NHỮNG CHUYẾN ĐI KHÔNG HỒI KẾT Trong mê cung của những thước phim Iran, có một sợi chỉ đỏ xuyên suốt len lỏi qua từng số phận: tất cả dường như đều đang trên một chuyến đi. Không phải những cuộc phiêu lưu kỳ vĩ, không phải những hành trình chinh phục, mà là những chuyến đi lặng lẽ, âm thầm, mang theo hoài nghi và khát khao của những kiếp người nhỏ bé. Có một cậu bé Ahmed, đôi chân trần chạy qua những ngọn đồi trùng điệp, băng qua những con hẻm ngoằn ngoèo của làng quê Bắc Iran. Cậu bé ấy đang đi tìm nhà bạn để trả lại cuốn vở - một hành trình tưởng chừng đơn giản mà lại chất chứa cả một thế giới. Trong “Where’s the friend’s house?” (Nhà bạn tôi ở đâu?) của Abbas Kiarostami, đôi chân nhỏ bé ấy không chỉ đi qua những con dốc đất đỏ, mà còn đi qua sự thờ ơ của người lớn, đi qua những cánh cửa đóng sầm trước mặt, đi qua ranh giới mong manh giữa ngày và đêm. Và khi màn đêm buông xuống, khi những ngọn đèn dầu le lói soi sáng những ô cửa nhỏ, Ahmed vẫn kiên trì bước tiếp, như một biểu tượng sống động cho tinh thần trách nhiệm và lòng tốt thuần khiết mà người lớn đang dần đánh mất. Rồi có một người đàn ông khác, Badii trong “Taste of cherry” (Hương vị anh đào). Chiếc xe hơi màu nâu của ông lặng lẽ vòng quanh những ngọn đồi trọc ngoại ô Tehran, nơi những tảng đá xám xịt nằm phơi mình dưới nắng như những vết thương của đất. Ông dừng lại, mời những người xa lạ lên xe, và hỏi họ một câu hỏi kỳ lạ: Liệu họ có đồng ý đến chôn cất ông sau khi ông tự kết liễu đời mình? Hành trình của Badii là hành trình của một tâm hồn đang đứng trên bờ vực, nhìn xuống vực thẳm và chờ đợi một bàn tay níu kéo. Ông lái xe qua những con đường mòn, qua những công trường xây dở, qua những khu ổ chuột, như thể đang lái xe xuyên qua chính nỗi cô đơn của mình. Và rồi, khi màn đêm buông xuống, trên sa mạc, ông dừng lại bên cây cô đơn. Giây phút ấy, cái chết và sự sống, tuyệt vọng và hy vọng, tất cả như tan chảy trong tiếng sấm ầm ầm và tiếng mưa trút xuống. Đó còn là gia đình Nader và Simin trong “A Separation” (Chia ly) của đạo diễn Asghar Farhadi; họ đi tìm công lý giữa mê cung của những bổn phận đạo đức, tôn giáo và pháp luật. Họ đi tìm lẽ phải, nhưng càng đi càng thấy mình lạc vào một khu rừng rậm rạp những lựa chọn không có lối thoát. Mỗi bước chân của họ là một tiếng thở dài, mỗi quyết định là một vết cắt vào tâm can. Và trong căn phòng xét xử nhỏ hẹp, khi ánh mắt họ chạm nhau, ta thấy hiện lên nỗi đau của cả một thế hệ đang giằng xé giữa truyền thống và hiện đại, giữa niềm tin và lý trí, giữa những gì thuộc về và những gì khát khao vươn tới. Gần đây nhất, “It was just an accident” (Chỉ là một tai nạn) của đạo diễn Jafar Panahi, Cành cọ và ng Liên hoan phim Cannes 2025, viên ngọc sáng trong mùa Oscar 2026, kể về hành trình trả thù của những cựu tù nhân chính trị. Họ đi tìm công lý giữa những vết thương chưa lành, đi tìm sự thanh thản giữa những cơn ác mộng quá khứ. Nhưng hành trình của họ không thẳng tắp, không rõ ràng, mà ngoằn ngoèo, mông lung như chính những con đường dẫn vào sa mạc. Họ đi và trong