Trong quá trình chuyển đổi, Bộ GD&ĐT lưu ý và làm rõ 3 vấn đề mà phụ huynh và giáo viên quan tâm. Thứ nhất, Bộ GD&ĐT khẳng định không phủ nhận giá trị khoa học, sư phạm và thực tiễn của các bộ sách đã được biên soạn, thẩm định và phê duyệt trước đây (như Cánh diều, Chân trời Sáng tạo,…). Đây đều là các sản phẩm trí tuệ được xây dựng và phê duyệt đúng quy trình, quy định, đáp ứng đầy đủ yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông do Bộ ban hành. Trong giai đoạn chuyển đổi, các bộ sách này không bị loại bỏ, mà chuyển từ vai trò sách giáo khoa chính khóa sang tài liệu tham khảo và học liệu bổ trợ quan trọng. Các nhà trường, thư viện có thể tiếp tục lưu trữ, khai thác và sử dụng các bộ sách này để giáo viên và học sinh tham khảo, so sánh, đối chiếu, làm phong phú nội dung dạy học và bài giảng. Thứ hai, việc thống nhất sử dụng một bộ sách không đồng nghĩa với việc áp đặt phương pháp dạy học. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 là chương trình mở, trong đó sách giáo khoa chỉ là tài liệu cụ thể hóa các yêu cầu cần đạt, không phải khuôn mẫu cứng nhắc cho hoạt động dạy học. Bộ tiếp tục chỉ đạo giáo viên phát huy tính chủ động, sáng tạo trong tổ chức dạy học, lựa chọn phương pháp, hình thức và học liệu phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện thực tiễn của nhà trường. Giáo viên dạy học theo yêu cầu cần đạt của chương trình, không dạy học theo lối đọc - chép nội dung sách giáo khoa, bảo đảm phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh đúng định hướng đổi mới giáo dục. Thứ ba, Bộ GD&ĐT xác định tập huấn giáo viên và bảo đảm đầy đủ các điều kiện triển khai là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của việc sử dụng một bộ sách thống nhất toàn quốc. Việc chuyển đổi chỉ đạt mục tiêu khi giáo viên được trang bị đầy đủ về chuyên môn, phương pháp và học liệu cần thiết. Bộ GD&ĐT tổ chức rà soát, đánh giá và chỉnh lí, hoàn thiện (nếu cần thiết) bộ sách Kết nối Tri thức với Cuộc sống nhằm bảo đảm chất lượng khoa học, sư phạm và tính chuẩn mực khi triển khai sử dụng thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Đồng thời, Bộ chỉ đạo tổ chức tập huấn, bồi dưỡng giáo viên trên toàn quốc về cách tiếp cận, khai thác bộ sách thống nhất, gắn với việc sử dụng linh hoạt các nguồn học liệu tham khảo khác, phù hợp với yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông. Bộ cũng phối hợp với các địa phương rà soát, điều chỉnh cơ cấu ngân sách, từng bước chuyển từ hỗ trợ mua nhiều bộ sách sang hỗ trợ trực tiếp cho học sinh, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành việc cung cấp miễn phí sách giáo khoa. Đồng thời, Bộ chỉ đạo xây dựng cơ chế tổ chức in ấn, phát hành tập trung, áp dụng đấu thầu theo quy định của pháp luật nhằm tiếp tục giảm giá sách, bảo đảm khả năng tiếp cận công bằng cho mọi học sinh. HOA BAN VẪN BỎ NGỎ DẠY THÊM “CHÉO CÁNH” Bộ GD&ĐT khẳng định dự thảo không cấm dạy thêm, học thêm chính đáng; không hạn chế nhu