NGUY CƠ GIÁN ĐOẠN CHUỖI CUNG ỨNG Theo dữ liệu từ Cục Hải quan, năm 2025 Việt Nam nhập khẩu 9,9 triệu tấn xăng dầu các loại, với kim ngạch khoảng 6,8 tỷ USD. Trong cơ cấu này, diesel chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 3,3 tỷ USD; xăng khoảng 1,6 tỷ USD, nhiên liệu bay hơn 1,5 tỷ USD, và dầu mazut. Cùng với xăng dầu thành phẩm, LPG đạt khoảng 3,6 triệu tấn, trị giá 2,1 tỷ USD trong cả năm. Ở nhóm dầu thô, lượng nhập khẩu lên tới 14,1 triệu tấn, với kim ngạch khoảng 7,7 tỷ USD. Như vậy, riêng ba nhóm năng lượng chủ chốt này đã tiêu tốn xấp xỉ 17 tỷ USD trong năm 2025, cho thấy mức độ phụ thuộc đáng kể của Việt Nam vào nguồn cung bên ngoài, dù trong nước vẫn có sản xuất và chế biến. Hiện nay, hai nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn (Thanh Hóa) và Bình Sơn (Dung Quất, Quảng Ngãi) đóng vai trò cốt lõi, cung ứng khoảng 72-80% nhu cầu xăng dầu trong nước, đóng vai trò “tấm đệm” quan trọng trước cú sốc bên ngoài. Tuy nhiên, để duy trì công suất, cả hai nhà máy đều phải nhập khẩu một lượng dầu thô đáng kể. Riêng năm ngoái, Việt Nam đã nhập khẩu hơn 10 triệu tấn dầu thô từ Kuwait, với kim ngạch hơn 6 tỷ USD, chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng lượng dầu thô nhập khẩu. Do đó, khi khu vực Vịnh Ba Tư hoặc tuyến vận tải qua eo biển Hormuz xảy ra gián đoạn, tác động đối với nguồn dầu thô của Việt Nam sẽ trực diện và đáng kể. Trao đổi với PV Tiền Phong, ông Nguyễn Việt Thắng - Tổng Giám đốc Công ty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), cho biết Nhà máy Lọc dầu Dung Quất hiện sử dụng khoảng 30-35% dầu thô nhập khẩu, chủ yếu từ Tây Phi, khu vực Địa Trung Hải, Mỹ và một phần từ Trung Đông. Do đó, nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài, tác động sẽ không chỉ dừng ở giá dầu tăng mà còn kéo theo phụ phí, cước vận chuyển, bảo hiểm hàng hải leo thang, làm gia tăng đáng kể chi phí đầu vào và rủi ro tài chính. Trước diễn biến phức tạp của thị trường quốc tế, lãnh đạo BSR cho hay đã chủ động triển khai kế hoạch nhập khẩu và tiếp nhận dầu thô từ sớm. Đến hết tháng 4, lượng dầu thô phục vụ sản xuất đã được chuẩn bị tương đương khoảng 120% công suất vận hành theo kế hoạch. Nguồn nguyên liệu cho tháng 5 cơ bản đã thu xếp xong, chỉ còn thiếu khoảng 600.000 thùng để hoàn tất nhu cầu đến cuối tháng. Hoạt động sản xuất vì vậy vẫn được duy trì ổn định, không để xảy ra gián đoạn. Tuy vậy, theo ông Thắng điều lo ngại với xung đột hiện tại là trong kịch bản xung đột kéo dài trên một tháng, mặt bằng giá dầu thế giới có thể tăng rõ rệt, thậm chí một số đánh giá đã đặt ra khả năng quay lại vùng trên 100 USD/ thùng nếu nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng. Cùng với đó, còn ảnh hưởng gián tiếp tới tiến độ giao hàng, chi phí vận tải và bảo hiểm, và khả năng gián đoạn chuỗi cung ứng khi một số quốc gia có thể ưu tiên nhu cầu nội địa, hạn chế xuất khẩu, trong khi thị trường vận tải biển và