VIẾT NHƯ CẢM THẤY, KHÔNG VIẾT NHƯ THẤY Cách tân tạm hiểu là làm mới. Nhưng dựa vào tiêu chí nào để đánh giá một bài thơ mới hay cũ? Một nhà thơ bày tỏ: “Phải có sự so sánh. Hoặc là mới với chính tác giả. Đó là sự tiến bộ của họ. Hoặc mới trong xu hướng hiện nay. Chẳng hạn, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạ o (AI) ra đời và tác động mạnh tới mọi lĩnh vực của đời sống, công nghệ thông tin bùng nổ thì kiểu gì những người làm thơ trẻ sẽ phải có cái mới để bắt nhịp với thời đại này. Cũng có trường hợp khác, mới trong xu hướng của toàn cầu. Nhìn lại quá khứ, phong trào có tên Thơ Mới chẳng hạn, gọi như vậy để đánh giá mới ở nước ta tại thời điểm ấy, chứ không phải mới so với thế giới. Có những người viết chưa biết thế nào là cũ đã hô cách tân rồi, vậy thì làm sao mà mới được? Cho nên quanh phong trào cách tân thơ có giá trị thật, có giá trị giả”. Tác giả của những câu thơ làm say đắm nhiều thế hệ độc giả: “Trời thì xanh như rút ruột mà xanh/Cây thì biếc như vặn mình mà biếc”, thi sĩ Thi Hoàng được đánh giá là một trong những cái tên nổi bật khi nhắc đến cách tân thơ. Ông chia sẻ: “Nếu báo chí là thông tin thì văn học là thông điệp. Trong văn học, thơ không như văn xuôi. Theo tôi, thơ cách tân phải xuất phát từ điểm này thì sẽ dễ đến với người đọc hơn: Viết như cảm thấy chứ không phải viết như thấy. Nếu nhà thơ viết ra những gì nhìn bằng mắt sẽ thành thơ kể cả. Thi sĩ nên viết như cảm thấy, đó là hiện thực thứ hai - hiện thực của tâm trạng. Có hiện thực của tâm trạng thì may ra thơ mới có thông điệp, mới nâng từ hình ảnh lên hình tượng được. Với tôi, cách tân cũng là như thế”. Một trong những cuộc tranh luận bùng nổ nhất cõi mạng, chính là cuộc tranh luận quanh thơ ba câu của nhà thơ Mai Văn Phấn, chủ nhân của giải thưởng văn học quốc tế Cikada 2017 của Thụy Điển. Một số bài thơ của nằm trong tập “Thả” của ông thu hút sự quan tâm và tranh cãi của độc giả. “Thắp hương xong/Dựa lưng/Vào ngôi mộ bên cạnh” (Viếng mộ ông bà); “Lắc lư nhiều hướng/Lá nửa non/Nửa già” (Cây ở nghĩa trang); “Vàng mã bén lửa/Gió giật vội/Mang đi” (Nơi đầu gió); “Thắp hương cha/Tưới xuống đất/Thành tiếng” (Ly rượu). Không chỉ tạo tranh luận và thu hút vô số biểu tượng mặt cười trên mạng xã hội, mà không ít bài thơ ba câu của Mai Văn Phấn cũng khiến người làm thơ chuyên nghiệp băn khoăn. Một người ở làng văn kể: “Có một nhà thơ mang một số bài thơ ba câu đến hỏi một lão làng trong làng thơ: Bác có hiểu gì không? Lão làng đọc xong chỉ cười, không bình luận”. Về sự gây khó hiểu khi thưởng thức thơ được gọi là cách tân, nhà thơ Thi Hoàng nói: “Với tôi, thơ phải quyến rũ chứ đừng đuổi bắt độc giả. Thi ca cũng giống như tình yêu, cứ đuổi bắt là nó chạy. Nhưng thơ muốn hay và muốn cách tân đòi hỏi người viết phải có tài, phải hơn người có khả năng”. Người được đánh giá cao về cách tân thơ khiêm tốn tự cho điểm: “Ở trường hợp tôi thì tôi thấy, tôi chỉ là người có khả năng thôi, chưa tới tài. Nhưng đôi khi khả năng ấy gặp may nên tạo được con chữ có sinh khí, trong một chừng mực nào đó, có thể gọi ra rung động của người đọc”. PHẢI DỰA TRÊN PHỔ VĂN HÓA Nhắc đến thơ “thanh mà tục, tục mà thanh”, người Việt liền nghĩ tới “Bà chúa thơ Nôm” Hồ Xuân Hương: “Một đèo, một đèo, lại một đèo/Khen ai khéo tạc cảnh cheo leo/Cửa son đỏ hoét tùm hum nóc/ Hòn đá xanh rì