanh chóng mất giá trị trong tương lai gần. Từ 2026, Việt Nam bước vào thực hiện khát vọng chưa từng có với mục tiêu tăng trưởng hai con số. Điều này cũng đang đặt ra bài toán về nhân lực, về chuẩn bị lao động thực sự đủ mạnh trong điều kiện mới. M.T Điểm nghẽn lớn nhất lao động và đẩy mạnh đào tạo nghề. Hiện nay, giới trẻ đang có xu hướng quay lưng với ngành kỹ thuật, xây dựng khiến nguồn kỹ sư và quản lý cũng trở nên khan hiếm. “Xây dựng là ngành nghề phát triển bền vững, không phải chỉ là nóng sốt nhất thời”, ông Hưng nhấn mạnh về việc cần có tầm nhìn dài hạn để thu hút thế hệ trẻ quay lại với lĩnh vực này. Ông Phan Khắc Long, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đầu tư Phan Vũ cho rằng, để tháo gỡ tình trạng thiếu lao động tại các công trường hiện nay, cần triển khai đồng bộ hai nhóm giải pháp cốt lõi. Trước hết, phải nâng cao năng suất lao động thông qua việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, kỹ thuật thi công hiện đại nhằm giảm phụ thuộc vào sức lao động thủ công. Theo ông Long, bài toán thiếu nhân công không thể giải quyết bằng cách tăng số lượng lao động mà cần giảm “sức người” bằng máy móc, công nghệ. Khi một lao động có thể làm việc hiệu quả gấp 2-3 lần nhờ công nghệ, thì những dự án trước đây cần tới 1.000 người nay chỉ cần khoảng 300-400 lao động. Giải pháp thứ hai, mang tính xương sống, là trả lương và chế độ đãi ngộ xứng đáng cho người lao động. Ông Long đặt vấn đề: hiện nay Việt Nam có lực lượng lớn lao động đi làm việc ở nước ngoài bởi mức thu nhập hấp dẫn hơn. Vì vậy, nếu doanh nghiệp trong nước sẵn sàng trả lương tương xứng, hoàn toàn có thể “thu hút ngược” lực lượng lao động tay nghề cao trở về. Cùng với đó, các chính sách an sinh, phúc lợi xã hội cần được bảo đảm để người lao động yên tâm gắn bó lâu dài. “Nếu áp dụng hiệu quả công nghệ vào quản lý tiền lương và thị trường lao động, tình trạng bất bình đẳng về thu nhập sẽ giảm đáng kể. Tôi tin rằng trong thời gian tới, Nhà nước hoàn toàn có thể làm được điều này”, ông Phan Khắc Long nhấn mạnh… PHAN THIÊN Lý giải về sự thiếu hụt lao động, ông Hưng cho rằng nguyên nhân đầu tiên đến từ việc quá nhiều dự án lớn đồng loạt “bung hàng” dẫn đến tình trạng “cung không đủ cầu”. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh khốc liệt từ các “ông lớn” trong ngành đã tạo ra một làn sóng dịch chuyển lao động. Với tiềm lực tài chính mạnh, họ sẵn sàng đẩy giá nhân công lên cao hơn để thu hút người lao động từ các dự án khác, tạo nên một cuộc đua về giá đầy áp lực cho các nhà thầu vừa và nhỏ. TIẾP THEO TRANG 1 Cần lời giải dài hạn cho “cơn khát” nhân lực ngành xây dựng ẢNH: PHAN THIÊN Ông Lê Hải Hưng, Chỉ huy trưởng tổng thầu của doanh nghiệp đang triển khai 3 dự án nhà ở trên địa bàn quận Long Biên cũ ẢNH: PHAN THIÊN CÔNG NGHỆ LÊN NGÔI ĐỂ “BÙ” NHÂN LỰC Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu cho rằng, nhiều doanh nghiệp xây dựng buộc phải thay đổi căn bản phương thức thi công. Thay vì phụ thuộc nặng vào lao động thủ công như trước, xu hướng hiện nay là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, cơ giới hóa và công nghiệp hóa xây dựng. Nếu trước đây, việc xây dựng tường gạch, đổ bê tông tại chỗ cần rất nhiều nhân công, thì