Khoảng 9 giờ sáng, chúng tôi dạo một vòng chợ Đầm - khu chợ nhộn nhịp bậc nhất phố biển và bắt gặp chị Lê Thị Hồng (một tiểu thương lâu năm tại chợ Đầm) đang tận tình tư vấn cho du khách. Vừa thoăn thoắt chọn cá, chị Hồng vừa cười hiền nói: “Khách lạ hay quen cũng vậy, mình bán sao cho họ tin. Ở đây người ta sống bằng cái tình, chứ không phải chỉ buôn bán”. Có thể thấy, cái “tình” ấy dường như len lỏi trong từng nếp sống thường ngày của người Khánh Hòa. Từ người bán hàng sẵn sàng chỉ đường, bác xe ôm nhiệt tình đưa khách đến đúng nơi, đến những quán ăn bình dân vẫn giữ giá như với người quen - tất cả tạo nên một cảm giác gần gũi, dễ chịu cho bất cứ ai ghé qua. Anh Trần Minh Đức (du khách đến từ Hà Nội) chia sẻ, dù đã đi nhiều nơi nhưng ở Nha Trang luôn mang lại cảm giác rất riêng. “Người ta không vồn vã, nhưng khi mình cần thì rất nhiệt tình, khiến mình không thấy xa lạ. Có lẽ, chính sự hiền hòa, chân thành ấy đã trở thành một ‘đặc sản’ vô hình, khiến du khách đến rồi lưu luyến, rời đi lại muốn quay trở lại”, anh Đức nói. CỐT CÁCH ĐƯỢC HUN ĐÚC QUA THỜI GIAN Nếu biển tạo nên sự phóng khoáng, núi rừng phía sau lại hun đúc nên sự bền bỉ của con người Khánh Hòa. Vùng đất này không chỉ có biển, mà còn có những dãy núi, những cánh rừng lưu giữ dấu ấn của lịch sử khai phá. Theo nhiều tài liệu lịch sử từ thế kỷ 17, những lớp cư dân từ nhiều vùng miền như: Bình Định, Quảng Ngãi, Huế… đã đến Nha Trang lập nghiệp. Họ mang theo văn hóa, tập quán riêng, rồi hòa quyện lại để tạo nên một cộng đồng đa dạng nhưng thống nhất như ngày nay. Chính quá trình ấy đã hình thành nên một hệ giá trị đặc trưng: Hiền hậu, bao dung và hào hiệp nhưng cũng rất kiên cường. Theo nghiên cứu, con người Khánh Hòa là sự kết tinh của “biển, núi và nhân tâm”, với những phẩm chất vừa mềm mại vừa mạnh mẽ. Trong đời sống hôm nay, những phẩm chất ấy vẫn hiện hữu rõ nét. Anh Phạm Quốc Hải (35 tuổi, chủ tàu cá ở phường Nam Nha Trang) chia sẻ: “Đi biển không biết trước được gì, có chuyến trúng, có chuyến không. Nhưng ai cũng quen rồi, cứ bám biển mà sống”. Cái “quen rồi” ấy không đơn thuần là thói quen, mà là sự bền bỉ, thứ được rèn luyện qua thời gian và thử thách. Người Khánh Hòa không ồn ào nói về khó khăn, nhưng luôn âm thầm vượt qua. Không chỉ trong nghề biển, sự bền bỉ ấy còn hiện diện trong từng góc nhỏ của đời sống. Từ những người nông dân trên cánh đồng đến những người buôn bán nhỏ, ai cũng cần mẫn và chăm chỉ. Họ không vội vã, không bon chen, nhưng luôn kiên trì. Ông A Đôm (58 tuổi, trú thôn Bàu Trúc, xã Ninh Phước) đã có 23 năm gắn bó với nghề gốm truyền thống, từng trải qua không ít thăng trầm của thị trường và cuộc sống mưu sinh. Ngồi bên bàn xoay, đôi tay thoăn thoắt nắn từng khối đất, ông Đôm trầm giọng chia sẻ với chúng tôi: “Làm gốm giống như làm bạn với đất, phải kiên nhẫn từng chút một. Có lúc tưởng chừng bỏ nghề vì ế ẩm, nhưng rồi lại không đành. Cái nghề này cực, nhưng nó ăn vào máu rồi”. Với ông A Đôm, có lẽ giữ nghề không chỉ là giữ kế sinh nhai, mà còn giữ lấy một phần hồn cốt của quê hương. Chính sự bền bỉ, lặng lẽ như rừng ấy đã giúp ông cùng nhiều người thợ ở Bàu Trúc tiếp tục gìn giữ lửa nghề qua năm tháng. THÁI LÂM 9 n Thứ Năm n Ngày 26/3/2026 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ Nghị quyết 09/2022 của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định mục tiêu, Khánh Hòa trở thành nơi nhân dân có mức sống cao, hiền hòa và hạnh phúc. Đó không chỉ là định hướng phát triển, mà còn là sự kế thừa những giá trị đã được hun đúc qua nhiều thế hệ. Trong bối cảnh phát triển mới, Bí thư Tỉnh ủy Khánh Hòa Nghiêm Xuân Thành khẳng định: Tỉnh phấn đấu là cực tăng trưởng của khu vực, nơi người dân có cuộc sống ngày càng tốt hơn nhưng vẫn giữ được nét hiền hòa, nghĩa tình vốn có; đóng góp ngày càng tích cực vào sự phát triển đất nước. du lịch Đón bình minh bên bờ biển Nha Trang kể đúng cách có thể trở thành nội dung hấp dẫn đối với du khách”, ông Minh ví dụ. Nhưng trên thực tế, phần lớn các món ăn truyền thống ở Việt Nam chưa được kể chuyện một cách bài bản. Tại nhiều điểm đến, du khách tiếp cận món ăn thông qua quán nhỏ, gánh hàng hoặc chợ địa phương, do đó thông tin về nguồn gốc, quy trình chế biến hay lịch sử món ăn gần như