chỉ khi tự tay đặt tờ giấy dó lên ván khắc, miết từng lớp màu, tôi mới hiểu hết sự tỉ mỉ của người nghệ nhân. Mỗi bản in đều cần sự chính xác và kiên nhẫn. Tôi thấy mình không chỉ đang làm một bức tranh, mà đang chạm vào một phần ký ức văn hóa của làng quê Việt”, Hà Trúc Linh nói. Trong bối cảnh đô thị hóa, số hộ làm tranh không còn đông như trước. Phải biết rằng, vào thời kỳ cực thịnh trước năm 1944, tại Đông Hồ có 17 dòng họ cùng tham gia sản xuất tranh. Hiện chỉ còn ba dòng họ giữ được nghề của cha ông, đồng thời điều chỉnh sản phẩm cho phù hợp với thị trường du lịch: tranh khổ nhỏ, sổ tay, bưu thiếp, tranh in thử cho khách trải nghiệm. Vào năm 2025, UNESCO đã đưa nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại. SINH ĐỘNG TOUR DI SẢN Đền Bà Chúa Then nằm nép mình ở xã Kép. Nơi đây gắn với Lễ hội Mở cửa rừng, vốn thuộc không gian tín ngưỡng Tày, Nùng. Then có nghĩa là thiên, người Tày quan niệm chúa Then là đại diện cho thần tiên, cầu nối tâm linh. Thông qua Chúa Then, người dân có thể thỉnh cầu trời cao ban cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no. Ngược theo chiều dài lịch sử, xã Kép khi xưa là một vùng rừng núi rộng lớn, là cửa rừng quan trọng để đi lên phía Bắc. Theo đường thiên lý Đông quan, đây là mảnh đất phên dậu của Tổ quốc, vùng cửa ngõ quan trọng giao thông với phương Bắc. Khi giang sơn thu về một mối, vua Lê lên ngôi đã mở hội mừng công, ghi nhận vai trò của các vị tướng hình thành nét văn hóa tín ngưỡng trong nhân dân địa phương, nhất là đồng bào các dân tộc thiểu số về việc thờ các vị thần linh nơi cửa rừng. Theo thủ nhang Bùi Quang Lưu, đền Bà Chúa Then được xây dựng dưới thời nhà Hậu Lê, khi đó chỉ là miếu nhỏ, có một lư hương cổ. Trong đền thờ Tứ Phủ Công đồng và Bà chúa Then. Vào năm 2016, đền được trùng tu tráng lệ, bề thế như hiện nay. Đền được xây dựng theo lối kiến trúc cổ truyền của người Việt, với nhiều khu nhà thờ khác nhau. Điểm đặc sắc ở đây là sự kết tụ những tinh hoa trong kiến trúc mỹ thuật cổ truyền của cả người miền xuôi và văn hóa của đồng bào các dân tộc miền núi. Mỗi năm, vào dịp mở cửa rừng thường là từ 10-12 tháng Giêng, đền trở thành điểm tụ hội đông đảo của người dân trong vùng và du khách xa gần. Xế chiều, hành trình của chúng tôi chạm đến Lăng Kinh Dương Vương. Di tích được xếp hạng cấp quốc gia, tọa lạc trên gò đất cao, mặt hướng ra sông Đuống. Theo truyền thuyết, Kinh Dương Vương là thủy tổ của người Việt, lập quốc Xích Quỷ khoảng năm 2879 trước CN, cha của Lạc Long Quân. Tính xác thực lịch sử của nhân vật vẫn là chủ đề nghiên cứu, nhưng trong tâm thức dân gian, đây là điểm tựa biểu tượng về nguồn gốc. Khu lăng xây bằng đá xanh, mái chồng diêm hai tầng tám mái đao cong. Bên trong có bia đá dựng năm Minh Mệnh thứ 21, khắc bốn chữ “Kinh Dương Vương Lăng”. So với sự đông đúc của Hội Lim, Kinh Dương Vương giống như một quãng nghỉ tĩnh