GIẢI THƯỞNG KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI BESTSELLER Mới đây, Hội Nhà văn Việt Nam đã trao Giải thưởng văn học năm 2025 cho 9 tác phẩm ở các hạng mục văn xuôi, thơ, lý luận phê bình, văn học dịch, văn học thiếu nhi và tác giả trẻ. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII vừa được công bố trước đó ít ngày, với 52 giải dành cho 50 cuốn sách và bộ sách, trong đó có hai giải A cho Lịch sử Việt Nam bằng hình và Lịch sử văn minh thế giới của Will và Ariel Durant. Trong đời sống xuất bản, giải thưởng thường được xem như sự bảo chứng về chất lượng học thuật hoặc giá trị nghệ thuật. Tuy nhiên, điều đó không tự động biến một cuốn sách thành hiện tượng thị trường. Theo báo cáo thị trường sách Việt Nam do Cục Xuất bản, In và Phát hành công bố, doanh thu ngành xuất bản đạt khoảng 4.000 tỷ đồng mỗi năm, nhưng phần lớn doanh số tập trung vào sách kỹ năng, sách thiếu nhi và các đầu sách giải trí, trong khi sách nghiên cứu và lý luận chiếm tỷ trọng rất nhỏ. Điều này phần nào lý giải vì sao nhiều cuốn sách đoạt giải vẫn khá “khiêm tốn” về lượng phát hành. Một biên tập viên của NXB Văn học cho biết: “Có những cuốn sách đoạt giải thưởng chuyên môn nhưng số bản in chỉ vài nghìn. Trong khi đó, một cuốn sách kỹ năng hay tiểu thuyết giải trí có thể bán hàng chục nghìn bản. Đây là thực tế bởi giải thưởng và thị trường vận hành theo hai logic khác nhau”. Bà Khúc Thị Hoa Phượng, Giám đốc NXB Phụ nữ Việt Nam chia sẻ trong một tọa đàm về xuất bản rằng, giải thưởng văn học trước hết tạo ra một lớp uy tín cho cuốn sách, giúp tác phẩm được chú ý nhiều hơn trong hệ thống phát hành. Theo bà, sau khi một cuốn sách được trao giải, các nhà sách thường ưu tiên trưng bày ở vị trí dễ thấy, thư viện và trường học cũng quan tâm đặt mua nhiều hơn. Nhờ vậy, lượng phát hành có thể tăng thêm qua các đợt tái bản, đặc biệt với những đầu sách có giá trị học thuật hoặc giáo dục. Tuy nhiên, bà Phượng nhấn mạnh, giải thưởng chủ yếu giúp cuốn sách kéo dài đời sống trên thị trường chứ hiếm khi tạo ra cú bùng nổ doanh số ngay sau lễ trao giải. Trên các nền tảng bán sách trực tuyến hiện nay, việc gắn nhãn như “sách được giải”, “bestseller”, “sách bán chạy” hay “được yêu thích” ngày càng trở thành một công cụ tiếp thị quan trọng. Những nhãn này thường xuất hiện ngay ở phần tiêu đề hoặc ảnh bìa sản phẩm, giúp cuốn sách nổi bật hơn giữa hàng nghìn đầu sách khác. Theo một số đơn vị phát hành, việc được gắn nhãn bán chạy có thể tạo ra hiệu ứng tâm lý đối với người mua, bởi độc giả thường có xu hướng tin tưởng lựa chọn đã được nhiều người khác quan tâm, nhất là trên các nền tảng thương mại điện tử, khi quyết định mua sách thường được đưa ra chỉ sau vài phút tìm kiếm. Tuy nhiên, nhãn bán chạy không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với chất lượng nội dung hay giá trị lâu dài của cuốn sách. Trong nhiều trường hợp, đây là kết quả của thuật toán hiển thị dựa trên lượng bán trong một khoảng thời gian nhất định. Dù vậy, việc được gắn nhãn vẫn có thể giúp sách gia tăng khả năng tiếp cận độc giả, bởi sản phẩm sẽ được ưu tiên hiển thị trong các danh mục gợi ý hoặc bảng xếp hạng. Với các hệ thống phát hành lớn như nhà sách trực tuyến hoặc chuỗi bán lẻ, cách đánh dấu này phần nào góp phần thúc đẩy doanh số, đặc biệt trong giai đoạn đầu sau khi sách ra mắt. SAU GIẢI THƯỞNG, SÁCH BÁN RA SAO? Chị Thu Hằng, phụ trách phát hành tại hệ thống nhà sách Fahasa cho biết, giải thưởng có thể giúp sách tăng doanh số, nhưng mức độ thường không lớn. “Thông 8 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ n Thứ Sáu n Ngày 13/3/2026 Các giải thưởng văn học và xuất bản luôn được xem như thước đo giá trị của một cuốn sách. