NGHIÊNG NGẢ NÚI RỪNG Khi mặt trời khuất sau dãy núi, từng tốp người từ các bản của người Ma Coong và có cả các bản người Lào sống gần biên giới men theo đường mòn về Cà Roòng. Tiếng nói cười, tiếng bước chân lẫn trong tiếng suối. Trên khoảng sân rộng, 18 mâm cúng được bày trang trọng. Mỗi mâm là sản vật của một bản: Gà luộc, cá suối, xôi nếp, hoa chuối, thân đoác, ché rượu cần. Già làng mặc áo chàm, tay cầm chén rượu, đứng trước mâm lễ. Lời khấn vang lên trầm bổng giữa đêm rừng. Ông khấn Giàng mặt trời mọc, Giàng mặt trời lặn, khấn cho lúa ngô đầy rẫy, trẻ con không ốm đau. Sau lời khấn, già làng tung nắm gạo ra bốn phía. Tiếng chiêng nổi lên. Và chiếc trống được đưa ra giữa sân. Nhát dùi đầu tiên vang lên khô và chắc. Âm thanh dội vào vách đá, vọng ngược trở lại như tiếng đáp lời của núi. Rồi nhịp thứ hai. Rồi thứ ba. Chỉ trong chốc lát, cả khoảng sân trở thành một vòng xoáy âm thanh. Thanh niên trai tráng thay nhau đánh. Người này mệt, người khác vào. Không ai đếm nhịp, không ai tính toán. Rượu cần chuyền tay. Những điệu múa bắt đầu xoay vòng quanh trống. Ánh trăng càng lên cao, tiếng trống càng dồn dập. Tôi cảm nhận rõ nhịp rung trong lồng ngực mình, như thể tiếng trống không chỉ vang ngoài tai mà còn đánh thẳng vào tim. Ông Nguyễn Văn Đại nói lớn để át tiếng trống: “Phải vỡ thì Giàng mới nghe!”. Theo quan niệm người Ma Coong, trống vỡ càng sớm, năm mới càng may mắn. Nhưng không ai nóng vội. Họ đánh bằng tất cả sức lực, như thể dồn cả mồ hôi của mùa rẫy cũ vào nhịp trống. Gần nửa đêm, mặt trống bắt đầu rạn. Một tiếng “bụp” khô vang lên, rồi da trâu rách toạc. Tiếng reo hò bùng nổ. Có người ôm nhau cười, có người ngửa mặt lên trời hô “Roa lữ Giàng ơi!”. Chiếc trống nằm nghiêng, mặt rách như một vết thương nhưng lại là dấu hiệu của may mắn. Ông Đại quay sang tôi: “Đó, trống vỡ rồi. Bây giờ mới thực sự là hội”. NHỮNG LỜI THÌ THẦM Sau tiếng trống vỡ, không khí chuyển sang một nhịp khác, chậm hơn nhưng sâu hơn. Những đôi trai gái lặng lẽ rời vòng lửa, men theo lối mòn ra phía suối Aky. Người Ma Coong gọi đây là “đêm không ghen”. Trong một đêm duy nhất, những ràng buộc thường ngày được nới lỏng. Những người từng thương nhớ có thể gặp lại nhau. Những đôi trẻ có cơ hội bày tỏ tình cảm. Tôi hỏi ông Đại liệu phong tục ấy có còn nguyên vẹn trong xã hội hiện đại. Ông trầm ngâm: “Thời nay khác xưa nhiều. Nhưng tinh thần thì vẫn vậy, đó là sự sẻ chia, là khát vọng sinh sôi. Sáng ra, mọi người lại trở về cuộc sống thường ngày. Không ai nhắc lại chuyện đêm qua”. Dưới ánh trăng, bên dòng suối lấp lánh, tôi thấy những bóng người ngồi sát nhau, nói những câu rất khẽ. Không ồn ào, không phô diễn. Chỉ là sự riêng tư giữa đại ngàn. Từ khi được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019, Lễ hội Đập trống thu hút đông đảo du khách. Có năm, hàng nghìn người đổ về Thượng Trạch trong một đêm. Sự quan tâm ấy mang lại nguồn sinh khí mới cho vùng biên giới. Nhà sàn được sửa sang, thanh niên học cách làm du lịch cộng đồng. Nhưng nó cũng đặt ra áp lực không nhỏ. “Chúng tôi luôn nhắc bà con: làm du lịch nhưng không đánh mất mình. Nếu chỉ chạy theo khách, lễ hội sẽ mất thiêng” - ông Đại nói. H.N 9 n Thứ Sáu n Ngày 6/3/2026 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ phim cô ấy vẫn giữ được sự tự nhiên, mộc mạc. Ngay vẻ ngoài của cô ấy cũng vẫn như khán giả thường thấy, không có gì xa lạ. Gương mặt không can thiệp thẩm mỹ là lợi thế của Mỹ Tâm, khán giả màn ảnh rộng