lún phún rêu…” (Động Hương Tích). Nhưng bây giờ tìm thơ tục mà thanh khá khó, tìm thơ tục có vẻ dễ hơn. Tục đến mức gây sốc cho người đọc chính là một bài thơ của Nguyễn Hữu Hồng Minh mở đầu bằng bộ phận kín của đàn ông. Chưa bàn đến tư tưởng thì ngôn ngữ tục tĩu xuất hiện liên tục trong bài thơ đã làm không ít độc giả và người cầm bút chuyên/không chuyên phẫn nộ. Vài năm đã trôi qua nhưng nhắc đến Nguyễn Hữu Hồng Minh, nhiều người lại nhớ đến vết đen này. Con đường trở thành hội viên Hội Nhà văn Việt Nam của cây bút từng được nhiều người trẻ một thời yêu thích gian nan cũng vì thế. Một người trong giới văn chương cho rằng, trước khi bài thơ gây phẫn nộ ra đời, trên mạng Yahoo có giới thiệu một bài tiểu luận của một tác giả người Việt ở Canada, tên bài là “Con C.” gây xôn xao dư luận. Sau đó ít lâu thì bài thơ của Nguyễn Hữu Hồng Minh ra đời. Vị này bình luận: “Bên cạnh ý muốn đổi mới thơ thì hình như một vài cây bút cũng muốn được nổi tiếng, được chú ý bằng những bài thơ gây sốc?”. Không chỉ độc giả phản ứng gắt Ngày thơ Việt Nam là một trong những sự kiện thu hút sự quan tâm của người yêu thơ Việt Ngày thơ Việt Nam 2026 sẽ không có màn thả những câu thơ hay được tuyển chọn lên trời như mọi năm KIỂU THƠ “CÁCH TÂN TẮC TỊ” Nhà thơ Đặng Huy Giang nói đến kiểu thơ “cách tân tắc tị” khiến người đọc không hiểu gì. “Anh viết thơ kín như bưng cũng phải để một kẽ hở để độc giả lách vào. Người ta có hiểu thì mới sẻ chia được. Nếu viết kín như bưng thì viết để làm gì? Thơ phải hữu ích với cuộc sống. Nếu chỉ đi sâu vào hình thức bỏ qua tư tưởng thì chỉ dẫn đến viết loanh quanh, tắc tị”. Một nhà thơ khác đồng quan điểm với Đặng Huy Giang. Ông nó i: “Thơ của mình nhưng phải viết cho người, không thể muốn viết thế nào thì viết. Khi đã công bố như một tác phẩm thì phải để người khác đọc, phải có tính tương tác, không có tính tương tác thì tự ông không thể đánh giá tác phẩm của mình hay hay dở. Thơ mới hay cũ cũng đều phải tạo ra sự tích cực trong tương tác, chứ không phải sự tiêu cực”. Nhà thơ giấu tên nhắc đến một số tác giả có những cách tân thơ đáng chú ý: Thi Hoàng, Phùng Khắc Bắc, Dương Kiều Minh… Ông đặc biệt ấn tượng với nhà thơ quân đội Phùng Khắc Bắc. “Ông ấy ra đi thì tập thơ ‘Một chấm xanh’ của ông mới ra mắt. Đổi mới của Phùng Khắc Bắc là đổi mới từ tư tưởng, suy nghĩ chứ không phải đua đòi. Ông âm thầm sáng tác nhưng không công bố, cứ để trong di cảo”, ông nói. Phùng Khắc Bắc từng viết: “Tôi yêu quý cái bình thường/Và cái bình thường cũng cho tôi tình yêu mới/Cái bình thường dạy tôi biết quên mình đi để làm một hạt gạo chứ đừng làm hạt gạo gãy đôi”. Nhà phê bình Văn Giá từng đánh giá: “Đây là những câu thơ hay trong nền thơ Việt Nam hiện đại”. KHÔNG PHẢI CHỈ Ở THỜI ĐIỂM SẮP ĐẾN NGÀY THƠ VIỆT NAM, CÂU CHUYỆN CÁCH TÂN TRONG THƠ MỚI ĐƯỢC ĐỘC GIẢ Ở TA QUAN TÂM, MỔ XẺ. THỈNH THOẢNG, MẠNG XÃ HỘI LẠI BÙNG NỔ TRANH CÃI VỀ MỘT BÀI THƠ, MỘT CÂU THƠ NÀO ĐÓ GÂY KHÓ HIỂU HOẶC GÂY SỐC, THẬM CHÍ NGƯỜI TA CÒN NHẠI LẠI KIỂU THƠ BA CÂU CỦA MỘT NHÀ THƠ: “THƠ VỚI THẨN/ NHÀ THƠ DÁM VIẾT/NHÀ SÁCH DÁM IN”. NGAY NHÀ THƠ CHUYÊN NGHIỆP CŨNG CÓ NHỮNG GÓC NHÌN, QUAN ĐIỂM KHÁC NHAU QUANH CÔNG CUỘC CÁCH TÂN THƠ. www.tienphong.vn VĂN HÓA 6 28/2-1/3/2026 hay “đuổi bắt” độc giả? ĐÀ O NGUYÊN CÁCH TÂN THƠ: Quyến rũ
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==