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc cuốn sách sẽ trở thành bestseller ngoài thị trường. Từ những tác phẩm vừa được trao giải tại Giải thưởng Sách Quốc gia và Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam, câu chuyện doanh số sách mở ra nhiều góc nhìn về mối quan hệ giữa giá trị chuyên môn và thị hiếu độc giả. DÁM TỪ BỎ, DÁM ƯỚC MƠ Tôi gặp Linh cách đây mấy năm, vào một dịp tưởng niệm, tri ân các chiến sĩ Gạc Ma. Linh người gầy, rụt rè, ít nói. Bà Trần Thị Lợi mẹ của Linh bảo con bé từ nhỏ đã hay ốm đau, nuôi cực lắm. Năm nay gặp Linh, cũng trong một ngày của tháng 3 bồi hồi, Linh vẫn vậy, dù đã là cô sinh viên năm cuối ngành Quản trị Du lịch và dịch vụ hàng không của Đại học Duy Tân. Đây là ngành học mà Linh chọn lại sau khi quyết định bỏ ngang ngành Kiểm toán. “Em học được một năm thì thấy ngành đó không phù hợp với mình nữa. Em thích được làm việc trong môi trường dịch vụ, hàng không nên đã chuyển ngành. Em là sinh viên khóa thứ hai của ngành Quản trị Du lịch và dịch vụ hàng không, còn khá mới mẻ ở Đà Nẵng nhưng khi học tập, em thấy rất hứng khởi”, Linh nói. Mẹ Linh ngồi bên, bảo lúc đầu cũng khá bất ngờ vì quyết định chuyển ngành, tuy nhiên đó là ước mơ của con gái nên không thể cản. Nỗi lo duy nhất là tiền học phí, mỗi năm mấy chục triệu đồng trong khi cả nhà chỉ trông cậy vào cái ô nhỏ ngồi bán trái cây trong chợ đầu mối của bà. Đấy là chưa kể, ngành học của con cần học thêm đủ thứ, cần giao diện, tút tát ngoại hình, thay đổi mỗi ngày. Biết lần rẽ ngang này đầy khó khăn, thử thách và làm đôi vai mẹ thêm nặng gánh, Linh chuyên tâm học tập, cày ngày cày đêm, hè cũng cố gắng học vượt để rút ngắn thời gian ra trường. Hai năm trước, khi biết Linh là con của cựu binh Gạc Ma thông qua báo Tiền Phong, Đại học Duy Tân đã trao học bổng “nóng” hỗ trợ toàn bộ học phí cho em trong 3 năm còn lại với trị giá khoảng 120 triệu đồng. Được tiếp sức và động viên kịp thời, Linh như được chắp thêm đôi cánh để bay gần hơn đến giấc mơ hàng không của mình. Cầm trên tay Giấy khen sinh viên giỏi năm học 2024 - 2025, Linh vẫn khiêm tốn rằng cần phải cố gắng thêm nữa vì trong lớp nhiều bạn giỏi hơn. Bà Lợi nhìn con, bảo khó mấy cũng phải học, nhà nghèo mấy mẹ cũng ráng được. Năm 2024, Cô bé người nhỏ nhắn, hiền lành đang từng bước đến gần với giấc mơ hàng không ấp ủ bao lâu nay của mình, và cũng là “ngôi sao hy vọng” đổi thay hoàn cảnh gia đình, chia sớt bớt nhọc nhằn cho người mẹ vốn đã chịu quá nhiều nỗi đau. Năm nay, Dương Thị Mỹ Linh, con cựu binh Gạc Ma Dương Văn Dũng (phường Hòa Xuân, thành phố Đà Nẵng) chuẩn bị tốt nghiệp ngành Quản trị Du lịch và dịch vụ hàng không. GẦN LẮM, GẠC MA... “Ngoài phần học phí được nhà trường hỗ trợ ra, mọi khoản chi phí học hành khác gia đình đều tự túc. Mình khổ, nhưng được sống trong thời bình, được học tập và hỗ trợ, quan tâm của xã hội là quá may mắn rồi. Không đòi hỏi gì hơn nữa. Ngày xưa bao lớp cha anh ngã xuống, đánh đổi cả sinh mạng để giành độc lập, chủ quyền người ta vẫn cam lòng mà. Tôi vẫn nhắc con, rằng con gái của chiến sĩ Gạc Ma, phải nối tiếp sự kiên cường của chiến sĩ Gạc Ma”. Bà TRẦN THỊ LỢI Vợ và con gái cựu binh Gạc Ma Dương Văn Dũng ẢNH: THANH HIỀN Nhiều ý kiến cho rằng để sách đoạt giải đến gần hơn với độc giả, cần thêm các hoạt động giới thiệu và kết nối với trường học n THANH HIỀN PHÓNG SỰ Bài 2: Con gái cựu binh chạm gần tới giấc mơ PHÍA SAU CÁC GIẢI THƯỞNG: Sách đoạt giải có bán chạy không?
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==