LÁ CHẮN NGĂN MẶN, TRỮ NGỌT Những năm gần đây, nhà nước đã ưu tiên đầu tư hệ thống cống ngăn mặn tại nhiều cửa sông, kênh, rạch của vùng ĐBSCL, tạo “lá chắn thép” bảo vệ vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của cả nước. Xã Nhị Long, tỉnh Vĩnh Long nằm cạnh sông Cổ Chiên, việc ngăn mặn, trữ ngọt phụ thuộc vào cống Láng Thé và cống Cái Hóp. Ông Đoàn Thiện Tâm - Phòng Kinh tế xã Nhị Long đánh giá, hai cống "chốt chặn" quan trọng nhất để điều tiết nước cho toàn xã và các địa phương khác bên trong. Việc đóng - mở 2 cống theo độ mặn nước sông được đo hằng ngày (khi độ mặn lên sẽ đo theo giờ), vừa ngăn nước mặn tràn vào vừa giữ tối đa lượng nước ngọt trong các kênh rạch. Lãnh đạo Công ty TNHH MTV Quản lý khai thác công trình thủy lợi Trà Vinh cho biết, khi độ mặn vượt ngưỡng 0,5‰ sẽ đo mặn theo giờ để kịp đóng, mở cống, trong đó tập trung vào các cống lớn như Láng Thé, Cái Hóp, Cần Chông, Mỹ Văn, Rạch Rum, Bông Bót… Riêng một số cống nhạy cảm về mặn, chỉ mở khi thật sự cần thiết, hạn chế thấp nhất nguy cơ mặn vào nội đồng. Số liệu quan trắc mặn cũng được công khai tại trụ sở, nhà quản lý cống và qua địa phương thông báo tới từng hộ dân để chủ động ứng phó. Tại Cần Thơ, công trình cống Rạch Mọp ở xã Nhơn Mỹ thuộc loại lớn nhất địa phương, được Bộ NN&MT đầu tư với số vốn hơn 500 tỷ đồng, đi vào vận hành từ tháng 4/2025. Trước khi có cống ngăn mặn này, nông dân trong vùng chủ yếu trồng nhãn vì chịu mặn tốt, nhưng giá trị kinh tế không cao. Ông Nguyễn Văn Thảnh (xã Nhơn Mỹ) chia sẻ, khi chưa có cống, vào cao điểm mặn gia đình phải trắng đêm canh con nước để bơm tưới. Rủi ro mặn luôn hiện hữu nên không dám đầu tư các loại cây trồng giá trị kinh tế cao. Từ khi cống Rạch Mọp vận hành, thấy kiểm soát mặn tốt, nên ông bắt đầu trồng sầu riêng với hy vọng nâng cao thu nhập. Nhiều gia đình khác trong vùng cũng bắt đầu chuyển đổi sang trồng mít, sầu riêng. Ông Nguyễn Quang Vinh - Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Cần Thơ cho biết, ngoài cống Rạch Mọp, hiện phía Nam sông Hậu còn 4 cống đang thi công. Khi các công trình này hoàn thành, các nhánh hở từ cửa sông vào trung tâm Cần Thơ sẽ được khép kín hoàn toàn, giúp kiểm soát nguồn nước chủ động và hiện đại. Dù vậy, người dân vẫn luôn cần chủ động trữ nước ngọt, ứng phó mặn. Trong đó, việc sử dụng nước tiết kiệm luôn được đặt lên hàng đầu. Các cống giúp kiểm soát tốt mực nước, điều này không chỉ bảo vệ sản xuất, còn giúp giảm bớt áp lực gia cố đê bao, hạn chế nguy cơ sạt lở cho cả vùng nội đồng. KÍCH HOẠT MỌI PHƯƠNG ÁN Tại tỉnh Vĩnh Long, toàn xã Quới Thiện có hơn 2.500 ha cây ăn trái, trong đó hơn 1.000ha sầu riêng – loại cây chủ lực, giá trị kinh tế cao, nhưng đặc biệt mẫn cảm với độ mặn (ngưỡng chịu mặn rất thấp). Từng nhiều lần chịu thiệt hại do hạn mặn những năm trước, nông dân Vĩnh Long đang dần hình thành tâm thế sống chung, ứng phó chủ động từ sớm. Ông Nguyễn Văn Vinh (ấp Phước Lý Nhì, xã Quới Thiện) cho biết, hơn 20 năm trồng sầu riêng, gia đình không ít lần bị thiệt hại do hạn, mặn những năm trước. Năm nay, dù biết dự báo hạn, mặn sẽ không quá khốc liệt, nhưng từ cuối mùa mưa, gia đình vẫn chủ động nạo vét kênh mương trong vườn để tăng dung tích, đào ao lót bạt để trữ nước ngọt cho tưới cây, đầu tư các bồn chứa lớn cho sinh hoạt. Gia đình ông Vinh cũng từng bước dùng nước tuần hoàn, phần nước thải của hệ thống lọc được bơm lại tưới cây, không còn để thất thoát như trước. Giờ đây, nông dân các vùng ven cửa sông, cửa biển, những vùng nguy cơ nhiễm mặn đều trang bị máy đo độ mặn. Việc đo mặn được thực hiện thường xuyên và trước mỗi khi lấy nước vào kênh mương trong vườn. Khi độ mặn ngoài sông vượt ngưỡng, lập tức đóng cống, chuyển sang dùng