bảo hiểm biến động mạnh khiến thời gian giao hàng kéo dài. “Những yếu tố này có thể tác động trực tiếp tới kế hoạch vận hành nhà máy, đặc biệt giai đoạn cuối quý II và đầu quý III/2026”, ông Thắng nói. Để giảm nguy cơ thiếu hụt nguyên liệu khiến nhà máy phải điều chỉnh công suất, lãnh đạo BSR cho biết, đang kiến nghị cơ quan có thẩm quyền và Petrovietnam xem xét cơ chế ưu tiên để doanh nghiệp được mua tối đa dầu thô và condensate khai thác trong nước; đồng thời cần áp dụng cơ chế tạm thời ưu tiên dầu thô nội địa cho Nhà máy Lọc dầu Dung Quất và hạn chế xuất khẩu trong giai đoạn rủi ro cao, nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. RỦI RO NHẬP KHẨU TỪ ĐIỂM NÓNG Ở nhóm LPG, hiện nay Việt Nam nhập một phần đáng kể đến từ khu vực Vùng Vịnh như Ảrập Xêú t, UAE và Kuwait. Nếu eo biển Hormuz bị siết chặt, nguồn LPG từ khu vực này có thể bị chậm giao từ 1-3 tuần, thậm chí lâu hơn nếu tàu phải vòng tuyến hoặc neo chờ. Chủ tịch Tổng Công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) Cao Hoài Dương cho biết, trong điều kiện bình thường, nguồn cung của PVOIL chủ yếu đến từ hai nhà máy lọc dầu trong nước là Dung Quất và Nghi Sơn, chiếm khoảng 80% sản lượng; 20% còn lại được nhập khẩu, chủ yếu từ Singapore và Hàn Quốc. Hiện nguồn cung trong tháng 3 vẫn được đảm bảo theo đúng hợp đồng do đã có tồn kho dầu thô dự phòng. Tuy nhiên, ông Dương lưu ý, khả năng đáp ứng trong các tháng 4 và 5 tới đây sẽ phụ thuộc lớn vào diễn biến chiến sự và tình hình vận tải quốc tế. Nếu xung đột kéo dài hoặc các tuyến vận tải chiến lược bị gián đoạn, chi phí nhập khẩu, phụ phí và bảo hiểm có thể tăng mạnh, ảnh hưởng đến kế hoạch tạo nguồn. Trong bối cảnh đó, theo lãnh đạo PVOIL, cơ chế điều hành giá trong nước cần linh hoạt, tính đúng, tính đủ chi phí phát sinh để các thương nhân đầu mối có đủ nguồn lực tài chính duy trì nhập khẩu và phân phối. Nếu không, nguy cơ không nằm ở thiếu hợp đồng, mà là thiếu dòng tiền để bảo đảm nguồn cung kịp thời. Trao đổi với PV Tiền Phong, bà Nguyễn Thúy Hiền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho biết, cơ quan quản lý đã rà soát tổng nguồn, tồn kho và năng lực sản xuất của các nhà máy lọc dầu trong nước để chủ động phương án điều hành. Theo bà Hiền, Nhà máy Lọc hóa dầu Bình Sơn hiện chủ yếu nhập khẩu nguồn dầu thô từ Mỹ, Brazil và một số thị trường khác nên ít ảnh hưởng. Với lượng nguyên liệu đã ký và đang trên đường vận chuyển, Lọc hoá dầu Bình Sơn cơ bản bảo đảm đủ dầu thô cho sản xuất đến hết tháng 4. Trong trường hợp căng thẳng kéo dài, doanh nghiệp cũng đã chủ động tìm kiếm thêm nguồn thay thế. Đối với Nhà máy Lọc dầu Nghi Sơn, do nguồn cung nhập từ Kuwait, đi qua khu vực eo biển Homuz nên có tác động nhất định. Tuy nhiên, trong tháng 3 đã có ba lô hàng về an toàn, đi qua khu vực nguy hiểm và đang trên đường cập cảng. Với lượng dầu đang về và tồn kho hiện có, Nghi vẫn đủ nguyên liệu để sản xuất hết tháng 3. Tuy nhiên, nếu