đang thèm những gương mặt không dao kéo. Mỹ Tâm thoại rất dễ thương, như không diễn”, bà nói. Nghệ sĩ gạo cội ví những ca sĩ đóng phim như Văn Mai Hương, Mỹ Tâm giống những bông hoa rừng mang hương sắc riêng. Tuy nhiên, những bông hoa rừng tỏa hương dài lâu hay chóng tàn, không ai dự đoán được. TS. Trần Thị Phương Lan nhìn nhận: "Phương Mỹ Chi, Văn Mai Hương hay các ca sĩ lấn sân phim ảnh có đi xa được hay không, rất khó nói. Vì vấn đề này phụ thuộc nhiều yếu tố như đạo diễn, kịch bản phim… Không có nghĩa ca sĩ thành công trong phim trước thì các phim khác cũng tự động thành công. Sự hóa thân vào nhân vật cần nhiều trải nghiệm". NSƯT Thanh Hiền, nữ chính phim Lật mặt 7: Một điều ước khẳng định, ca sĩ lấn sân phim ảnh có nhiều lợi thế. “Họ từng đứng trước công chúng, đứng trên sân khấu, nên có sự tự tin trước máy quay. Khi biểu diễn ca nhạc họ cũng phải diễn xuất. Ca sĩ thời nay thường sở hữu ngoại hình tốt. Đó là những ưu điểm giúp họ thuận lợi hơn khi tham gia phim ảnh”, bà nói. Nhưng nữ nghệ sĩ có tuổi nghề bền bỉ cũng nhắc nhở: “Điện ảnh đòi hỏi cảm xúc thật hơn và chắc chắn khó hơn việc ca sĩ diễn trên sân khấu hay trong MV”. Nếu muốn đi đường dài với nghiệp diễn thì ca sĩ trước hết cần đam mê. NSƯT Thanh Hiền lấy ví dụ từ chính hành trình của bà - không được đào tạo bài bản về diễn xuất, chỉ có lòng yêu nghề mãnh liệt. “Tôi tin khi đã có tình yêu, có tâm huyết thì sớm hay muộn cũng chạm đến thành công”, NSƯT Thanh Hiền nói. Trong lúc này, nhiều khán giả đang tranh luận về cát-xê của các ca sĩ tham gia phim Thỏ ơi. Mạng xã hội lan truyền, ca sĩ LyLy nhận thù lao cao nhất phim 1,2 tỷ đồng. Rapper Pháo nhận 700 triệu đồng. Trong khi đó, “điểm sáng” Văn Mai Hương chỉ nhận được 500 triệu đồng. Nhưng đạo diễn Trấn Thành đã lên tiếng thông tin trên là sai sự thật. Trừ những người trong cuộc, không ai biết cát-xê của các diễn viên trong Thỏ ơi ra sao. Nhưng một số người làm nghề cho rằng khó có chuyện ca sĩ LyLy, thủ vai chính nhận thù lao 1,2 tỷ đồng. Đây là con số trong mơ với người chân ướt chân ráo tham gia phim ảnh. Theo NSƯT Thanh Hiền thu nhập của ca sĩ nhìn chung cao hơn diễn viên đóng phim. Bà nói: “Ca sĩ hát một đêm được vài chục triệu, vài trăm triệu thậm chí cả tỷ đồng. Còn diễn viên như tôi, ngay cả nhận vai chính của phim điện ảnh doanh thu cao, cũng không được nhiều. Mà bao nhiêu năm mới có một vai chính, có khi cả đời đóng phim chỉ một lần được sắm vai chính”. ĐÀO NGUYÊN Già làng làm lễ cúng trước khi khai hội Gần sáng, tiếng trống đã im. Chỉ còn tiếng côn trùng và tiếng suối. Người dân thu dọn mâm lễ. Chiếc trống vỡ được đặt sang một bên, như hoàn thành sứ mệnh. Sương mù phủ kín bản Cà Roòng khi tôi rời đi. Con đường 20 lại đón chúng tôi trở về phố thị. Nhưng âm thanh của đêm hội vẫn còn vang vọng trong tâm trí, một nhịp đập nguyên sơ của núi rừng Trường Sơn. Năm qua, danh hài Xuân Hinh nổi như cồn khi tham gia MV Bắc Bling của ca sĩ Hòa Minzy. Ông được nhiều khán giả khen bắn rap chẳng kém rapper chuyên nghiệp. Nhưng khi lấn sân điện ảnh với phim Mùi phở, may mắn lại không mỉm cười với kẻ chọc cười dân dã. Doanh thu của phim không cao kéo theo sự bóc tách, soi xét nam chính nhiều hơn. Từ hiện tượng NSƯT Xuân Hinh tham gia phim điện ảnh có thể thấy “sao” ca nhạc đóng phim cũng đối mặt không ít rủi ro. Nếu thành công như Văn Mai Hương, Phương Mỹ Chi là may mắn, là cơ hội nhưng nếu phim doanh thu thấp, kịch bản phim dở và nhiều yếu tố đi kèm kém, thì “sao” ca nhạc cũng bị ảnh hưởng danh tiếng ít nhiều. Điều này không chỉ xảy ra ở sao ca nhạc trong nước. Jennie nhóm BlackPink (Hàn Quốc) tham gia phim The Idol bị coi là nước cờ sai lầm của rapper, ca sĩ đình đám. CHUYỆN HÔM NAY Và khi đất nước đang tăng tốc, mọi lực cản đều phải được nhận diện, tháo gỡ. Điểm nghẽn đầu tiên là tư duy quản lý nhân sự chậm đổi mới. Ở không ít nơi, việc bố trí cán bộ vẫn nặng về cơ cấu, “đủ ghế”, an toàn quy trình. Kết quả là bộ máy có thể đủ người, nhưng không đủ người đáp ứng yêu cầu mới. Chuyển đổi số, kinh tế xanh, hội nhập sâu rộng đòi hỏi năng lực quản trị khác hẳn trước đây. Nếu vẫn dùng thước đo cũ để chọn người cho bài toán mới, sự lệch pha là điều tất yếu. Điểm nghẽn thứ hai nằm ở cơ chế đánh giá. Khi kết quả đầu ra chưa trở thành tiêu chí trung tâm, khi trách nhiệm chưa gắn chặt với hiệu quả công việc, thì động lực phấn đấu khó có thể hình thành rõ ràng. Đánh giá dựa nhiều vào quá trình, ít dựa vào sản phẩm cụ thể sẽ dẫn đến tâm lý bằng lòng với mức “tròn vai”. Trong bối cảnh cạnh tranh phát triển giữa các địa phương ngày càng gay gắt, tư duy “không sai là được” không còn phù hợp. Một điểm đáng lo ngại khác là sự chậm trễ trong chuẩn hóa năng lực theo vị trí việc làm. Công tác cán bộ không thể chỉ dừng ở tiêu chuẩn chung về phẩm chất, bằng cấp. Mỗi vị trí phải được xác định rõ yêu cầu năng lực chuyên môn, kỹ năng quản trị, khả năng thích ứng với môi trường số và yêu cầu phục vụ người dân, doanh nghiệp. Không có khung năng lực rõ ràng, việc bố trí và luân chuyển sẽ khó tránh khỏi cảm tính. Thông điệp lần này đặt ra một hướng đi rõ: chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại. Đó là quản trị bằng dữ liệu, bằng kết quả, bằng minh bạch. Số hóa hồ sơ cán bộ, công khai tiêu chí, tăng cường giám sát xã hội không chỉ nhằm phòng ngừa tiêu cực, mà còn tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh trong đội ngũ. Đổi mới đào tạo, bồi dưỡng cũng phải được nhìn như một chiến lược dài hạn. Cán bộ cơ sở hôm nay cần được trang bị năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn, khả năng phối hợp liên ngành, kỹ năng truyền thông chính sách và ứng dụng công nghệ. Đào tạo phải gắn với bài toán cụ thể của từng địa phương, từng lĩnh vực, thay vì dàn trải. Quan trọng hơn cả là kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ. Nếu khâu này không chặt chẽ, mọi nỗ lực cải cách sẽ bị triệt tiêu từ bên trong. Quyền lực phải được ràng buộc bởi cơ chế minh bạch và trách nhiệm giải trình. Đồng thời, những cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung cần được bảo vệ để không ai phải chọn sự an toàn thay vì đổi mới. Công tác cán bộ là “then chốt của then chốt” bởi nó quyết định chất lượng thực thi mọi chủ trương. Chính sách có thể đúng, định hướng có thể sáng, nhưng nếu người thực hiện không đủ năng lực và bản lĩnh, mục tiêu phát triển sẽ khó thành hiện thực. Trong giai đoạn mới, đổi mới công tác cán bộ không chỉ là yêu cầu nội bộ của ngành tổ chức. Đó là điều kiện tiên quyết để củng cố năng lực quốc gia, bảo đảm cho bộ máy vận hành hiệu lực, hiệu quả. Nhìn thẳng vào những điểm nghẽn, đồng thời triển khai giải pháp mạnh mẽ, nhất quán – đó chính là cách biến thông điệp thành hành động, và hành động thành chuyển biến thực chất. N.T Đổi mới từ cán bộ TIẾP THEO TRANG 1 Văn Mai Hương nhận mưa lời khen khi tham gia phim Thỏ ơi của đạo diễn Trấn Thành
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==