lặng, khiến vẻ đẹp tráng lệ của buổi chiều tà cũng dường như trở nên trầm mặc, an tĩnh hơn. Cách không xa Kinh Dương Vương là Chùa Dâu, còn gọi là Diên Ứng Tự hay Pháp Vân Tự, hay Đệ nhất cổ tự trời Nam. Chùa được khởi dựng từ thế kỷ II, thời Sĩ Nhiếp, và được xem là trung tâm Phật giáo Luy Lâu, trung tâm Phật giáo sớm nhất trên đất Việt. Vào năm 2013, chùa đã được công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt. Bước qua tam quan, bố cục “nội công ngoại quốc” mở ra rõ ràng. Tháp Hòa Phong cao khoảng 17 m đứng giữa sân gạch, rêu phủ sẫm màu. Chính điện không chỉ thờ Phật mà còn thờ Pháp Vân, một trong Tứ Pháp, hệ thống thần linh gắn với tín ngưỡng nông nghiệp bản địa. Điều đặc biệt nhất của chùa Dâu là ở đây lưu giữ nhiều Bảo vật Quốc gia quý giá, bao gồm hệ thống tượng Tứ Pháp (thờ thần Mây, Mưa, Sấm, Sét) và bộ Mộc bản chùa Dâu (được công nhận năm 2024). Nói riêng về bộ mộc bản, chùa Dâu hiện đang bảo lưu 107 ván mộc bản, trong đó có 92 ván được khắc 2 mặt và 15 ván khắc 1 mặt, tổng số là 199 mặt ván khắc, chia làm 13 bộ khác nhau gồm: Cổ Châu hạnh, Cổ châu lục, Cổ Châu nghi, Âm chất giải âm, Nhân quả quốc ngữ, Kỳ vũ kinh, Kỳ vũ hồng ân công văn, Thỉnh Long Vương nghi, Công đức, Mục Liên, Tam giáo, Phù chú và Tồn nghi (ván chưa xác định được tên gọi). HẠNH ĐỖ 9 n Thứ Tư n Ngày 4/3/2026 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ cảm xúc gần gũi mà phim ngoại khó thay thế. Điều này không chỉ là chiến lược phát hành, nó phản ánh sự tự tin hơn của nhà sản xuất trong việc nắm bắt thị hiếu công chúng. Ông phân tích việc Nhà ba tôi một phòng và Báu vật trời cho giữ được nhịp tăng trưởng sau những ngày cao điểm đầu tiên là tín hiệu đáng chú ý. Trong nhiều mùa Tết trước, không ít phim rơi doanh thu mạnh ngay sau Mùng 1, Mùng 2 vì phản hồi khán giả không tích cực. Năm nay, khoảng cách giữa phim dẫn đầu và nhóm phía sau thu hẹp hơn, cho thấy mặt bằng chất lượng ổn định hơn. Theo ông Dương, đây là nền tảng quan trọng nếu điện ảnh Việt muốn xây dựng thị trường bền vững. GIÀNH LẠI THỊ TRƯỜNG VÀ XUẤT KHẨU PHIM Thành công của một mùa Tết, dù ấn tượng đến đâu, vẫn chưa đủ để khẳng định phim Việt đã thực sự giành lại thị trường từng bị bom tấn ngoại chi phối trong nhiều năm. Hơn 400 tỷ đồng trong 6 ngày đầu năm là con số đáng chú ý, nhưng thách thức thật sự nằm ở khả năng duy trì sức hút suốt 12 tháng, thay vì dồn toàn bộ kỳ vọng vào một cao điểm đầu Xuân. Nhà sản xuất Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, nền tảng của sự bền vững không nằm ở chiến dịch quảng bá rầm rộ hay việc sở hữu một ngôi sao phòng vé, mà ở chất lượng kịch bản. Theo ông, khán giả hiện nay không còn ở vị thế bị động. Họ có thể lựa chọn giữa rạp chiếu và hàng loạt nền tảng trực tuyến với nội dung được cập nhật liên tục. Một bộ phim thiếu chiều sâu dễ dàng bị thay thế chỉ sau vài phút xem thử. “Một kịch bản hời hợt