Mỗi món ăn là sự kết tinh của tri thức ẩm thực dân gian và sự sáng tạo linh hoạt qua nhiều thế hệ, tạo nên một “bản giao hưởng” ẩm thực đậm đà bản sắc xứ Nghệ. Sự phong phú ấy từng được khẳng định tại Festival Văn hóa Ẩm thực Nghệ An tháng 7/2019, khi sự kiện “50 món lươn” được tổ chức và xác lập kỷ lục Việt Nam. Hàng chục món ăn độc đáo từ lươn do các nghệ nhân trình diễn không chỉ tôn vinh tài hoa của người chế biến mà còn góp phần quảng bá giá trị ẩm thực truyền thống Nghệ An đến đông đảo công chúng. KHI DI SẢN BƯỚC RA THẾ GIỚI Nếu thế hệ anh Chương gìn giữ lươn bằng bếp lửa truyền thống thì lớp trẻ như Lưu Tiến Dũng (SN 1990, trú phường Vinh Phú) lại chọn cách đưa lươn đi xa hơn. Bạn bè, người thân của anh tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh hay tận Mỹ, Anh, Hàn Quốc đều mong có bát súp lươn “chuẩn vị”. Năm 2012, Dũng thử gửi lươn chế biến cho người quen ở Hà Nội. Lần đầu, lươn hỏng vì không cấp đông. Lần thứ hai, nước dùng vỡ túi trong quá trình vận chuyển. Đến lần thứ ba, khi cấp đông cả lươn lẫn nước dùng riêng biệt, sản phẩm mới giữ được hương vị trọn vẹn. Từ vài đơn hàng lẻ, Dũng mở rộng sang sản xuất lươn đông lạnh, lươn sấy khô, đóng gói hút chân không. Hiện mỗi ngày cơ sở của anh tiêu thụ khoảng 1 tấn lươn; dịp lễ, Tết có thể tăng gấp đôi, gấp ba. Thời điểm dịch COVID-19, quán vắng khách, chi phí tăng cao. Thay vì đóng cửa, anh chuyển hướng bán online, quảng bá trên mạng xã hội. Đơn hàng tăng dần, thị trường mở rộng. Sản phẩm lươn đóng gói nay đã có mặt tại Mỹ, Úc, Anh, Hàn Quốc, Nhật Bản… Dù sản xuất theo quy mô lớn hơn, anh vẫn giữ nguyên tắc: lươn phải là lươn đồng; gạo nấu cháo là gạo quê; hành tăm, nghệ phải đúng vị xứ Nghệ. Từ khâu chọn nguyên liệu đến chế biến đều tuân thủ chặt chẽ những tri thức dân gian đã được truyền lại qua nhiều thế hệ. “Khó nhất là thay đổi tư duy và thuyết phục khách hàng tin vào lươn đóng gói. Nhưng tôi tin chất lượng sẽ tạo nên thương hiệu. Phải ngon, sạch và tròn vị như bát lươn ở Vinh”, Dũng chia sẻ. Những năm gần đây, lươn xứ Nghệ không còn bó hẹp trong những quán nhỏ ven đường. Nhiều nhà hàng tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh đã đưa cháo, súp lươn vào thực đơn. Việt kiều mỗi lần về nước thường tìm ăn cho “đỡ nhớ”, thậm chí có người mang lươn cấp đông ra nước ngoài để đãi bạn bè. Sự lan tỏa ấy mở ra cơ hội quảng bá ẩm thực Nghệ An, tạo thêm sinh kế cho người dân. Nhưng đó cũng là thách thức, làm sao để giữ chất lượng đồng đều, giữ đúng bản sắc khi bước vào thị trường rộng lớn và khắt khe hơn. Việc tri thức chế biến lươn được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ mang ý nghĩa tôn vinh, đó là khởi đầu cho một hành trình bảo tồn lâu dài trong bối cảnh nhiều món ăn truyền thống đang bị biến tấu, công nghiệp hóa. Khi lươn được chế biến đại trà, sử dụng phụ gia hoặc gia vị công nghiệp, nguy cơ mai một hương vị gốc là điều có thật. Bên cạnh đó, bài toán nguyên liệu cũng đặt ra không ít lo lắng. Đồng ruộng thu hẹp, môi trường thay đổi khiến lươn đồng ngày càng hiếm. Nếu không có giải pháp nuôi trồng phù hợp mà vẫn đảm bảo chất lượng, “hồn lươn” khó có thể trọn vẹn. Vì thế, cùng với mở rộng thị trường, việc bảo vệ nguồn nguyên liệu bền vững và truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ là yêu cầu cấp thiết. T.H 