khi nhiều người trẻ không còn sử dụng tiếng mẹ đẻ trong giao tiếp hằng ngày. Thực tế ấy khiến Nghệ nhân ưu tú Bùi Huy Vọng không khỏi trăn trở. Suốt nhiều năm qua, ông cùng các nghệ nhân và nhà nghiên cứu đã lặn lội sưu tầm, ghi chép lễ hội và ngôn ngữ Mường, với mong muốn níu giữ những giá trị văn hóa đang có nguy cơ trôi tuột khỏi đời sống cộng đồng. “Nếu không bảo tồn được ngôn ngữ Mường thì sẽ không còn văn hóa Mường, không còn mo Mường”, ông Vọng nói. ĐI TÌM CON CHỮ CHO TIẾNG NÓI MUÔN ĐỜI “Nếu ngôn ngữ là linh hồn thì chữ viết chính là nơi lưu giữ linh hồn ấy”, ông Vọng chia sẻ. Trong suốt một thời gian dài, tiếng Mường chưa có chữ viết thống nhất, các công trình nghiên cứu được ghi chép bằng nhiều cách khác nhau, gây khó khăn cho việc truyền dạy và bảo tồn. Ý thức rõ điều đó, ông Vọng đã cùng các nhà nghiên cứu kiên trì theo đuổi việc xây dựng bộ chữ viết dân tộc Mường trên cơ sở chữ quốc ngữ, bảo đảm tính khoa học và phù hợp thực tiễn. Sau nhiều năm nghiên cứu và hội thảo, năm 2016, bộ chữ dân tộc Mường được phê chuẩn, từ năm 2017 chính thức triển khai ứng dụng. Với cộng đồng người Mường, đó là một dấu mốc quan trọng. Theo ông, việc thống nhất bộ chữ và đưa vào sử dụng là tài sản quý giá của đồng bào Mường, tạo điều kiện thuận lợi cho việc ghi chép, sưu tầm, giảng dạy tiếng Mường cho thế hệ mai sau, góp phần bảo tồn văn hóa Mường một cách trọn vẹn, giữ được hồn cốt dân tộc. Theo ông, trong xu thế hội nhập, việc có một bộ chữ Mường thống nhất là điều hết sức cần thiết nhằm bảo tồn và phát huy ngôn ngữ, chữ viết Mường, phục vụ công tác ghi chép, sưu tầm văn hóa và giáo dục tiếng Mường cho các thế hệ mai sau. Bộ chữ Mường được đưa vào sử dụng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc bảo tồn văn hóa Mường một cách trọn vẹn, không bị mai một, giữ được hồn cốt dân tộc. Hiện nay, tiếng Mường đã được đưa vào chương trình đào tạo giáo viên dạy tiếng dân tộc Mường và bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức tại Trường Cao đẳng Sư phạm Hòa Bình. “Tiếng Mường còn được nói, được viết trong mỗi bản làng là còn giữ được hồn cốt của dân tộc mình”, ông Vọng bộc bạch. Là người con của đất Mường, ông Bùi Huy Vọng bền bỉ nghiên cứu, sưu tầm văn hóa của tổ tiên và được giới khoa học xã hội - nhân văn trong nước đánh giá cao. Ông đã xuất bản hơn 20 công trình về văn hóa Mường, ngôn ngữ và chữ viết Mường; mỗi cuốn sách là kết tinh của cả một đời gắn bó với di sản dân tộc. Với những đóng góp tiêu biểu, ông được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú (lĩnh vực tri thức dân gian), được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học - nghệ thuật, cùng nhiều Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, Ủy ban Dân tộc và UBND tỉnh Hòa Bình (cũ). V.H 9 n Thứ Tư n Ngày 11/3/2026 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ tìm con chữ tổ tiên ẩm thực và trải nghiệm cộng đồng địa phương. Nhờ đó, nhiều thị trấn nhỏ dọc tuyến đường đã phát triển mạnh dịch vụ lưu trú, ẩm thực và hướng dẫn viên. Theo thống kê của ngành du lịch, lượng khách quốc tế tham gia tour hành hương tại Việt Nam hiện chỉ chiếm khoảng 10-15% tổng lượng khách quốc tế. Con số này được các chuyên gia đánh giá là khá khiêm tốn nếu so với nhiều quốc gia châu Á có thế mạnh về du lịch tâm linh. Bên cạnh vấn đề sản phẩm, nhiều điểm đến tâm linh còn phải đối mặt với áp lực quá tải. Trong mùa lễ hội, một số khu di tích thường xuất hiện cảnh chen lấn, tắc nghẽn giao thông hoặc quá tải dịch vụ. Khi lượng khách tăng nhanh, không gian tín ngưỡng dễ bị biến đổi theo hướng thương mại. Thực tế cho thấy, nhiều hoạt động mang tính trục lợi đã xuất hiện trong môi trường tâm linh. Các biểu hiện bao gồm bói toán, bán lễ, phóng đại tính thiêng của di tích hoặc lập đền miếu giả để thu hút khách. Một số nhà nghiên cứu cho rằng, niềm tin tôn giáo dễ bị lợi dụng khi du lịch tâm linh phát triển nhanh nhưng thiếu kiểm soát. Ngoài ra, việc thiếu kiến thức của du khách về lịch sử và ý nghĩa của các cơ sở tín ngưỡng cũng khiến trải nghiệm du lịch tâm linh trở nên dễ dãi. Nhiều người đi lễ chỉ với mục đích cầu may mà không quan tâm đến giá trị văn hóa của di tích. Để du lịch tâm linh phát triển bền vững, TS. Trần Văn Mạnh đề xuất các địa phương nên kết hợp du lịch tâm linh với các loại hình khác