có thể qua mặt truyền thông, nhưng không qua được người mua vé”, ông nhận định. Doanh thu của một vài tên tuổi quen thuộc có thể tạo cảm giác an tâm trong ngắn hạn, nhưng nếu khâu phát triển nội dung không được đầu tư nghiêm túc, đà tăng trưởng sẽ sớm chững lại. Nhìn vào cấu trúc thị trường, đạo diễn Ngô Quang Hải cho rằng, điện ảnh Việt đang vận hành tương đối tốt trong “vùng an toàn” của phim gia đình và hài cảm xúc dịp Tết. Các tác phẩm như Thỏ ơi hay Nhà ba tôi một phòng cho thấy dòng phim này vẫn có sức hấp dẫn lớn với khán giả đại chúng. Tuy vậy, sự tập trung quá mạnh vào một vài thể loại sẽ khiến thị trường mất cân bằng. Trong khi đó, khán giả trẻ ngày càng quen với nhịp kể nhanh, kỹ thuật hiện đại của các phim hành động, kinh dị hay khoa học viễn tưởng nước ngoài. Nếu không đầu tư bài bản vào những thể loại đòi hỏi kỹ thuật cao và chi phí lớn, phim Việt khó có thể giữ nhịp ở mùa hè hoặc các dịp không phải lễ Tết. Thực tế vài năm gần đây, những thử nghiệm đa dạng hóa thể loại không phải không có cơ hội. Một số phim kinh dị nội địa từng đạt doanh thu khả quan. Vấn đề nằm ở tính ổn định và chiến lược dài hạn, thay vì những dự án mang tính thử nghiệm đơn lẻ. Bên cạnh việc củng cố thị trường nội địa, câu chuyện xuất khẩu phim cũng được giới chuyên môn xem là bước đi không thể trì hoãn. Ông Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, không thể chỉ dựa vào cộng đồng kiều bào để nói đến việc thu ngoại tệ bền vững. Muốn tiếp cận khán giả quốc tế, phim Việt phải đạt chuẩn kỹ thuật, từ âm thanh, hình ảnh đến nhịp dựng, đồng thời sở hữu câu chuyện có tính phổ quát. Những yếu tố văn hóa bản địa vẫn cần được giữ gìn, nhưng phải được kể theo cách mà người xem ở một nền văn hóa khác có thể đồng cảm. Đạo diễn Ngô Quang Hải cho rằng, việc một bộ phim được mời tham dự liên hoan phim quốc tế mới chỉ là bước khởi đầu. Khoảng cách từ sân chơi nghệ thuật đến phòng vé thương mại ở nước ngoài còn khá xa. Điều đó đòi hỏi một chiến lược phân phối chuyên nghiệp, sự tham gia của các nhà bán phim quốc tế và cả tư duy sản xuất hướng đến thị trường toàn cầu ngay từ giai đoạn phát triển dự án. HẠ ĐAN Mộc bản chùa Dâu được khắc vào thời Lê Trung Hưng và Tây Sơn kéo dài đến thời Nguyễn (từ 17521859), là nguồn di sản tư liệu phong phú giúp các nhà nghiên cứu tìm hiểu về sự ra đời của tín ngưỡng thờ Tứ Pháp vùng Dâu, về sự ra đời và phát triển của Phật giáo Việt Nam, về các nghi thức cầu mưa cầu tạnh, lịch sử nghề khắc in mộc bản và nghệ thuật điêu khắc gỗ truyền thống của Việt Nam… đường dài Hoa hậu Hà Trúc Linh và người đẹp Phạm Thùy Dương thích thú với trải nghiệm làm tranh Đông Hồ ẢNH: HỒ NHƯ Ý Mùi Phở không bật lên được bất chấp tấm khiên “tôn vinh ẩm thực Việt” Phim của Trường Giang bị chê có kịch bản cũ kỹ, lạm dụng cảnh khóc quá nhiều dù có doanh thu đứng top 2
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==