16 QUỐC TẾ n Thứ Năm n Ngày 26/3/2026 BÁO TIỀN PHONG CÓ MẶT HẰNG NGÀY TRÊN CÁC CHUYẾN BAY CỦA VIETNAM AIRLINES Theo New York Times, các quan chức chia sẻ một số điểm chính, cho biết kế hoạch đề cập đến chương trình tên lửa đạn đạo và hạt nhân của Iran. Trong chiến dịch không kích bắt đầu ngày 28/2, Israel và Mỹ đã tấn công các hệ thống tên lửa đạn đạo, bệ phóng và cơ sở sản xuất của Iran, cũng như chương trình hạt nhân của Iran, tuyên bố sẽ không bao giờ để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, Iran vẫn tiếp tục phóng tên lửa vào Israel và các quốc gia Ả-rập láng giềng, đồng thời vẫn nắm giữ 440 kg uranium được làm giàu ở mức cao. Kế hoạch của Mỹ cũng đề cập đến các tuyến hàng hải. Kể từ khi chiến tranh bắt đầu, Iran thực tế đã ngăn chặn phần lớn tàu phương Tây đi qua eo biển Hormuz, gây gián đoạn nguồn cung dầu mỏ và khí đốt tự nhiên toàn cầu, khiến giá cả tăng vọt. Các quan chức Israel cho biết họ dự kiến cuộc chiến sẽ còn kéo dài trong nhiều tuần. Thống chế Syed Asim Munir, Tổng tư lệnh quân đội Pakistan, đang nổi lên như một nhà trung gian chủ chốt giữa Mỹ và Iran, trong khi Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ tích cực thôi thúc Iran tham gia đối thoại một cách xây dựng. Thống chế Munir được cho là có quan hệ gần gũi với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, vì thế ông có thể chuyển tải thông điệp giữa các bên tham chiến. Gần đây, ông đã liên hệ với Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, đề xuất chọn Pakistan làm nơi tổ chức các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ. Ngày 24/3, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif viết trên mạng xã hội rằng đất nước ông “hoàn toàn ủng hộ các nỗ lực đang diễn ra nhằm thúc đẩy đối thoại để chấm dứt” cuộc chiến ở Trung Đông. Tuy nhiên, Iran có thể khó đưa ra phản hồi nhanh chóng trước đề nghị từ Mỹ. Các quan chức cấp cao Iran đang gặp khó khăn trong việc liên lạc nội bộ và lo ngại Israel có thể tấn công nếu họ gặp mặt trực tiếp. BÌNH GIANG (theo NYT) Mỹ gửi Iran kế hoạch chấm dứt chiến tranh Báo New York Times dẫn lời 2 quan chức được thông báo về các nỗ lực ngoại giao cho biết, Mỹ đã gửi cho Iran một kế hoạch gồm 15 điểm nhằm chấm dứt cuộc chiến ở Trung Đông, cho thấy chính quyền Tổng thống Donald Trump đang rất mong muốn tìm lối thoát khỏi cuộc xung đột khi phải đối mặt những hệ lụy kinh tế nghiêm trọng. Khói bốc lên sau vụ tấn công vào kho nhiên liệu tại sân bay quốc tế Kuwait ở Kuwait ngày 25/3 ẢNH: ANADOLU Trên thực tế, nó giống như một hệ thống “bán sự bảo vệ”, trong đó GCC về cơ bản là mua bảo đảm an ninh thông qua các hợp đồng vũ khí, quyền đặt căn cứ và sự liên kết địa chính trị. Cuộc chiến giữa Mỹ - Israel với Iran đã làm lộ rõ sự mong manh vốn có của mô hình này và đặt dấu hỏi về độ tin cậy của toàn bộ kiến trúc răn đe. THAY ĐỔI CẤU TRÚC CHI PHÍ CHIẾN TRANH Bất chấp sự hiện diện quân sự lớn của Mỹ trong khu vực, việc Iran có khả