không được giới thiệu. Việc trải nghiệm chủ yếu dừng ở khâu thưởng thức, phụ thuộc vào sự hướng dẫn tự phát của người bán hoặc kinh nghiệm cá nhân của du khách. Xu hướng du lịch hiện nay không dừng ở việc ăn ngon, mà gắn với nhu cầu tìm hiểu văn hóa ẩm thực. Du khách quan tâm đến xuất xứ nguyên liệu, cách lựa chọn, các công đoạn chế biến, cũng như bối cảnh ra đời của món ăn. Mặc dù một số sản phẩm du lịch ẩm thực địa phương đã bắt đầu tích hợp yếu tố này, nhưng chưa phổ biến. “Việc thiếu hệ thống hóa các thông tin liên quan khiến nhiều món ăn chưa được khai thác như một sản phẩm trải nghiệm hoàn chỉnh, làm giảm khả năng gia tăng giá trị trong hoạt động du lịch”, ông Minh nhận định. THIẾU NHỮNG CÂU CHUYỆN ẨM THỰC Ở Việt Nam, chỉ một vài địa danh biết cách tổ chức ẩm thực như một sản phẩm du lịch. Chẳng hạn Hải Phòng, với các tour food tour được thiết kế bài bản, đã biến những quán ăn bình dân thành điểm đến trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu của du khách. Tại Huế, nhiều tour ẩm thực kết hợp tham quan di sản đưa du khách đi qua các không gian như chợ Đông Ba, làng nghề, quán ăn gia truyền, vừa thưởng thức món ăn vừa nghe kể về nguồn gốc và cách chế biến, tạo thành một hành trình trải nghiệm có chiều sâu. Ở TPHCM, các tour ẩm thực đường phố về đêm được tổ chức theo tuyến, có hướng dẫn viên dẫn dắt, giúp du khách tiếp cận từ món ăn vỉa hè đến quán lâu năm, qua đó hình thành một trải nghiệm “phải thử” rất được yêu thích. Dòng khách quốc tế tăng nhanh trong những năm gần đây đã mở ra một dư địa lớn cho ngành du lịch. Năm 2025, Việt Nam đón khoảng 21,2 triệu lượt khách quốc tế, tổng thu từ du lịch ước đạt khoảng 1 triệu tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay. Ẩm thực, với vai trò là sản phẩm chủ đạo trong chiến lược phát triển du lịch đến năm 2030, được xem là một trong những yếu tố giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, nếu không có sự tổ chức lại, nhiều di sản ẩm thực sẽ tiếp tục tồn tại ở quy mô nhỏ, phụ thuộc vào từng hộ gia đình, từng nghệ nhân. Điều này khiến khả năng mở rộng bị hạn chế, đồng thời làm gia tăng nguy cơ mai một khi thế hệ kế cận không còn mặn mà với nghề. TS. Nguyễn Anh Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch cho rằng, trở ngại lớn trong việc khai thác giá trị kinh tế từ di sản ẩm thực hiện nay nằm ở cách tổ chức sản phẩm. Nhiều món ăn vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào tay nghề cá nhân, tạo nên sự khác biệt nhưng lại khó nhân rộng khi thiếu tiêu chuẩn chung và quy trình kiểm soát chất lượng. Chưa kể, không ít món quen thuộc với người dân nhưng chưa có hệ thống nhận diện rõ ràng, tên gọi tồn tại trong đời sống nhưng chưa được bảo hộ hay phát triển thành thương hiệu có giá trị. Ngoài ra, kênh phân phối còn hạn chế, chủ yếu dừng ở việc bán trực tiếp, chưa gắn chặt với chuỗi dịch vụ du lịch hoặc các hệ thống lớn hơn. Theo ông Tuấn, nếu những điểm nghẽn này không được tháo gỡ, các món ăn truyền thống vẫn sẽ tồn tại như một nguồn lực chưa được khai thác đầy đủ. HẠNH ĐỖ Trong Lễ Công bố Quyết định ghi danh nghề làm Bánh cuốn Thanh Trì vào danh mục Quốc gia về Di sản văn hóa phi vật thể và Hội thi nghề truyền thống, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong nhận định, giá trị của các di sản ẩm thực không chỉ nằm ở yếu tố văn hóa mà còn ở khả năng tạo sinh kế và đóng góp vào phát triển kinh tế địa phương. Ông nhấn mạnh, những nghề truyền thống như bánh cuốn Thanh Trì khi được ghi danh di sản không chỉ là sự ghi nhận về mặt văn hóa, mà còn mở ra cơ hội định vị thương hiệu, xây dựng nhãn hiệu và tạo nguồn thu ổn định cho người dân. Thứ trưởng Hồ An Phong lưu ý, để phát huy hiệu quả, các giá trị này cần được đưa vào hệ thống quảng bá và sản phẩm du lịch một cách bài bản, từ đó trở thành một phần trong trải nghiệm của du khách. Việc kết nối giữa cơ quan quản lý, địa phương và ngành du lịch sẽ quyết định khả năng “đánh thức” tiềm năng kinh tế của di sản. Gia đình bà Lan hiện là một trong hơn 60 hộ gia đình vẫn duy trì nghề làm bánh cuốn Thanh Trì Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hồ An Phong trực tiếp trải nghiệm làm bánh cuốn Thanh Trì dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==