cầu học tập hợp pháp của người học và quyền dạy học của nhà giáo. Trọng tâm được xác định là siết quản lí, ngăn chặn dạy thêm trá hình, ép buộc học sinh học thêm, trục lợi từ hoạt động dạy thêm, học thêm. Song, vấn đề cốt lõi đặt ra là: liệu các biện pháp quản lí mang tính thủ tục có đủ sức xử lí những “vùng xám” vốn tồn tại dai dẳng trong hoạt động dạy thêm hiện nay? Dự thảo bổ sung hàng loạt yêu cầu đối với các cơ sở dạy thêm ngoài nhà trường có thu tiền, từ đăng kí kinh doanh, công khai thông tin môn học, thời lượng, danh sách giáo viên, mức thu học phí, đến trách nhiệm báo cáo của giáo viên với hiệu trưởng. Về mặt lí thuyết, đây là những quy định chặt chẽ, hướng tới minh bạch hóa hoạt động dạy thêm. Tuy nhiên, trên thực tế, việc “công khai” thông tin chưa chắc đã đồng nghĩa với việc kiểm soát được bản chất. Khi nhu cầu học thêm vẫn rất lớn, các cơ sở dạy thêm hoàn toàn có thể tuân thủ đầy đủ thủ tục nhưng vẫn vận hành theo những cách thức tinh vi, né tránh giám sát. Dự thảo cũng nhấn mạnh trách nhiệm cá nhân của giáo viên, kể cả trong trường hợp không trực tiếp đứng tên kinh doanh hay để người thân đứng tên. Cách tiếp cận này cho thấy nỗ lực “bịt lỗ hổng” chính sách từng tồn tại. Thế nhưng, khi trách nhiệm được quy định rất rộng, trong khi công cụ phát hiện, xác minh vi phạm lại chưa rõ ràng, câu hỏi đặt ra: ai sẽ đủ thẩm quyền và năng lực để chứng minh giáo viên trực tiếp hay gián tiếp tham gia điều hành, chi phối hoạt động dạy thêm? Nếu không có cơ chế giám sát khả thi, quy định dễ rơi vào tình trạng câu chữ thì chặt, làm thì khó. Không ít nhà trường cho rằng, dự thảo chưa tạo được bước ngoặt so với quy định hiện hành. Hiệu trưởng một trường THCS tại Hà Nội thẳng thắn nhìn nhận, thông tư vẫn chưa phản ánh đúng thực tế. Phụ huynh và giáo viên đều có nhu cầu học thêm, dạy thêm, trong khi việc cấm dạy thêm trong trường đã vô hình trung đẩy toàn bộ nhu cầu này ra ngoài xã hội, nơi chi phí cao hơn và ít được kiểm soát hơn. Khi cánh cửa trong trường đóng lại, thị trường dạy thêm ngoài trường lập tức mở rộng-một hệ quả đã được dự báo nhưng chưa được xử lí rốt ráo. Đáng chú ý, dự thảo gần như “bỏ ngỏ” bài toán dạy thêm chéo cánh-hiện tượng giáo viên trong cùng một trường hoặc nhiều trường liên kết, đổi chéo học sinh để dạy thêm tại các trung tâm bên ngoài. Cách làm này giúp giáo viên né quy định không dạy thêm chính học sinh của mình, nhưng về bản chất, áp lực học thêm đối với học sinh và phụ huynh không hề giảm. Trong khi đó, dù giao trách nhiệm quản lí cho hiệu trưởng, dự thảo lại không trao cho họ đủ công cụ và thẩm quyền để xử lí các mối quan hệ chéo, diễn ra ngoài phạm vi nhà trường. PHẢI GIÁM SÁT “QUYỀN LỰC MỀM” GIÁO VIÊN Thực tế vi phạm cho thấy khoảng trống chính sách vẫn còn rất lớn. Ngày 6/1, Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy phường Hoa Lư (Ninh Bình) đã kỷ luật cảnh cáo bà Nguyễn Thị Lý, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Ninh Thành, do vi phạm