MỪNG CHIẾN THẮNG Ông Lâm chia sẻ: “Người Jrai làm tù và bằng cách làm sạch sừng, khoét lỗ khoảng giữa thân sừng trâu, sau đó gắn vào một hộp nhỏ hình chữ nhật làm từ cật tre, cố định bằng sáp ong hoặc nhựa cây, cuối cùng cạo chuốt một lưỡi gà dán trên nắp hộp tre. Trước khi gắn, người chế tác để lưỡi gà giữa lòng bàn tay và hít thử để nhận biết độ rung, có thể tạo ra âm thanh tốt hay không. Những chiếc tù và khác nhau tạo ra những sắc thái âm thanh khác nhau”, ông Lâm chia sẻ. Âm thanh trầm bổng, vang xa phụ thuộc vào kích cỡ của chiếc sừng làm tù và, sừng càng lớn âm thanh càng vang dội. Miệng tù và rộng to có tác dụng như loa cộng hưởng sẽ cho ra âm thanh trầm hùng vang vọng. Người “thổi” có thể tạo ra những luyến láy tinh tế nhờ sự điều khiển linh hoạt của các ngón tay và hơi thở. Đây cũng là sự khác biệt của tù và Jrai so với một số loại tù và của các cộng đồng tộc người khác. Ông Lâm giải thích, tù và không phải sản phẩm của cá nhân, của gia đình mà là của cộng đồng, của làng. Đây là vật thiêng, không được thổi tùy tiện. Bởi vậy, người Jrai chỉ thổi tù và khi dời làng từ nơi này sang nơi khác và trong lễ mừng chiến thắng kẻ thù. Theo ông Lâm, ngày xưa nếu một làng thường xuyên bị tai ương, điềm xấu, dịch bệnh hội đồng già làng sẽ tìm một vùng đất mới. Khi đã tìm được khu đất mới và được Thần linh (Yang - PV) bày tỏ sự đồng ý qua bói xà gạt hay gạo (Kơwưh yang) những người già trong làng sẽ đi trước cùng với linh vật Yang của làng được cất giữ trong các giỏ mây hay ống tre có nắp, kế tiếp là người “thổi” tù và. Theo sau là phụ nữ trong các gia đình cầm theo quả bầu khô đựng đầy nước mát và đàn ông đi cuối cùng. Trong nghi thức rước Yang khi dời làng, cánh đàn ông dựng chòi tạm để đặt linh vật mang theo từ nhà rông. Tiếng tù và lúc này không chỉ để thông báo dời làng, mà còn để rước thần linh từ nơi ở cũ sang nơi ở mới. Nhưng trong lễ mừng chiến thắng sau khi mỗi lần xuất quân bắt tù binh làm con tin thành công, những chiến binh hú hét quanh đống lửa, tiếng tù và lúc này trầm hùng. Sự thay đổi của đời sống xã hội khiến tiếng tù và dần vắng bóng nơi buôn làng. “Khoảng 30 năm trước, khi đi điền dã tôi đã có một lần hiếm hoi được nghe tiếng tù và. Hiện nay, tìm được người có thể chế tác tù và cho ra âm thanh như xa xưa giờ không còn nữa”, ông Lâm chia sẻ. Bộ sưu tập của ông Lâm không chỉ lưu giữ những hiện vật hiếm hoi mà còn như cánh cửa tìm về quá khứ, tìm về một thời kỳ rất xa xưa của xã hội cổ truyền Tây Nguyên. L.T 9 n Thứ Hai n Ngày 2/3/2026 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ Khánh Ly về nước với nhiều dự án ấy thua nhạc AI. Đó không gọi là phổ thơ mà là hát thơ vì không có cấu trúc. Những ca khúc phổ thơ hay thì âm nhạc và thơ ca phải có sự giao duyên”. Một khán giả cho rằng, sở dĩ nhạc AI hút người nghe trong năm qua bởi vì hiện