Những ngày này, tuyến đường dẫn vào Đền Bảo Hà (xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai) tấp nập khách thập phương. Xe biển số từ Hà Nội, Phú Thọ, Quảng Ninh… nối đuôi nhau hướng về khu di tích trong những ngày đầu năm. Tại cổng đền chính, du khách tất bật chuẩn bị lễ. Mâm hoa quả, rượu bia, bánh kẹo được xếp thành hàng ngay trước cổng đền; những dãy nhà, ngựa mã xếp dài chờ dâng cúng. Không khí bên ngoài khu đền nhộn nhịp từ sáng sớm, người ra vào liên tục. Bên trong khu đền, tại chính điện đặt hòm tiền giọt dầu và công đức ngay phía trước ban thờ. Hai bên lối dẫn vào cung cấm, nhân viên Ban quản lý thường trực để tiếp nhận tiền công đức. Khi du khách dâng tiền vào hòm công đức, nhân viên ghi lại họ tên, năm sinh, địa chỉ và số tiền ủng hộ. Tại khu vực này được đặt mã QR để người dân có thể chuyển khoản trực tiếp thay vì nộp tiền mặt. Số tiền tiếp nhận được chuyển đến tài khoản của Ban quản lý Di tích của xã Bảo Hà. Ông Nguyễn Văn Quyền, Trưởng Ban Quản lý Di tích và Phát triển du lịch xã Bảo Hà cho biết, toàn bộ tiền công đức tại đền đều được quản lý theo quy trình cụ thể. AI KIỂM ĐẾM NIỀM TIN Trước đây, tiền công đức thường được hiểu một cách cảm tính, chỉ đơn thuần là tiền bỏ vào hòm hay đóng góp cho chùa chiền để “cầu bình an”. Điều này tạo ra sự lộn xộn trong quản lý tài chính, khó kiểm soát và dễ dẫn đến tranh cãi về tính minh bạch. Thông tư 04/2023/TT-BTC định nghĩa tiền công đức và tài trợ là “các khoản đóng góp tự nguyện bằng tiền, giấy tờ có giá, kim khí quý hoặc đá quý của các tổ chức, cá nhân dành cho mục đích bảo vệ, phát huy giá trị di tích hoặc tổ chức lễ hội”. Một trong những yêu cầu trọng tâm của Thông tư 04 là mở tài khoản tiền gửi tại Kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng thương mại để phản ánh rõ toàn bộ dòng tiền công đức tiếp nhận qua chuyển khoản và thanh toán điện tử. Đối với tiền mặt, quy trình tiếp nhận cũng được quy định chi tiết: phải cử người tiếp nhận có sổ sách ghi chép rõ ràng tên người đóng góp, số tiền và thời gian, và hòm công đức phải được khóa niêm phong theo quy định. Việc kiểm đếm tiền mặt định kỳ (hằng ngày hoặc theo tuần) dưới sự giám sát của Ban quản lý và đại diện cộng đồng cũng là yêu cầu bắt buộc. Đặc biệt, nếu tiếp nhận tài sản không phải tiền mặt như kim khí quý, giấy tờ có giá, đơn vị quản lý phải ghi sổ chi tiết, đánh giá giá trị theo tài liệu người hiến tặng hoặc đánh giá của cơ quan chuyên môn trước khi sử dụng. Mặc dù quy định đã ban hành được 3 năm, nhưng những sai phạm trong quản lý tiền công đức vẫn tiếp diễn. Kết quả kiểm tra của Bộ Tài chính công bố năm 2025 cho thấy tình hình báo cáo thu chi tiền công đức giữa các di tích chưa đầy đủ, chỉ có khoảng 49% di tích tổng hợp số liệu thu chi đầy đủ, còn lại nhiều di tích chưa báo cáo theo quy định. Một số địa phương còn tình trạng chưa mở tài khoản riêng, có nơi việc kiểm đếm hòm công đức chưa lập biên bản đầy đủ, chưa có chữ ký của các thành phần giám sát theo quy định. Một số di tích giao tiền cho cá nhân giữ, đứng