như du lịch sinh thái, homestay, ẩm thực hoặc trải nghiệm văn hóa bản địa để giúp kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Theo bà Đặng Hương Giang, Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội, việc nâng cao chất lượng hướng dẫn viên cũng rất quan trọng. Hướng dẫn viên cần có khả năng giải thích lịch sử và ý nghĩa của lễ hội, giúp du khách hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa của di tích. Các địa phương cần liên kết xây dựng tuyến du lịch tâm linh thay vì phát triển rời rạc. Hà Nội đang thúc đẩy kết nối với Ninh Bình, Bắc Ninh và các tỉnh lân cận để hình thành trục du lịch tâm linh vùng đồng bằng Bắc Bộ. HẠ ĐAN Tiếng Mường được đưa vào chương trình đào tạo tại Trường Cao đẳng Sư phạm Hòa Bình Cán bộ, công chức học tiếng Mường Tại Thái Lan, hệ thống chùa Phật giáo và lễ hội tôn giáo đã trở thành một phần quan trọng trong trải nghiệm của du khách quốc tế. Theo dữ liệu của Tổng cục Du lịch Thái Lan, các điểm tham quan gắn với Phật giáo như Wat Phra Kaew, Wat Pho hay các lễ hội tôn giáo lớn tại Bangkok và Chiang Mai nằm trong nhóm điểm đến được khách quốc tế ghé thăm nhiều nhất. Nhiều khảo sát du lịch cho thấy 3040% du khách quốc tế đến Thái Lan có tham gia hoạt động tham quan chùa chiền hoặc trải nghiệm văn hóa Phật giáo. Tại Indonesia, quần thể Borobudur, di sản Phật giáo lớn nhất thế giới, mỗi năm đón khoảng 3-4 triệu lượt khách, trong đó có hàng trăm nghìn du khách quốc tế và tín đồ hành hương. Chính phủ Indonesia còn xây dựng các tuyến “spiritual tourism” kết hợp thiền, hành hương và trải nghiệm văn hóa địa phương để kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Cả nước hiện có hơn 41.000 di tích và gần 9.000 lễ hội, phần lớn gắn với tín ngưỡng dân gian hoặc tôn giáo ẢNH: NHƯ Ý Tại buổi lễ, đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh đã công bố Quyết định số 266/QĐ-TTg ngày 11/2/2026 của Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt đối với quần thể di tích đình, chùa, từ chỉ Thổ Hà. Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Bắc Ninh Phan Thế Tuấn nhấn mạnh, việc quần thể di tích đình, chùa, từ chỉ Thổ Hà được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt là sự ghi nhận của Đảng, Nhà nước đối với những giá trị lịch sử, văn hóa tiêu biểu của di tích, đồng thời khẳng định vị trí quan trọng của di sản trong kho tàng văn hóa dân tộc. Quần thể di tích đình, chùa, từ chỉ Thổ Hà nằm trong không gian làng cổ Thổ Hà bên bờ Bắc sông Cầu - vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa xứ Kinh Bắc. Quần thể gồm 3 công trình chính: Đình Thổ Hà thờ Thành hoàng và là trung tâm sinh hoạt cộng đồng; chùa Thổ Hà (Đoan Minh tự) là nơi sinh hoạt Phật giáo của nhân dân; từ chỉ Thổ Hà thờ Khổng Tử cùng các bậc tiên hiền, nho sinh đỗ đạt của địa phương, thể hiện truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo của cộng đồng cư dân địa phương. Theo các tư liệu lịch sử và văn bia Hán Nôm còn lưu giữ, đình Thổ Hà được xây dựng từ năm 1692 thời Lê Trung Hưng; chùa Thổ Hà có dấu tích kiến trúc từ thế kỷ 17; từ chỉ được dựng thờ các bậc tiên hiền và khuyến khích tinh thần hiếu học của làng. Trải qua nhiều thế kỷ, các công trình đã được nhân dân gìn giữ, trùng tu, tôn tạo qua nhiều giai đoạn lịch sử. Quần thể di tích hiện lưu giữ nhiều di vật, cổ vật quý như hệ thống bia đá cổ có niên đại từ thế kỷ 17-19, kiệu bát cống, bộ bát bửu, đồ thờ gỗ sơn son thếp vàng cùng gần 100 pho tượng Phật cổ tại chùa Thổ Hà. Đặc biệt, cửa võng đình Thổ Hà là kiệt tác chạm khắc gỗ thời Lê Trung Hưng với các đề tài rồng, phượng, hoa lá tinh xảo đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật Quốc gia. PV (theo TTXVN) Quần thể đình, chùa, từ chỉ Thổ Hà được vinh danh Bằng Di tích Quốc gia đặc biệt Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Phan Thế Tuấn trao Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt quần thể di tích đình, chùa, từ chỉ Thổ Hà cho phường Vân Hà ẢNH: TTXVN Tại đình Thổ Hà, Đảng ủy, Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phường Vân Hà (tỉnh Bắc Ninh) vừa tổ chức Lễ công bố Quyết định và đón nhận Bằng xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt quần thể di tích đình, chùa, từ chỉ (văn chỉ) Thổ Hà.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==