nay lực lượng ca sĩ rất đông nhưng lại mải mê chạy theo hình thức, giọng hát còn non thường bị lộ khi hát live. Những nhược điểm ở ca sĩ thật lại là điểm mạnh ở ca sĩ ảo. Cho nên, ca sĩ thực muốn thắng ca sĩ ảo cần tài năng và sự chuyên cần trong rèn luyện. Trong sáng tác cũng vậy. Nhạc sĩ Nguyễn Cường khẳng định, chỉ có nhạc sĩ có tài năng và không có tài năng. Ông không bàn tới hai chữ “chuyên nghiệp”. “Những nghệ sĩ có tài, có tâm hồn, có kiến thức sẽ không bao giờ thua AI. AI sẽ tiêu diệt những thứ… ba lăng nhăng. Tôi đang ngờ rằng, rất nhiều bài hát mà ta đang nghe là một thứ AI. Bởi những người viết không có bản lĩnh, không có cá tính riêng thì ca khúc của họ khác gì ca khúc AI, thậm chí thua AI”, ông nói. Nguyễn Cường tiết lộ, ông sử dụng AI khá nhiều và đánh giá cao vai trò của AI trong sáng tác. “AI sẽ tạo điều kiện cho những nhạc sĩ có năng lực. Nó là công cụ, là cánh tay nối dài cho những nhạc sĩ có năng lực. Họ không phụ thuộc AI mà chỉ lấy những gì họ cần ở đó”, ông nói. ĐÀO NGUYÊN Mỗi chiếc tù và của Tiến sĩ Lâm là một câu chuyện hấp dẫn Tiến sĩ Lê Quang Lâm bảo vệ luận án tiến sĩ về văn hóa Tây Nguyên tại Pháp, được hướng dẫn bởi GS Georges Condominas và GS Daniel De Copet - nhà dân tộc học và nhân học người Pháp, nổi tiếng với các nghiên cứu tiên phong về các dân tộc thiểu số Đông Nam Á, trong đó có cộng đồng người Mnong ở Việt Nam. Dự án lớn nhất của Khánh Ly kỳ này là ra mắt cuốn sách Chân dung Khánh Ly - Hát cùng nguồn cội. Ca sĩ Quang Thành, người chấp bút cho cuốn sách này cho biết đây là cuốn sách công phu và đặc biệt. Trong đó, nhiều kỷ niệm giữa ca sĩ Khánh Ly và nhạc sĩ Trịnh Công Sơn hay những câu chuyện về những nghệ sĩ cùng thời lần đầu tiên được công bố. “Cuốn sách được hình thành trong thời gian dài hơn 20 năm với lời chia sẻ sâu sắc cùng nhiều thông tin lẫn hình ảnh quý giá. Trong cuốn sách, Khánh Ly trang trọng dành một chương dày dặn nhất về nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và gia đình ông, với bút tích của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn viết về ca sĩ Khánh Ly: Một người bạn của định mệnh, vĩnh viễn thương yêu nhau”, Quang Thành nói. Ngay sau khi về Việt Nam, Ngày 23/2 (7 Tết Bính Ngọ), Khánh Ly đã cùng với Trịnh Vĩnh Trinh (em gái Trịnh) lên viếng mộ Trịnh tại nghĩa trang Chùa Quảng Bình- Gò Dưa (phường Tam Bình, TPHCM). Trở lại ngôi nhà của Trịnh trong con hẻm 47C Phạm Ngọc Thạch, (phường Xuân Hoà, TPHCM), Khánh Ly đã mang theo cuốn sách đặt lên bàn thờ. Ở trang đầu, bà ghi vỏn vẹn một dòng: “Anh Sơn, em gửi anh tất cả. Khánh Ly”. Một câu đơn giản, ngắn gọn nhưng dường như gom trọn cả một đời gắn bó với nhạc Trịnh của Khánh Ly. Lần cuối bà đứng ở ngôi nhà này là vào năm 2001, chỉ vài tháng trước khi nhạc sĩ rời cõi tạm. Lần trở lại này, Khánh Ly đã lặng người rất lâu trước di ảnh