5 n Thứ Tư n Ngày 7/1/2026 THỜI SỰ HẠ TẦNG TRONG YÊU CẦU TĂNG TRƯỞNG HAI CON SỐ Những “mạch nối” hạ tầng được hình thành trong nhiệm kỳ vừa qua, từ cao tốc, đường sắt, sân bay đến cảng biển, đã đặt nền móng vật chất cho một giai đoạn tăng tốc mới. Vấn đề của nhiệm kỳ tới có lẽ không phải chỉ là “xây bao nhiêu”, mà là hạ tầng sẽ tạo ra giá trị gia tăng như thế nào cho nền kinh tế và đời sống xã hội. Giai đoạn 2026 - 2030, Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng cao, trong đó ngành xây dựng phải phấn đấu đạt mức tăng trưởng hai con số, giữ vai trò trực tiếp tạo nền tảng cho phát triển nhanh và bền vững. Thực tiễn cho thấy, khi hạ tầng giao thông được đầu tư đồng bộ, tác động tích cực của nó không chỉ dừng ở việc người dân rút ngắn thời gian di chuyển, mà sản xuất, logistics, đô thị hóa tổ chức lại các cực tăng trưởng cũng đổi thay theo. Nhìn tổng thể, các công trình giao thông không chỉ làm thay đổi diện mạo hạ tầng, mà còn tái định hình dòng chảy kinh tế, từ vận chuyển con người, hàng hóa đến phân bố không gian sản xuất và đô thị. Khi cao tốc, sân bay, đường sắt và cảng biển được kết nối đồng bộ, hạ tầng không chỉ phục vụ lưu thông, mà trực tiếp định hình lại cấu trúc kinh tế, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh đó, giai đoạn tới được kỳ vọng là giai đoạn chuyển hóa những “mạch nối” hạ tầng đã hình thành thành sức bật phát triển thực chất, tạo nền tảng để Việt Nam tiến gần hơn tới các mục tiêu phát triển dài hạn. VỪA LÀ “CÚ HÍCH”, VỪA TẠO NĂNG LỰC SẢN XUẤT Trao đổi với Tiền Phong, TS Nguyễn Minh Phong - Ủy viên Hội đồng tư vấn Kinh tế, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho rằng, quy mô đầu tư hạ tầng của Việt Nam hiện nay rất lớn, với tổng vốn triển khai gần 5 triệu tỷ đồng. Đây là minh chứng rõ nét cho quyết tâm chính trị trong việc lấy hạ tầng làm “cú hích” cho tăng trưởng, song điều quan trọng hơn là phải biến khối tài sản hạ tầng đó thành năng lực sản xuất mới. Theo TS Nguyễn Minh Phong, thành quả nhìn thấy rõ nhất chính là việc hoàn thành khoảng 3.000 km đường cao tốc trong nhiệm kỳ 2021 - 2025. Những tuyến đường này đã rút ngắn 30 - 40% thời gian vận chuyển Bắc - Nam so với trước đây, khi lưu thông chủ yếu dựa vào quốc lộ 1. Việc giảm thời gian vận chuyển kéo theo giảm chi phí lưu kho, chi phí tài chính và chi phí logistics, từ đó trực tiếp hạ giá thành sản phẩm, nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa, doanh nghiệp. Ở lĩnh vực hàng không, sân bay Long Thành giai đoạn 1 với công suất 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm được TS Nguyễn Minh Phong đánh giá là bước nhảy về năng lực kết nối quốc tế. Khi đi vào khai thác (dự kiến trong năm nay), Long Thành không chỉ chia sẻ áp lực quá tải cho Tân Sơn Nhất, mà còn rút ngắn chuỗi logistics xuất khẩu đối với các ngành hàng có giá trị cao như điện tử, công nghệ, dược phẩm và nông sản chế biến. Tuy nhiên, TS Nguyễn Minh Phong cũng lưu ý hạ tầng không phải “đũa thần”. Nếu chỉ tập trung vào hạ tầng và bất động sản mà thiếu sự cân đối với sản xuất vật chất, công nghệ cao và năng