quy định về dạy thêm, học thêm. Trước đó, báo Tiền Phong phản ánh việc các giáo viên đưa học sinh vào trường dạy thêm ban đêm để thu tiền - một hành vi diễn ra công khai trong bối cảnh cả nước đang thực hiện lệnh cấm. Những vụ việc này đặt ra câu hỏi: nếu các quy định hiện hành đủ mạnh, liệu các vi phạm có diễn ra ngang nhiên đến vậy? Từ góc nhìn phụ huynh, dự thảo thông tư chưa chạm tới nỗi lo lớn nhất: tình trạng giáo viên sử dụng “quyền lực mềm” để tạo sức ép buộc học sinh phải học thêm. Chị Nguyễn Thị Hoa (phường Việt Hưng, Hà Nội) cho rằng, khi không có chế tài rõ ràng đối với hành vi gây áp lực tinh vi này, phụ huynh vẫn buộc phải cho con học thêm để “giữ hòa khí”. Minh bạch hóa dữ liệu giữa trường - trung tâm - giáo viên chỉ giúp hạn chế một phần nhỏ, trong khi các hình thức đổi chéo học sinh vẫn tồn tại như một lối thoát quen thuộc. Chị Nguyễn Tuyết Mai, phụ huynh có con học lớp 8 tại Trường THCS Tứ Hiệp (Hà Nội), thừa nhận đang cho con học thêm chính giáo viên dạy trên lớp, dù biết là vi phạm. Điều đáng nói, đây không phải vì bị ép buộc, mà vì nhu cầu học thêm chính đáng. Tuy nhiên, để được học, phụ huynh phải “xin”, phải nhờ cậy mối quan hệ - một thực tế cho thấy chính sách hiện nay chưa tạo ra môi trường minh bạch và công bằng. Khi nhu cầu chính đáng không có lối đi hợp pháp, nó buộc phải tìm đường vòng. Rõ ràng, dự thảo thông tư đã cố gắng siết chặt quản lí bằng các quy định chi tiết. Nhưng nếu không giải quyết tận gốc mâu thuẫn giữa nhu cầu học thêm rất lớn của xã hội và cách thức quản lí còn nặng về hành chính, dạy thêm, học thêm sẽ tiếp tục biến tướng. Khi đó, thông tư dù sửa đổi bao nhiêu lần, cũng khó đi vào cuộc sống. NGHIÊM HUÊ Bộ GD&ĐT vừa công bố dự thảo Thông tư số 29 (sửa đổi) về dạy thêm, học thêm. Động thái này cho thấy “tuổi thọ” ngắn hiếm thấy đối với một thông tư. Tuy nhiên, khi đặt dự thảo vào thực tiễn nhà trường và đời sống phụ huynh, nhiều câu hỏi lớn vẫn chưa có lời giải. Sáng 6/1, lãnh đạo Bộ GD&ĐT cho biết, bộ sách Kết nối Tri thức với Cuộc sống được nhiều trường trên cả nước lựa chọn nhất trong 3 bộ sách. Vì vậy, khi tổ chức thực hiện sử dụng 1 bộ sách thống nhất sẽ có sự tác động ít nhất đến nhà trường, giáo viên và học sinh. Sửa thông tư để ngăn dạy thêm trá hình 6 KHOA GIÁO n Thứ Tư n Ngày 7/1/2026 Học sinh Hà Nội thi tuyển sinh lớp 10 năm 2025 ẢNH: ĐỨC NGUYỄN Bộ GD&ĐT nêu lý do chọn bộ sách Kết nối Tri thức Điểm nghẽn lớn nhất của dự thảo thông tư sửa đổi quy định về dạy thêm, học thêm không nằm ở việc thiếu quy định, mà nằm ở chỗ chưa có giải pháp xử lí “quyền lực mềm” của giáo viên trong nhà trường – yếu tố cốt lõi chi phối hành vi học thêm hiện nay. Đây chính là “vùng xám” khiến phụ huynh dù bức xúc vẫn buộc phải cho con đi học thêm để tránh rủi ro cho quá trình học tập. Bộ sách Kết nối Tri thức với Cuộc sống chính thức trở thành bộ sách giáo khoa thống nhất toàn quốc từ năm 2026 ẢNH: NXBGDVN
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==