năng phong tỏa eo biển Hormuz và tung hàng loạt cuộc tấn công trên khắp vùng Vịnh cho thấy Mỹ không thể đảm bảo an ninh cho chính cơ sở của mình, chưa nói đến bảo vệ các đồng minh vùng Vịnh. Tình hình trong những ngày qua cho thấy các căn cứ và nhân sự Mỹ trở nên dễ bị tổn thương, trong khi Mỹ vẫn thể hiện sức mạnh trên toàn cầu. Nguyên nhân của sự bất cân xứng này khá rõ ràng: chiến tranh bằng tên lửa và máy bay không người lái đã thay đổi căn bản cấu trúc chi phí của cuộc chiến. Đặc biệt, máy bay không người lái giá rẻ giúp Iran tạo ra mối đe dọa đáng kể đối với những tài sản cực kỳ đắt đỏ như căn cứ không quân, cảng biển, cơ sở dầu khí… Chi phí để gây gián đoạn hiện nay thấp hơn rất nhiều so với chi phí để phòng thủ. Sự thay đổi này làm xói mòn logic kinh tế đằng sau “hợp đồng an ninh” lâu đời giữa GCC và Mỹ. Các nước GCC dành một phần lớn chi tiêu công để mua nhiều hệ thống vũ khí tiên tiến từ Mỹ. Nhưng cuộc chiến với Iran cho thấy ưu thế công nghệ đơn thuần không thể đảm bảo an toàn. Một chiếc máy bay không người lái trị giá 30.000 USD có thể vô hiệu hóa cơ sở hạ tầng được bảo vệ bằng hàng tỷ đô la thiết bị quân sự. Chi tiêu khổng lồ mang lại hiệu quả giảm dần về mức độ an toàn thực tế. Quan trọng hơn, việc quân sự hóa Trung Đông khiến mỗi thương vụ vũ khí mới của một bên đều bị bên kia coi là hành động khiêu khích, làm trầm trọng thêm chính mối đe dọa mà họ đang tìm cách đối phó. Cuộc chạy đua vũ trang ở vùng Vịnh - một trong những cuộc đắt đỏ nhất thế giới - mang lại lợi nhuận lớn cho các hãng vũ khí bên ngoài nhưng không thể tạo ra sự ổn định trong khu vực. PHỤ THUỘC LẪN NHAU VỀ KINH TẾ Trong bài viết đăng trên báo Japan Times ngày 24/3, PGS Jamal Ibrahim Haidar, công tác tại Đại học Mỹ - Li-băng, và PGS Adeel Malik, công tác tại Đại học Oxford, cho rằng có một cách để giảm xác suất xung đột là tăng chi phí cơ hội của chiến tranh: sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế. Khi các quốc gia gắn kết sâu sắc thông qua thương mại, hạ tầng và mạng lưới tài chính, tổn thất kinh tế khi đối đầu trở nên quá lớn để có thể chấp nhận. Lợi ích chung từ hợp tác sẽ vượt qua những lợi ích cảm nhận được từ cưỡng ép. Theo hai nhà nghiên cứu, đối với GCC và Iran, tiềm năng hợp tác như vậy rất lớn. Dù trong ngắn hạn có vẻ khó xảy ra, nhưng hội nhập kinh tế cuối cùng vẫn là con đường khả thi nhất để giảm xung đột về lâu dài. Iran có thị trường nội địa lớn, năng lực công nghiệp đáng kể và nguồn tài nguyên năng lượng dồi dào. Trong khi đó, các nền kinh tế GCC sở hữu nguồn vốn tài chính, hạ tầng logistics và kết nối thương mại toàn cầu. Thay vì sống trong trạng thái nghi kỵ thường trực, hai bên có thể trở thành trụ cột của một khối kinh tế khu vực trải dài trong các lĩnh vực năng lượng, vận tải và tài chính. Những hình thức hợp tác này khó loại bỏ bất đồng chính trị, nhưng sẽ thay đổi động cơ của các tác nhân trong khu vực. Khi đó, tấn công cơ sở hạ tầng của đối tác thương