nước trữ trong ao để tưới, cùng với việc đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm để giảm lượng nước sử dụng. Để chủ động nguồn nước cho mùa khô năm nay, từ tháng 1/2026, UBND tỉnh Vĩnh Long đã phát lệnh trữ nước ngọt trên toàn tỉnh, không chủ quan. Ông Lê Quang Răng - Phó Giám đốc Sở NN&MT Vĩnh Long cho biết, việc ứng phó hạn, mặn được tỉnh triển khai ngay từ đầu mùa khô. Hệ thống cống ngăn mặn được vận hành linh hoạt. Đơn vị cung cấp nước sạch phải duy trì hoạt động liên tục 237 trạm cấp nước trên toàn tỉnh, đảm bảo cả nước sinh hoạt và sản xuất cho nhân dân. n 21-22/3/2026 www.tienphong.vn XÃ HỘI 11 TÂN LỘC - HÒA HỘI - CẢNH KỲ HƠN 20 NĂM TRỞ LẠI ĐÂY, VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG (ĐBSCL) LIÊN TIẾP TRẢI QUA NHỮNG ĐỢT HẠN, MẶN LỊCH SỬ DO BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, CÁC CÔNG TRÌNH THƯỢNG NGUỒN SÔNG MÊ KÔNG. CÁC GIẢI PHÁP CÔNG TRÌNH, PHI CÔNG TRÌNH ĐƯỢC TRIỂN KHAI, NGƯỜI DÂN ĐÃ CHỦ ĐỘNG THÍCH ỨNG ĐỂ SỐNG CHUNG VỚI HẠN, MẶN. Sở NN&MT Cần Thơ cho biết, thành phố có khoảng 12.266ha lúa Đông Xuân và khoảng 8.000ha cây ăn trái có khả năng bị ảnh hưởng bởi hạn hán, xâm nhập mặn. Để bảo vệ diện tích này, ngành nông nghiệp và môi trường đã khuyến cáo nông dân về quy trình chăm sóc, tưới tiêu hợp lý, tranh thủ bơm tưới khi nước sông không nhiễm mặn. Bên cạnh đó, các địa phương cũng chủ động củng cố hệ thống đê bao, đê vườn để ngăn ngừa nước mặn xâm nhập, đo độ mặn cẩn thận trước mỗi lần lấy nước. Bài cuối: Thích ứng sống chung hạn, mặn Nhân Ngày nước thế giới (22/3/2026), báo Tiền Phong cùng UBND TP Cần Thơ, với sự đồng hành của Keppel Việt Nam tổ chức Hội thảo An ninh nguồn nước vùng ĐBSCL trước thách thức biến đổi khí hậu. Những năm qua, báo Tiền Phong với Keppel Việt Nam đã cùng một hành trình bền bỉ góp phần giải “cơn khát” nước sạch cho người dân ĐBSCL, thông qua chương trình Living Well – trao tặng hệ thống máy lọc nước nhiễm mặn. Năm nay, chương trình tặng 2 hệ thống lọc nước nhiễm mặn thành nước sinh hoạt, công suất mỗi máy khoảng 6.000 lít/ngày cho người dân vùng nhiễm mặn của xã Liêu Tú và phường Khánh Hoà, TP. Cần Thơ. Chương trình Living Well bắt đầu từ năm 2022, trong bối cảnh hạn, mặn, thiếu nước ngọt gia tăng tại ĐBSCL. Tới nay, đã có 11 hệ thống máy lọc nước mặn được chương trình mang tới tặng người dân vùng ven biển, cửa sông Cửu Long, như Cà Mau, Bến Tre (cũ), Trà Vinh (cũ). Riêng tại Cần Thơ (sau sáp nhập), tới nay chương trình đã tặng 4 hệ thống lọc nước mặn miễn phí. Các hệ thống này không chỉ đơn thuần cung cấp nước sạch, còn góp phần thay đổi thói quen sinh hoạt, cải thiện sức khỏe và giảm chi phí cho người dân. Những máy lọc nước của chương trình trở thành “trạm nước cộng đồng”, phục vụ hàng trăm hộ dân mỗi ngày. Chương trình còn chú trọng tính bền vững, với công nghệ phù hợp điều kiện địa phương, đào tạo vận hành và gắn với nhu cầu thực tế của từng khu dân cư. NGUYỄN DŨNG MIỀN TÂY XOAY XỞ NƯỚC NGỌT: Cống Rạch Mọp ở Cần Thơ, vốn đầu tư hơn 500 tỷ đồng, là một "lá chắn thép" ngăn mặn, trữ ngọt Nông dân xã Quới Thiện, tỉnh Vĩnh Long đầu tư ao lót bạt trữ nước ngọt tưới cho sầu riêng vào mùa hạn, mặn Ao nuôi cá tra tại xã Nhơn Mỹ, TP. Cần Thơ trơ đáy, do người dân sợ mặn không dám lấy nước vào nuôi ẢNH: NHẬT HUY Hành trình mang nước sạch đến với bà con ĐBSCL TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU NGÀY CÀNG TÁC ĐỘNG RÕ NÉT ĐẾN VÙNG ĐBSCL, ĐẢM BẢO AN NINH NGUỒN NƯỚC KHÔNG CHỈ BÀI TOÁN DÀI HẠN, MÀ CÒN TRỞ THÀNH NHU CẦU CẤP THIẾT HẰNG NGÀY CỦA HÀNG TRIỆU NGƯỜI DÂN. Người dân ĐBSCL tới lấy nước miễn phí từ hệ thống lọc nước mặn sang nước ngọt do chương trình trao tặng
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==