DANH NGÔN TIẾNG PHÁP Năm 1989, tỉnh Nghĩa Bình (tỉnh Quảng Ngãi và Bình Định) có quyết định tách ra làm 2 tỉnh như trước đây, ông Đỗ Quang Thắng giữ cương vị Bí thư Tỉnh ủy, ông Trần Cao Minh giữ chức Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi. Trước năm 1975 tại Hà Nội, ông Minh từng là cán bộ làm nghiên cứu khoa học ở Bộ Nông nghiệp, vì vậy khi tiếp nhận cương vị tại tỉnh mới, ông luôn sốt sắng với công trình trọng điểm quốc gia lúc đó là Thủy lợi Thạch Nham. Mỗi lần thị sát công trường, ông Minh đều toát mồ hôi vì âm thanh chan chát của hàng ngàn chiếc búa, chiếc đục. Thời đó, mọi người lao vào xây dựng quê hương với khí thế “dù bật máu tay vẫn không rời công trường”. Nhưng ông Minh thì lại thốt lên: “Đại thủy lợi, nhưng làm thủ công, không có phương tiện thì bao giờ mới có nước về đồng cho nông dân”. Ông Minh khăn gói ra Hà Nội và đến thăm đồng chí Phạm Văn Đồng, lúc đó giữ cương vị Cố vấn Ban chấp hành Trung ương Đảng. Quê hương của đồng chí Phạm Văn Đồng là xã Đức Tân, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi nên ông nắm rất rõ tình hình khô khát của những cánh đồng nằm phía bắc của tỉnh Quảng Ngãi và bà con luôn đau đáu với công trình thủy lợi. Cũng như thời còn giữ cương vị Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, dù biết Quảng Ngãi đang gặp khó khăn, đồng ruộng khô hạn nên người dân rời quê để vào TPHCM, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu, Đắk Lắk, Gia Lai…, nhưng đồng chí vẫn không có những chỉ đạo mang tính cục bộ, mà chỉ nói về tình hình đất nước còn khó khăn, sau đó nhấn mạnh bằng một câu tiếng Pháp cô đọng: “Le labour et la terre”. Ông Minh hiểu đại ý về tầm quan trọng của đất đai và nông dân trong câu nói tiếng Pháp ấy. Câu này vốn là ngạn ngữ nổi tiếng của Pháp, khi Công tước Sully (Bộ trưởng của Vua Henri IV thế kỷ 16) đã nói: “Labourage et pâturage sont les deux mamelles de la France” (Cày cấy và chăn nuôi là hai bầu sữa của nước Pháp). Thỉnh thoảng nhắc một câu ngạn ngữ bằng tiếng Pháp, vì cuộc đời hoạt động của đồng chí Phạm Văn Đồng gắn với các sứ mệnh ngoại giao. Năm 1946 cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp để tìm kiếm giải pháp độc lập cho Đông Dương; năm 1954, là trưởng phái đoàn Chính phủ dự hội nghị Giơnevơ, báo chí quốc tế thời đó biết khá nhiều về Phạm Văn Đồng vì ông trả lời phỏng vấn bằng tiếng Pháp rất trôi chảy, đưa ra quan điểm thẳng thắn, sắc sảo. THĂM CÁN BỘ TÁCH TỈNH Những ngày cuối tháng 6/1989, Đài phát thanh ở tỉnh Quảng Ngãi vẫn đều đặn phát bài hát “Nghĩa Bình quê hương tôi” vào đầu buổi sáng, dù thời điểm này hai tỉnh Quảng Ngãi và Bình Định đã chính thức được tách ra từ tỉnh Nghĩa Bình. Rồi chỉ vài ngày sau đó, đồng chí Phạm Văn Đồng về thăm Quảng Ngãi và gia đình một số đồng chí cán bộ. Sau năm 1975, có một số cán bộ của tỉnh Quảng Ngãi được anh em cán bộ gọi vui là “vô sản”, tức không có gì cả. Sau khi tách tỉnh, Bí thư Tỉnh ủy Đỗ Quang Thắng đưa gia đình vào ở luôn trong văn phòng cơ quan, còn ông Trần Cao Minh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, được bố trí ở ngôi nhà 40 m2 cho 7 nhân khẩu tại khu tập thể thủy lợi Thạch Nham. Đồng chí Phạm Văn Đồng về thăm quê hương Quảng Ngãi và ân cần nhắc nhở cán bộ, đảng viên phải không ngừng học tập, lắng nghe tiếng nói từ nhân dân. Đồng chí lấy câu chuyện từ Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế nhà nước Trung ương ra đời năm 1978 do mình trực tiếp chỉ đạo. Thời đó, chuyên gia Liên Xô sang giảng về chính sách kinh tế mới (NEP), Viện nghiên cứu đã làm báo cáo “Tình hình chung kinh tế và việc cần thiết phải sửa đổi chính sách” gửi lên Trung ương. Đồng chí Phạm Văn Đồng đi thăm Hợp tác xã Đoàn Xá ở huyện Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng vì nhận được báo cáo, đây là nơi đã tổ chức hoạt động ngược lại quy trình của hợp tác xã nhưng rất thành công. Đồng chí