lượng sạch, thì nền kinh tế có thể đối mặt với rủi ro nợ xấu và lãng phí nguồn lực. “Mục tiêu cuối cùng của đầu tư hạ tầng phải là tạo ra năng lực sản xuất mới, từ đó hướng tới tăng trưởng hai con số một cách thực chất”, ông Phong nhấn mạnh. Ở góc độ tổ chức vận tải và phát triển không gian, ông Bùi Xuân Phong - nguyên Chủ tịch Hội Kinh tế và Vận tải đường sắt Việt Nam - cho rằng, trục cao tốc Bắc - Nam không đơn thuần là một công trình giao thông, mà là “xương sống” tái cấu trúc không gian phát triển quốc gia. Theo ông Phong, khi cao tốc được thông suốt, dòng hàng hóa, dòng vốn và lao động không còn bị dồn nén vào một vài cực tăng trưởng truyền thống. Thực tế cho thấy, dọc theo các tuyến cao tốc, nhiều địa phương như Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Ngãi, Bình Định, Khánh Hòa, Đồng Nai, Long An đã hình thành các trung tâm logistics, khu công nghiệp và đô thị mới, tạo ra những cực tăng trưởng vệ tinh gắn với sản xuất, chế biến và dịch vụ hậu cần. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, cao tốc còn tác động đến xã hội sâu rộng khi giảm áp lực cho các trục quốc lộ cũ, nâng cao an toàn giao thông và mở ra khả năng phân bổ lại dân cư, lao động theo hướng hợp lý hơn. Theo ông Bùi Xuân Phong, ở góc độ này, hạ tầng chính là công cụ quan trọng để thực hiện phát triển bao trùm và thu hẹp khoảng cách vùng miền. Quan trọng hơn, cao tốc Bắc - Nam đã tái cấu trúc không gian phát triển quốc gia. Dọc theo cao tốc, các khu đô thị mới đã hình thành bên cạnh những đô thị lõi truyền thống. Song song với cao tốc Bắc - Nam, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam được xác định là công trình hạ tầng chiến lược mang tầm vóc thế kỷ, có vai trò tái cấu trúc toàn bộ hệ thống vận tải quốc gia trong dài hạn. Đây là dự án đã được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư và đang được Chính phủ, Thủ tướng Phạm Minh Chính chỉ đạo chuẩn bị triển khai với quyết tâm chính trị rất cao. Dự kiến dự án sẽ khởi công trong năm nay. Ở tầm nhìn dài hạn hơn, TS Nguyễn Văn Lộc - giảng viên Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng dài gần 420 km, khổ tiêu chuẩn 1.435 mm, tốc độ thiết kế 160 km/h, tổng mức đầu tư khoảng 203.000 tỷ đồng vừa được khởi công giai đoạn 1 ngày 19/12/2025, sẽ hình thành hành lang logistics chiến lược phía Bắc. Khi hoàn thành, tuyến đường này kết nối trực tiếp cửa khẩu Lào Cai với cảng biển Hải Phòng, đảm nhận khối lượng vận chuyển hàng hóa lớn hơn nhiều lần hiện nay, góp phần kéo giảm chi phí logistics - vốn đang chiếm khoảng 16 - 20% GDP. Quan trọng hơn, tuyến đường sắt này mở ra không gian phát triển mới cho các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc, tạo điều kiện thu hút đầu tư vào công nghiệp chế biến, logistics, du lịch và dịch vụ hỗ trợ. Theo TS Nguyễn Văn Lộc, đây là cách tiếp cận phát triển bao trùm, phù hợp với các mục tiêu dài hạn đã được Đảng xác định. LẬP ĐÔNG Giai đoạn 2026 - 2030, hạ tầng được kỳ vọng sẽ tiếp tục đóng vai trò trung tâm, không chỉ hỗ trợ mà trực tiếp dẫn dắt tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội. Công