khi đi, họ nhận ra rằng ranh giới giữa trả thù và tha thứ mong manh như sợi tơ, và đôi khi, chính ngườ i đi tìm công lý lại trở thành nạn nhân của chính lòng căm hận củ a mình. NHỮNG ĐÓA HOA DẠI TRÊN HOANG MẠC Nhưng điều kỳ diệu nhất của điện ảnh Iran, điều khiến người xem không thể rời mắt khỏi màn ảnh, chính là cách những con người ấy, dù trong hoàn cảnh bi thương nhất, vẫn giữ được vẻ đẹp tâm hồn thuần khiết như những giọt sương mai trên lá ô liu. Cây ô liu số ng dai, có thể chịu được khô hạn, rễ khỏe đến mức có thể tái sinh cây non khi tất cả phía trên mặt đất bị phá hủy do sương giá, hỏa hoạn hoặc bệnh tật. Đó là Ahmed - cậu bé ấy dám đối diện với bóng tối, với những con đường lạ, với sự từ chối của người lớn, chỉ vì một lời hứa thầm lặng với bạn. Trong đôi mắt to tròn của cậu, ta thấy ánh lên một thứ ánh sáng mà không bão tố nào có thể dập tắt - ánh sáng của lòng tốt nguyên sơ, của trách nhiệm được đặt lên vai từ thuở còn thơ. Đó là Badii - người đàn ông tuyệt vọng ấy, khi ngồi trong chiếc xe hơi lặng lẽ vẫn mở lòng lắng nghe những câu chuyện của người khác. Ông lắng nghe người lính trẻ kể về nỗi sợ trừng phạt, lắng nghe sinh viên thầ n họ c giảng về ý nghĩa của sự sống, lắng nghe ông già nhồi xác động vật kể về lần ông suýt tự tử và được cứu bởi vị ngọt của trái dâu tằm. Và cuối cùng, chính sự lắng nghe ấy, chính những câu chuyện ấy đã nhẹ nhàng kéo ông trở lại bờ của sự sống. Đó là những con người trong “Through the olive trees” (Xuyên qua những rặng ô liu) của Abbas Kiarostami. Sau trận động đất kinh hoàng, khi những ngôi nhà sụp đổ, khi hàng ngàn người ra đi, họ vẫn đến trường quay, vẫn diễn xuất, vẫn yêu thương. Và trong cảnh quay cuối cùng, chàng trai trẻ chạy băng qua những rặng ô liu xanh mướt, đuổi theo bóng hình người con gái anh yêu. Hai chấm nhỏ bé dần khuất sau những tán lá, nhưng trong lòng người xem, họ vẫn mãi chạy, mãi hy vọng, mãi yêu thương. Đó là hình ảnh đẹp nhất về sự kiên cường của con người trước nghịch cảnh - họ không chạy trốn khỏi đau thương, mà chạy xuyên qua nó, xuyên qua những rặng ô liu, xuyên qua nỗi đau, để đến với nhau. Và trong “A Separation”, khi cô con gái út phải đứng trước lựa chọn khó khăn nhất của đời mình, ở với bố hay đi với mẹ, nước mắt cô bé lặng lẽ rơi trong phòng xử án. Nhưng trong giọt nước mắt ấy, ta thấy cả một đại dương yêu thương, một trái tim trong trẻo đang cố gắng ôm trọn cả cha lẫn mẹ, dù biết rằng không thể. Ấn tượng hơn là sự lương thiện của người nghèo. Cô giúp việc thiếu tiền, mất con nhưng cuối cùng không nhận khoản bồi thường vì cô biết, lỗi có thể không đến từ ông chủ nhà. NHỮNG KHUNG HÌNH MANG HỒN THI CA BA TƯ Xem phim Iran, người ta không chỉ xem một câu chuyện, mà còn được đắm mình trong một không gian nghệ thuật đầy chất thơ. Những đạo diễn như Abbas Kiarostami, Majid Majidi, Asghar Farhadi… không chỉ là những người kể chuyện tài ba, mà còn là những họa sĩ tài hoa, những nhà thơ với ngôn ngữ điện ảnh đầy ám ảnh. Hãy nhìn cách Kiarostami dùng những con đường quanh co, uốn lượn trên đồi núi như