đến gặp từng hộ dân và thấy kết quả giao đất cho dân đã tạo ra sản lượng lương thực vượt trội, đời sống nhân dân được nâng lên. Thay vì cấm đoán, đồng chí cử cán bộ xuống nghiên cứu thực tiễn. Báo chí thường đề cập về đồng chí Võ Văn Kiệt, Bí thư Thành ủy TPHCM cho các doanh nghiệp “xé rào”, nhờ vậy mà tổng kim ngạch xuất khẩu trực tiếp của thành phố năm 1981 (22 triệu USD) tăng 44 lần so với 1980 (khoảng 500.000 USD). Còn tại Trung ương từ năm 1979, đồng chí Phạm Văn Đồng đã đưa ra các đề xuất chính sách kinh tế mới, đây chính là tiền đề cho công cuộc Đổi mới, xóa bỏ cơ chế quan liêu, bao cấp. NHẤN MẠNH VAI TRÒ VĂN HỌC-NGHỆ THUẬT Đầu xuân Bính Ngọ 2026, ngồi kể chuyện về cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi năm 1989 Trần Cao Minh bây giờ đã là một ông lão ở tuổi 97. Dù tuổi cao, nhưng cụ Minh vẫn lọc cọc tranh thủ viết những dòng hồi ức trên máy vi tính, trong đó dành ra những trang ghi chép về cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Trong gia đình cụ Minh hiện nay còn lưu giữ rất nhiều tư liệu, sách báo về cuộc đời hoạt động của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, trong đó có những bài viết đề cập tới công tác chỉ đạo của ông đối với ngành giáo dục, với văn nghệ sĩ. Trong cuốn nhật ký ghi chép tản mạn những kỷ niệm cuộc đời, cụ Minh dành hẳn phần cuối để viết một bài thơ dài gần 400 câu, trong đó kể về tình yêu, sự nghiệp, và những kỷ niệm với Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Sắp đến ngày tổ chức kỷ niệm 120 năm Ngày sinh Thủ tướng Phạm Văn Đồng (1/3/1906 – 1/3/2026), cụ Minh dõi mắt về phía quê hương cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng và nhắc lại lời nhận xét của Giáo sư Hoàng Chương: “Nhiều chính khách và bạn bè quốc tế nhận xét, Thủ tướng Phạm Văn Đồng là một trong những nhà lãnh đạo lỗi lạc, một người cộng sản nổi tiếng trong thế kỷ 20”. Cụ Minh còn kể lại câu chuyện Thủ tướng Phạm Văn Đồng thường nhấn mạnh đến vai trò của văn học, nghệ thuật. Tại Đại hội Tân Trào tổ chức tại tỉnh Tuyên Quang vào ngày 16/8/1945, khi nghe tin nhà thơ Huy Cận dừng làm thơ để tham gia kháng chiến, đồng chí Phạm Văn Đồng lúc đó phát biểu: “Tôi đồng ý cử nhà thơ Huy Cận vào Ủy ban Dân tộc giải phóng; nhưng không đồng ý nhà thơ quẳng bút nghiên, vì bút nghiên cũng là vũ khí chiến đấu giành độc lập”. n www.tienphong.vn KÝ SỰ 8 28/2-1/3/2026 “LE LABOUR ET LA TERRE” (ĐẤT ĐAI VÀ NÔNG DÂN) - THỦ TƯỚNG PHẠM VĂN ĐỒNG BẬT RA MỘT CÂU TIẾNG PHÁP VỚI ÔNG TRẦN CAO MINH, HÀM Ý NHẮC QUẢNG NGÃI PHẢI XEM NÔNG DÂN, CẢI TẠO ĐẤT ĐAI LÀ VẤN ĐỀ TRUNG TÂM. LÚC ĐÓ ÔNG TRẦN CAO MINH LÀ CHỦ TỊCH UBND TỈNH QUẢNG NGÃI VÀ VỪA RA TRUNG ƯƠNG BÁO CÁO VỀ CÔNG TRÌNH ĐẬP THẠCH NHAM XÂY MÃI KHÔNG XONG, NĂM 1989 CÀNG THIẾU KINH PHÍ... Cụ Trần Cao Minh, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, với hồi ức về cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng ẢNH: LÊ VĂN CHƯƠNG Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng qua hồi ức của cựu Chủ tịch tỉnh 97 tuổi LÊ VĂN CHƯƠNG Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng sinh ngày 1/3/1906 trong một gia đình trí thức ở xã Đức Tân, huyện Mộ Đức (nay là xã Mộ Đức), tỉnh Quảng Ngãi. Thời trẻ, ông theo học Trường Quốc học Huế, vì vậy đã sớm phát huy năng khiếu học và nói tiếng Pháp trôi chảy, có kiến thức khá sâu về đông tây kim cổ. Từ năm 1954, ông giữ cương vị Phó Thủ tướng Chính phủ kiêm Bộ trưởng Ngoại giao. Tại Đại hội Tân Trào tổ chức tại tỉnh Tuyên Quang vào ngày 16/8/1945, khi nghe tin nhà thơ Huy Cận dừng làm thơ để tham gia kháng chiến, đồng chí Phạm Văn Đồng lúc đó phát biểu: “Tôi đồng ý cử nhà thơ Huy Cận vào Ủy ban Dân tộc giải phóng; nhưng không đồng ý nhà thơ quẳng bút nghiên, vì bút nghiên cũng là vũ khí chiến đấu giành độc lập”. Chân dung Thủ tướng Phạm Văn Đồng ẢNH: TƯ LIỆU
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==