nay nhiều dự án đã chuyển sang sử dụng cấu kiện bê tông đúc sẵn, tấm panel, công nghệ lắp ghép. Ông Hiệp dẫn ví dụ về công nghệ bê tông đúc sẵn mà một số doanh nghiệp trong nước như Xuân Mai đang áp dụng. “Công nghệ ghép hiện nay đã khác rất xa so với công nghệ lắp ghép nhà Liên Xô trước đây. Các cấu kiện được sản xuất đồng bộ trong nhà máy, đưa ra công trường chỉ lắp dựng, giúp giảm mạnh nhân công, rút ngắn thời gian thi công và nâng cao chất lượng công trình”, ông Hiệp cho biết. Nhờ áp dụng công nghệ, nhiều công trường hiện nay đã giảm đáng kể số lượng công nhân so với trước, thay vào đó là máy móc, thiết bị và quy trình thi công khép kín. Tuy nhiên, theo ông Hiệp, công nghệ chỉ là một phần lời giải, chưa thể giải quyết triệt để bài toán nhân lực. PHƯƠNG ÁN NHẬP KHẨU LAO ĐỘNG Một thực tế đáng chú ý là nhiều doanh nghiệp xây dựng đã bắt đầu tính tới phương án nhập khẩu lao động từ các quốc gia có mức thu nhập thấp hơn. Theo ông Hiệp, điều này nghe có vẻ nghịch lý, nhưng lại phản ánh đúng thực trạng hiện nay của thị trường lao động xây dựng Việt Nam. “Trước đây Hàn Quốc, Nhật Bản từng tiếp nhận lao động Việt Nam. Nay chúng ta cũng phải nghĩ đến việc tiếp nhận lao động từ những thị trường còn khó khăn hơn như Nepal, Afghanistan… cho các công việc phổ thông”, ông Hiệp nhận định. Việc phải cân nhắc nhập khẩu nhân công cho thấy thị trường lao động trong nước đang mất cân đối nghiêm trọng. Nếu không có giải pháp căn cơ, tình trạng thiếu hụt sẽ còn kéo dài, tạo áp lực lớn lên chi phí đầu tư, nhất là trong bối cảnh giá vật liệu và chi phí tài chính vẫn ở mức cao. Bên cạnh số lượng, ông Hiệp cho rằng vấn đề cốt lõi hơn nằm ở chất lượng nguồn nhân lực. Ngành xây dựng hiện nay không chỉ cần lao động phổ thông, mà rất cần công nhân lành nghề, lao động kỹ thuật và kỹ sư có khả năng vận hành công nghệ mới. Việc chuyển sang mô hình thi công công nghiệp hóa đòi hỏi người lao động phải được đào tạo bài bản, có kỹ năng, kỷ luật lao động và khả năng thích ứng với máy móc, quy trình hiện đại. Do đó, đào tạo và tái đào tạo nguồn nhân lực được xem là yếu tố then chốt. “Không phải thiếu trường đào tạo nghề, mà là thiếu người vào học. Nghề xây dựng vất vả, nguy hiểm, trong khi nhiều ngành nghề khác lại hấp dẫn hơn”, ông Hiệp nói. Về lâu dài, ông Hiệp nhấn mạnh vai trò của chính sách vĩ mô. “Thiếu nhân công xây dựng đã trở thành vấn đề nhức nhối, nhưng vẫn chưa được coi là một vấn đề mang tính quốc gia. Chỉ khi hàng loạt dự án đầu tư công chậm tiến độ vì không có người làm, lúc đó xã hội mới thực sự nhìn thẳng vào điểm nghẽn này”, ông Hiệp cảnh báo. Theo ông Hiệp, chỉ khi có sự kết hợp đồng bộ giữa đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng đào tạo và chính sách lao động phù hợp, ngành xây dựng mới có thể phát triển bền vững trong giai đoạn tới, đáp ứng được yêu cầu của một nền kinh tế đang tăng tốc đầu tư và đô thị hóa. NGỌC MAI “Thiếu nhân công xây dựng đã trở thành vấn đề nhức nhối, nhưng vẫn chưa được coi là một vấn đề mang tính quốc gia. Chỉ khi hàng loạt dự án đầu tư công chậm tiến độ vì không có người làm, lúc đó xã hội mới thực sự nhìn thẳng vào điểm nghẽn này”. Ông NGUYỄN QUỐC HIỆP
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==