một ẩn dụ cho hành trình cuộc đời. Những chiếc xe hơi nhỏ bé chạy trên những con đường ấy như những chấm nhỏ trên bức tranh bao la, gợi cho ta về sự nhỏ bé của con người trước thiên nhiên và số phận. Hãy nhìn cách ánh sáng vàng cam của hoàng hôn nhuộm lên những bức tường gạch nung, những mái vòm của kiến trúc Ba Tư cổ tạo nên một không gian vừa cổ kính vừa mộng mơ. Những ô cửa sổ bằng gỗ chạm khắc tinh xảo không chỉ là vật trang trí, mà còn là những khung hình trong khung hình, qua đó nhân vật và người xem cùng nhìn ra thế giới bên ngoài, cùng chiêm nghiệm về cuộc đời. Và hãy nhìn cách những cơn gió thổi qua những rặng ô liu, làm xao động những tán lá xanh bạc, tạo nên một bản nhạc không lời du dương, như tiếng thì thầm của đất mẹ Ba Tư với những đứa con của mình. Trong “Taste of cherry”, những cơn gió ấy thổi qua cánh đồng, cuốn theo bụi đỏ, tạo nên một màn sương mờ ảo, như chính ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết. Và giữa những bộn bề, giữa những hành trình vô định, giữa những mất mát không thể nói thành lời, vẫn có đó những con người Ba Tư kiên cường, vẫn nuôi dưỡng hy vọng về sự sống tiếp diễn, vẫn khát khao theo đuổi tình yêu, vẫn tin vào ngày mai dù mặt trời chưa ló dạng. Mong sao những con người thiện lương ấy, với tâm hồn đẹp như những vần thơ Hafez, với trái tim ấm áp như ánh lửa trong đêm đông sa mạc sẽ sớm được sống trong tương lai thực sự thuộc về chính mình. Nơi những hành trình của họ không còn là những cuộc lang thang vô định, mà là những chuyến đi về phía mặt trời, về phía những rặng ô liu xanh tươi, về phía một bình minh không còn mây đen, giông tố hay bã o tá p sa mạ c. n www.tienphong.vn NHÌN RA THẾ GIỚI 18 7-8/3/2026 “TÔI LÁI XE. TÔI NHÌN. TÔI KHÔNG TÌM KIẾM ĐIỀU GÌ CỤ THỂ. VÀ CHÍNH TRONG SỰ LANG THANG ẤY, TÔI TÌM THẤY TẤT CẢ”, ĐẠ O DIỄ N IRAN ABBAS KIAROSTAMI (CÓ PHIM “TASTE OF CHERRY” ĐOẠT GIẢI CÀ NH CỌ VÀ NG LIÊN HOAN PHIM CANNES 1997) TỪNG NÓI NHƯ THẾ VỀ NHỮNG THƯỚC PHIM CỦA MÌNH. VÀ CÓ LẼ, CŨNG CHÍNH TRONG SỰ LANG THANG ẤY, CẢ MỘT DÂN TỘC ĐÃ SOI MÌNH VÀO DÒNG CHẢY CỦA ĐIỆN ẢNH ĐỂ THẤY ĐÂU ĐÓ BÓNG DÁNG CỦA CHÍNH HỌ - NHỮNG CON NGƯỜI IRAN ĐANG MẢ I MIẾT TRÊN HÀNH TRÌNH ĐI TÌM MỘT ĐIỀU GÌ ĐÓ RẤT RIÊNG, RẤT CHUNG, RẤT NGƯỜI. Nhiề u nhân vậ t trong phim Iran thườ ng có năng lực và tầm nhìn bị cản trở, hành trình của họ lúc nào cũng mông lung, ngoằ n ngoè o. Có lẽ cá c nhà là m phim Iran muố n phản ánh thực tại mà nhiề u người dân trải qua suốt nhiều thập kỷ. Dù tương lai bấp bênh, nhưng trong bất kỳ hoàn cảnh nào, họ cũng khiến ngườ i xem cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn của con người xứ Ba Tư - thuần khiết như sương mai trên lá ô liu. Sương mai trên lá ô liu XUÂN NGUYỄ N ĐẤ T VÀ NGƯỜ I IRAN QUA LĂNG KÍNH ĐIỆN Ả NH: Mộ t cả nh trong phim “It was just an accident” - ứ ng viên Oscar 2026 Cậu bé Ahmed trong “Where’s the friend’s house?” trở thà nh một biểu tượng sống động cho tinh thần trách nhiệm và lòng tốt thuần khiết mà người lớn đang dần đánh mất
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==