chiến sự kéo dài sang tháng 4 thì sẽ có áp lực, do đó doanh nghiệp đang chủ động nhập khẩu bổ sung và tìm kiếm các nguồn thay thế. “Chúng tôi đang nắm rất sát tổng nguồn và tồn kho của từng doanh nghiệp để có điều hành kịp thời. Cục đang xây dựng các kịch bản điều hành trình Chính phủ, trong đó tính đến các phương án sử dụng Quỹ Bình ổn giá, điều chỉnh thuế phí nếu cần thiết, cũng như phối hợp với các bộ, ngành liên quan nhằm rút ngắn thủ tục thông quan, hợp quy, bảo đảm nguồn ngoại tệ và tín dụng cho doanh nghiệp nhập khẩu khi có biến động”, bà Hiền nói. DƯƠNG HƯNG 14 KINH TẾ n Thứ Tư n Ngày 4/3/2026 Tuyên bố của Iran về đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu, không chỉ đang gây rung chuyển thị trường quốc tế mà còn đặt ra bài toán an ninh năng lượng đối với Việt Nam - quốc gia chi gần 17 tỷ USD mỗi năm để nhập khẩu xăng dầu, khí dầu mỏ hoá lỏng (LPG) và dầu thô. Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn gặp áp lực khi nhập khẩu lượng lớn dầu thô từ tâm điểm Trung Đông Lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước khẳng định hiện tại, nguồn cung xăng dầu trong nước không thiếu. Song một số đơn vị trên thị trường có biểu hiện bán chậm, chiết khấu thấp hoặc tâm lý chờ giá. “Cục đã chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường tăng cường kiểm tra, giám sát, nếu găm hàng, đóng cửa sẽ bị xử lý nghiêm”, bà Nguyễn Thúy Hiền nói. Chia sẻ với PV Tiền Phong, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long đưa ra ba kịch bản đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang, với mức độ tác động khác nhau tới Việt Nam. Kịch bản 1, căng thẳng “nóng nhưng kiểm soát”, xung đột không kéo dài, các tuyến vận tải vẫn hoạt động. Giá dầu tăng do yếu tố tâm lý rồi hạ nhiệt khi thị trường ổn định. Với Việt Nam, áp lực điều hành giá là có, nhưng lạm phát vẫn có thể kiểm soát nếu chính sách linh hoạt và minh bạch. Kịch bản 2, leo thang kéo dài và gián đoạn một phần - kịch bản rủi ro cao nhất. Tàu phải né tuyến, phí bảo hiểm và cước vận tải tăng mạnh, giá dầu có thể quay lại vùng trên 100 USD/thùng. Khi đó, chi phí logistics và sản xuất leo thang, gây sức ép kép lên tăng trưởng và CPI. Kịch bản 3, sốc lớn tại eo biển Hormuz. Nếu lưu thông bị hạn chế nghiêm trọng, thị trường đối mặt cú sốc cung thực sự. Không chỉ giá xăng dầu tăng mạnh, mà còn nguy cơ chậm tàu, đứt gãy chuỗi cung ứng, buộc doanh nghiệp nâng tồn kho an toàn và chịu áp lực tài chính lớn hơn. “Điểm mấu chốt là chuẩn bị sẵn kịch bản điều hành, chủ động nguồn cung và truyền thông minh bạch để ổn định tâm lý thị trường, bởi trong mọi tình huống, kỳ vọng luôn là yếu tố có thể khuếch đại hoặc làm dịu tác động kinh tế”, ông Long nói. Bài toán 17 tỷ USD nhập khẩu xăng dầ u ĐIỂ M NÓ NG XUNG ĐỘ T TRUNG ĐÔNG TÁ C ĐỘ NG VIỆ T NAM Giá xăng dầu dự báo sẽ tăng cao trong thời gian tới 3 kịch bản tác động
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==