trình thế kỷ Theo quy hoạch, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có tổng chiều dài khoảng 1.541 km, điểm đầu tại ga Ngọc Hồi (Hà Nội), điểm cuối tại ga Thủ Thiêm (TPHCM), đi qua 15 tỉnh, thành phố sau sắp xếp đơn vị hành chính. Dự án có 23 nhà ga, trong đó có 5 ga hàng hóa, đáp ứng nhu cầu vận chuyển hành khách tốc độ cao đồng thời hỗ trợ logistics trên trục Bắc - Nam. Tuyến được thiết kế với tốc độ khai thác trên 300 km/h, rút ngắn thời gian di chuyển giữa Hà Nội và TPHCM xuống còn khoảng 6 - 7 giờ, thay vì gần một ngày như hiện nay bằng đường sắt thường. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 1,71 triệu tỷ đồng (tương đương 67,3 tỷ USD), sử dụng vốn ngân sách nhà nước kết hợp các nguồn hợp pháp khác; dự án phấn đấu cơ bản hoàn thành vào năm 2035. tiếp nhận các loại máy bay hiện đại nhất. Dự án này vừa mở rộng không gian phát triển cho Bắc Ninh và vùng Bắc bộ vừa góp phần hình thành cực tăng trưởng mới gắn với công nghiệp, logistics và dịch vụ hàng không. Việc chuyển giao quyền vận hành sân bay Phú Quốc từ Nhà nước sang doanh nghiệp tư nhân là bước đi quan trọng, thể hiện tư duy mới trong huy động và sử dụng nguồn lực xã hội cho phát triển hạ tầng, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác và chất lượng dịch vụ. KẾT NỐI TỪ NÚI RA BIỂN Trong nhiệm kỳ vừa qua, lĩnh vực đường thủy và kinh tế biển có những chuyển động quan trọng về tư duy và tổ chức. Việc sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hình thành Cục Hàng hải & Đường thủy, cùng đầu tư cảng biển lớn đã nâng cao năng lực kết nối vùng miền, phát triển hạ tầng logistics và từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Các tuyến vận tải thủy, cảng biển và logistics ven biển đang tạo thêm không gian phát triển mới cho nhiều địa phương, nhất là ở những khu vực ven biển, đô thị động lực và vùng kinh tế trọng điểm, góp phần kết nối thông suốt giữa núi - đồng bằng - biển trong một chỉnh thể phát triển thống nhất. NỀN MÓNG CHO GIAI ĐOẠN MỚI Từ cao tốc, đường sắt, sân bay đến cảng biển, những công trình hạ tầng lớn trong nhiệm kỳ 2021 - 2025 không chỉ làm thay đổi diện mạo đất nước, mà còn tạo nền móng vật chất cho khát vọng phát triển dài hạn. Những kết quả đó, như Thủ tướng Phạm Minh Chính nhiều lần nhấn mạnh, không phải là điểm kết thúc, mà là điểm khởi đầu cho một chu kỳ phát triển mới. Đất nước sẽ bước vào giai đoạn triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng XIV. Khi đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục đầu tư hạ tầng, mà còn là chuyển hóa hạ tầng thành động lực tăng trưởng thực chất, tái cấu trúc không gian phát triển và nâng cao chất lượng sống của người dân. Từ nền móng đã được đặt ra, những công trình kết nối tương lai hôm nay chính là điểm tựa để Việt Nam tăng tốc trong nhiệm kỳ mới và hướng tới các mục tiêu phát triển dài hạn của dân tộc. LỘC LIÊN Phối cảnh đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng Phối cảnh Cảng HKQT Long Thành sau khi hoàn thành ẢNH: ACV Dẫn dắt tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==