tên gửi tiết kiệm, cho các cá nhân vay, đã có trường hợp bị lừa nhiều tỷ đồng. Một số di tích có thói quen giữ tiền mặt mà không gửi vào tài khoản bị kẻ gian lấy trộm. Nhiều di tích tiếp nhận tiền trong hòm công đức chưa kịp thời bị kẻ gian cạy phá hòm lấy tiền. Cá biệt, có trường hợp nhân viên ban quản lý di tích lấy trộm tiền công đức bị nhiều người phát hiện. Trước tình hình ấy, nhiều địa phương như Hải Dương và TPHCM đã kiến nghị cần sớm ban hành thêm biểu mẫu ghi chép, theo dõi tiền công đức để hỗ trợ việc thực hiện Thông tư 04, bởi hiện tại hướng dẫn còn khiến một số Ban quản lý “không nắm được chính xác số tiền thu”, nhất là tại những di tích không có bộ máy kế toán chuyên nghiệp. PGS.TS Bùi Xuân Đính (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng, cơ chế quản lý tiền công đức tại các cơ sở tín ngưỡng và tôn giáo hiện nay vẫn còn thiếu sự thống nhất giữa các địa phương. “Có nơi làm rất chặt chẽ, có nơi lại gần như phó mặc cho ban quản lý tự xoay xở. Sự khác biệt ấy tạo ra những khoảng trống dễ bị lợi dụng”, ông nhận định. Theo ông, khi dòng tiền lớn mà quy trình không rõ ràng, nguy cơ trục lợi, sử dụng sai mục đích là điều khó tránh, và đó chính là nguyên nhân khiến dư luận nhiều lần bức xúc. Ông Đính nhấn mạnh, minh bạch không chỉ dừng ở khâu tiếp nhận. “Quản lý đầu vào bằng công khai, kê khai là cần thiết, nhưng chưa đủ. Phải quản lý cả đầu ra của tiền công đức”, PGS. Bùi Xuân Đính nói. Thực tế, tiền công đức thường được sử dụng vào năm nhóm mục đích chính: duy trì bộ máy hoạt động; tu bổ, tôn tạo di tích; mua sắm trang thiết bị, đồ tế lễ; tổ chức lễ hội truyền thống; và tham gia các hoạt động cộng đồng. Theo ông Đính, để giám sát hiệu quả các khoản chi, cần một cơ chế phối hợp đồng bộ giữa chính quyền địa phương, cơ quan văn hóa, tài chính và đại diện cộng đồng dân cư. “Không thể chỉ giao cho một ban MỖI MÙA LỄ HỘI, TIỀN CÔNG ĐỨC TẠI NHIỀU CHÙA, DI TÍCH CÓ THỂ LÊN TỚI HÀNG CHỤC, THẬM CHÍ HÀNG TRĂM TỶ ĐỒNG. DÒNG TIỀN ẤY ĐI VỀ ĐÂU, ĐƯỢC KIỂM ĐẾM VÀ SỬ DỤNG RA SAO, ĐANG TRỞ THÀNH CÂU HỎI LỚN CỦA DƯ LUẬN. ĐỀN BẢO HÀ THU HÚT ĐÔNG ĐẢO DU KHÁCH MỖI DỊP ĐẦU NĂM, LỄ, TẾT. MỖI NĂM, SỐ TIỀN CÔNG ĐỨC, TIỀN GIỌT DẦU CÙNG CÁC HIỆN VẬT TIẾP NHẬN TẠI ĐÂY LÊN TỚI GẦN 100 TỶ ĐỒNG. www.tienphong.vn XÃ HỘI 4 28/2-1/3/2026 Tiền được rải ở một cơ sở thờ tự Thiếu minh bạch dòng tiền HẠ ĐAN Thiếu minh bạch trong quản lý tiền công đức không chỉ làm mất niềm tin cộng đồng mà còn kéo theo hệ lụy pháp lý nghiêm trọng Người dân khi nộp tiền công đức được ghi lại họ tên, năm sinh, địa chỉ và số tiền ủng hộ Thu gần trăm tỷ đồng mỗi năm THÀNH ĐẠT CÔNG ĐỨC TIỀN TỶ, Theo Ban Quản lý Di tích Đền Bảo Hà, từ ngày 17/2 đến 26/2 (tức mùng 1 đến mùng 10 Tết Nguyên đán 2026), khu di tích đón hơn 300.000 lượt khách. Trong năm 2025, tổng lượng khách đạt trên 1 triệu lượt. Tổng nguồn thu tiếp nhận gần 100 tỷ đồng, trong đó hơn 94 tỷ đồng là tiền công đức và tiền giọt dầu, phần còn lại là hiện vật do du khách dâng cúng.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==