mại là tự phá vỡ chuỗi cung ứng, lợi nhuận đầu tư và dòng năng lượng của chính mình. Đây cũng là logic đã giúp châu Âu tái thiết và duy trì ổn định lâu dài sau Thế chiến II: sự phụ thuộc kinh tế đã biến các đối thủ cũ thành những đối tác phụ thuộc lẫn nhau. Ngược lại, kiến trúc an ninh vùng Vịnh hiện tại đang “thuê” một cường quốc xa xôi đảm trách nhiệm vụ an ninh của mình, trong khi những ưu tiên chiến lược của các nước không phải lúc nào cũng trùng nhau. Tình hình hiện nay cho thấy rõ hạn chế của kiến trúc này. Ngay cả tác nhân quân sự bên ngoài mạnh nhất cũng không thể hoàn toàn che chắn cho các đối tác dễ bị tổn thương về mặt địa lý trước thực tế của chiến tranh hiện đại. Hơn nữa, khi phụ thuộc vào sự bảo hộ bên ngoài, các chính phủ tin rằng đồng minh mạnh sẽ đảm bảo an toàn cho họ, họ sẽ có ít động lực hơn để theo đuổi đàm phán ngoại giao với các đối thủ khu vực, từ đó khiến xung đột trở thành dai dẳng thay vì được giảm thiểu hay giải quyết. Theo hai nhà nghiên cứu, GCC đang đứng trước một lựa chọn chiến lược. Hoặc tiếp tục dựa vào các bảo đảm quân sự bên ngoài khiến họ dễ tổn thương về cấu trúc, hoặc chuyển hướng sang một mô hình an ninh dựa trên hội nhập kinh tế khu vực. Tất nhiên, điều này không có nghĩa là từ bỏ năng lực phòng thủ hay các quan hệ đối tác chiến lược. Thay vào đó là sự thừa nhận rằng hòa bình bền vững không thể nhập khẩu; nó phải được tạo ra tại chỗ thông qua các lợi ích kinh tế chung. Cuộc chiến Iran năm 2026 có thể trở thành một bước ngoặt, phơi bày giới hạn của hệ thống “bán sự bảo vệ” vốn định hình địa chính trị vùng Vịnh suốt nhiều thập kỷ. Không có vũ khí ngoại nhập nào có thể thay thế một trật tự khu vực ổn định dựa trên hợp tác, phụ thuộc lẫn nhau và các động lực kinh tế hợp lý. An ninh mua từ bên ngoài sẽ luôn mang tính điều kiện và không trọn vẹn. Trong khi đó, an ninh được xây dựng thông qua hội nhập kinh tế có thể tự duy trì, bài viết nhận định. BÌNH GIANG (theo Japan Times, Bloomberg) Trong nhiều thập kỷ, các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) đã xuất khẩu dầu mỏ, thu đô la từ các thị trường phương Tây và nhận được sự bảo vệ quân sự của Mỹ. Mối quan hệ này thường được mô tả như một liên minh chiến lược. Iran cho phép các tàu “không thù địch” qua Hormuz Chính phủ Iran đã thông báo với tổ chức hàng hải của Liên Hợp Quốc, rằng các tàu “không thù địch” có thể đi qua eo biển Hormuz một cách an toàn, nhưng không rõ liệu có tàu nào chấp nhận mạo hiểm đi qua vùng chiến sự hay không. Trong bức thư gửi tới các thành viên của Tổ chức Hàng hải Quốc tế ngày 24/3, Bộ Ngoại giao Iran định nghĩa các tàu không thù địch là những tàu “không tham gia và không ủng hộ các hành động gây hấn chống lại Iran” hoặc thuộc về Mỹ hay Israel. Cuộc chiến giữa Iran với Mỹ và Israel có thể tạo ra những bước ngoặt mới ẢNH: REUTERS Iran làm lộ lỗ hổng nghiêm trọng trong cấu trúc răn đe của Mỹ
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==