9 n Thứ Năm n Ngày 26/2/2026 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ “Tiếng gọi đô thị mới” tại Ngày thơ Việt Nam ở TPHCM nhiên hoang sơ. Những tỉnh vùng cao thành địa điểm du lịch hút khách. Trên những cung đường du lịch ở các tỉnh miền núi phía Bắc dễ gặp nhiều “phượt thủ” ngoại quốc. Người dân nơi đây dần hiểu ra, bí quyết hút chân du khách chính là bản sắc của dân tộc mình, quê hương mình. Cùng với sự khởi sắc của trang phục dân tộc, ẩm thực dân tộc, trò chơi dân gian… cũng đang lên ngôi. Tết Bính Ngọ và một vài mùa Tết gần đây, bánh khảo đã trở lại trên mâm cúng gia tiên của người miền núi sống ở phố thị. Màu xanh, màu đỏ, màu tím của giấy gói bánh khảo gợi nhớ những cái tết xa xăm trong thời kỳ bao cấp. Một số đặc sản của người miền núi đã được nâng cấp. Món ăn dân dã khẩu sli (bánh truyền thống của người Tày, Nùng) giờ đây đã được đóng trong từng gói nhỏ, đựng trong hộp giấy, ghi rõ thời hạn sử dụng, nơi sản xuất, tạo niềm tin và sự tiện ích cho người mua. Những thú vui trong ngày Tết như lày cỏ được giữ gìn và ngày càng được đông đảo người biết đến. Không chỉ cánh mày râu, ngay cả phái đẹp cũng vui vẻ tham gia trò chơi dân gian của người Tày, Nùng. Chị Chu Thanh Diệu cho biết: “Cây nêu ngày Tết đã trở lại ở vùng quê của tôi trong dịp Tết Bính Ngọ. Nhà nào cũng có một cây nêu trước nhà. Có những nhà còn trang trí cả đèn nhấp nháy cho cây nêu”. Tuy nhiên, một nhà nghiên cứu văn hóa dân gian người Tày đánh giá, nhiều người trẻ hiện nay vẫn chỉ a dua, “làm màu” với bản sắc văn hóa dân tộc. Có những bạn trẻ mặc trang phục dân tộc mình song không hiểu ý nghĩa và giá trị của nó. Bà thấy tiếc khi trang phục dân tộc của người Tày, người Nùng, người Dao … có khi lại được may bằng vải Trung Quốc. Nếu trang phục dân tộc truyền thống được may bằng chính những tấm vải đặc trưng của người dân tộc thì cơ hội để nghề dệt vải, nhuộm vải sống dậy, tạo công ăn việc làm cho nhiều người và công tác giữ gìn, lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc mới đi vào chiều sâu. ĐÀO NGUYÊN Lươn cuộn - Nét ẩm thực tinh tế Từ lươn, người Nghệ có thể chế biến 50 món khác nhau Đầu năm mới, đặc biệt là mồng 1 Tết Nguyên đán, nhiều gia đình có thói quen ăn lươn cầu mong “trơn tru”, “đầu xuôi đuôi lọt”. Theo Đông y, lươn bổ khí huyết, dưỡng âm, mát gan, thanh nhiệt, tốt cho sức khỏe. Theo Ban tổ chức, Ngày Thơ Việt Nam 2026 tại TPHCM được tổ chức tại khuôn viên tòa nhà Liên Hội các hội Văn học - nghệ thuật (số 81 Trần Quốc Thảo, phường Xuân Hòa, TPHCM) sẽ gồm chuỗi hoạt động diễn ra trong ba ngày, từ 27/2 đến 1/3. Tọa đàm Đô thị thi ca diễn ra lúc 9 giờ ngày 27/2, trao đổi về đặc trưng thơ tại TPHCM. Tọa đàm quy tụ những gương mặt quen thuộc của nhiều thế hệ sáng tác và nghiên cứu thơ tại Thành phố về chủ đề dòng thơ đô thị, một dòng thơ khá tiêu biểu tại Thành phố mang tên Bác. Bên cạnh đó, tọa đàm cũng sẽ có những kiến nghị các giải pháp đưa thơ phổ cập công chúng và chuyển ngữ quốc tế, khi Chính phủ đã ban hành Nghị định số 350 khuyến khích phát triển văn học. Năm nay, Ngày thơ cũng sẽ có thêm chương trình Triển lãm thơ dịch mang tên Cây tâm hồn. Triển lãm sẽ giới thiệu các tác phẩm thơ tiêu biểu của các tác giả Việt Nam đã được dịch sang tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Trung, tiếng Hàn, tiếng