người tri kỷ âm nhạc Trịnh Công Sơn, rồi bật khóc. Khánh Ly chia sẻ, nữ danh ca sẽ cùng gia đình Trịnh tham dự buổi giao lưu Chiều trên quê hương tôi tại công viên mang tên ông ở Huế. Cũng trong ngày này, dự án bảo tàng Trịnh Công Sơn sẽ được giới thiệu với người yêu nhạc Trịnh, trong đó có không gian riêng tái hiện lại mối duyên âm nhạc giữa Trịnh và Khánh Ly, từ lần gặp đầu cả 2 gặp nhau ở một quán bar nhỏ Đà Lạt cho đến những bước chân du ca làm rung động hàng triệu con tim qua các tình khúc của Trịnh. Và vào ngày 6/3, Khánh Ly sẽ ra Hà Nội để giới thiệu cuốn sách. Ông Nguyễn Trung Trực, đại diện gia đình Trịnh cũng cho biết bảo tàng Trịnh Công Sơn là không gian văn hóa lưu giữ, trưng bày những di sản của Trịnh Công Sơn tại Huế. Đó là những kỷ vật, tranh ảnh và tái hiện cuộc đời, sự nghiệp của cố nhạc sĩ tài hoa. Công chúng có thể ngắm các bức ảnh về cuộc sống của ông qua góc máy của nhiếp ảnh gia Dương Minh Long, các câu chuyện về tình yêu, âm nhạc và những kỷ niệm với các bóng hồng trong cuộc đời ông. Nơi đây sẽ là điểm đến không thể bỏ qua cho những người yêu nhạc Trịnh, mang đậm bản sắc văn hóa Huế. Quang Thành cho biết: “Nhân dịp Khánh Ly trở về lần này, chúng tôi sẽ công bố bộ phim tư liệu về chân dung của Khánh Ly. Đó là những câu chuyện âm nhạc rất đẹp về nữ danh ca. Song bộ phim không phải làm ra để tôn vinh Khánh Ly mà thông qua đó, bộ phim sẽ tập trung kể về quê hương Việt Nam, về những người đã gắn bó và xuất hiện trong cuộc đời bà. Trong đó, hai vị trí quan trọng nhất trong cuộc đời của Khánh Ly chính là cha ruột và Trịnh Công Sơn. Bộ phim này chắc chắn sẽ khiến khán giả bất ngờ khi Khánh Ly lần đầu kể những điều chưa ai biết về người cha của mình”, anh nói. TRỌNG THỊNH Ca sĩ Khánh Ly trở về Việt Nam đúng vào dịp kỷ niệm 87 năm ngày sinh Trịnh Công Sơn (28/2/1939) với nhiều dự án. Đặc biệt đây cũng là lần đầu tiên danh ca công bố tên người cha ruột của mình qua cuốn phim tư liệu. Một thăm dò ý kiến khán giả về nhạc AI và ca sĩ AI ở ta cho kết quả như sau: 48% ý kiến cho rằng, nhạc AI khá hay và thú vị. 52% cho rằng nó hoàn hảo nhưng vô hồn. Điều này cho thấy lượng người còn lăn tăn về nhạc AI và người “mở cửa” đón AI không chênh nhau bao nhiêu. Lực lượng đông đảo nhất là lực lượng trung gian. Họ chào đón cả nhạc của con người làm ra và nhạc AI với quan niệm: âm nhạc để giải trí, không cần phân biệt nhạc do con người làm ra hay AI làm ra. Bên cạnh những người mắc hội chứng sợ nhạc AI lại có những khán giả bày tỏ, nghe nhạc AI riết, đã quen với sự chỉn chu và tròn trịa nên quay lại lười quay lại nhạc do con người làm ra. Ca sĩ Phan Đình Tùng hát Say một đời vì em Ông Nguyễn Trung Trực (đội mũ)- Khánh Ly- Trịnh Vĩnh Trinh- Quang Thành bên mộ Trịnh Công Sơn Chiếc tù và bằng ngà voi quý giá
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==