Nhật… đồng thời các nhà thơ cũng sẽ tổ chức giao lưu với các dịch giả. Ngày thơ mở Hội trại thơ với 36 trại thơ của 12 CLB trên địa bàn TPHCM, bao gồm các CLB trên địa bàn Bình Dương cũ và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ. Chương trình có phần giao lưu giữa các CLB, trao giải cho các trại thơ ấn tượng và những tiết mục biểu diễn ấn tượng. Bên cạnh đó, Ngày thơ năm nay tại TPHCM cũng giới thiệu Đường thơ với triển lãm 12 poster của 12 tác giả tiêu biểu qua 40 năm đổi mới đất nước như Chế Lan Viên, Chim Trắng, Nguyễn Thái Sơn, Lê Xuân Đố, Triệu Từ Truyền, Nguyễn Vũ Tiềm, Nguyễn Thị Ánh Huỳnh, Thanh Nguyên, Lê Huy Mậu… Đặc biệt chương trình thơ nhạc Tiếng gọi đô thị mới diễn ra sáng chủ nhật (1/3) trình diễn các tác phẩm thơ và ca khúc phổ thơ của Trầm Hương, Hoàng Quý, Cát Du, Trần Đức Tín, Trần Mai Hường… Chương trình do Nhà hát kịch TPHCM phối hợp dàn dựng, có sự góp mặt của các ca sĩ Thanh Ngọc, Quốc Đại, Phạm Khánh Ngọc, Lam Tuyền, nhóm Lạc Việt… Nhà văn Bích Ngân, Chủ tịch Hội Nhà văn TPHCM kiêm Trưởng Ban tổ chức Ngày thơ Việt Nam 2026 tại TPHCM cho biết, sau sáp nhập, số lượng hội viên Hội Nhà văn TPHCM lên tới hơn 600 thành viên. Việc tổ chức trong khuôn viên tòa nhà 81 Trần Quốc Thảo chật hẹp và không thu hút được đông đảo khách xem. Hội Nhà văn đang kiến nghị lãnh đạo Thành phố cho phép sớm đưa Đường thơ ra các công viên, các con đường trên phố. “Năm nay thành phố có rất nhiều công viên mới, rất nhiều hoa và cảnh đẹp. Nếu ngày thơ được xuất hiện ở những công viên này với những trích đoạn kiệt tác thơ hay của các nhà thơ nổi tiếng như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Đình Chiểu, Hồ Chí Minh… để du khách chiêm ngưỡng, tôi tin những di sản văn hoá của thành phố sẽ tiếp tục được nhân rộng, kế thừa”, nhà văn Bích Ngân nói. Tại Ngày thơ Việt Nam năm nay, Ban tổ chức công bố tổ chức cuộc thi Thơ mang tên Tiếng gọi đô thị mới, tổng giải thưởng lên tới 100 triệu đồng. TRỌNG THỊNH Trở thành đô thị mới sau sáp nhập, Ngày thơ Việt Nam tại TPHCM do Hội Nhà văn TPHCM tổ chức muốn tạo dấu ấn đầu tiên qua việc Thi ca của TPHCM mới cũng cất lên tiếng gọi của đô thị mới, đồng hành cùng đời sống tinh thần của người dân TPHCM. mạng xã hội Lisa, nhóm nhạc BlackPink (Hàn Quốc) từng hứng chỉ trích “chiếm dụng văn hóa” khi sử dụng các yếu tố như kiểu tóc, trang phục đặc trưng của người da màu trong các MV. Ở ta, vấn đề “chiếm dụng văn hóa” dường như chưa được đặt ra. Người Tày, người Nùng… ở vùng cao thấy vui vẻ và tự hào khi người Kinh ở miền xuôi lên miền núi du lịch mặc trang phục của dân tộc họ. Nhưng họ phản ứng trước một vài du khách cố tình phá trang phục của người dân tộc thiểu số theo hướng phản cảm để chụp cảnh “câu view”. Một số nghệ sĩ lớn lên ở vùng cao hoặc gắn bó với vùng cao cũng góp phần lan tỏa bản sắc vùng cao. Rapper Double2T đã đưa trang phục có hoa văn, kiểu dáng của người dân tộc thiểu số ở vùng cao lên sân khấu lớn. Ca khúc của Double2T từng gây “bão” giúp từ cảm thán của người vùng cao “À lôi” trở nên quen thuộc với khán giả cả nước. Hiện nay, nhiều người trẻ ở vùng cao thích sử dụng các làn điệu của dân tộc mình, quê hương mình làm nhạc nền trong các video đăng trên mạng xã hội. Lễ hội xuống đồng vào ngày con gà ở Cao Bằng
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==