15 n Thứ Sáu n Ngày 13/2/2026 XÃ HỘI MỖI NĂM HƠN 24.000 CA MẮC MỚI UNG THƯ PHỔI Theo số liệu GLOBOCAN 2022, mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 24.000 ca mắc mới ung thư phổi, đứng thứ hai trong các loại ung thư, đồng thời là nguyên nhân tử vong hàng đầu trong nhóm bệnh này với trên 22.000 ca tử vong/năm. Đây cũng là một trong những bệnh có gánh nặng y tế - xã hội lớn nhất hiện nay. TS. Lê Thái Hà - Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, các bệnh không lây nhiễm đang chiếm khoảng 79% tổng số ca tử vong hằng năm tại Việt Nam, tạo ra gánh nặng lớn không chỉ cho hệ thống y tế mà còn cho nền kinh tế và xã hội. Trong đó, tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh phổi mạn tính là những nguyên nhân hàng đầu. “Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mô hình chăm sóc sức khỏe, từ thiên về điều trị sang cách tiếp cận toàn diện theo vòng đời, lấy dự phòng, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ làm trọng tâm”, TS. Lê Thái Hà nhấn mạnh. PHÁT HIỆN SỚM LÀ THEN CHỐT GS.TS.BS. Lê Văn Quảng - Giám đốc Bệnh viện K, Viện trưởng Viện Ung thư Quốc gia cho biết, trên thực tế, hơn 2/3 số bệnh nhân ung thư phổi đến khám khi bệnh đã ở giai đoạn muộn. Trong khi đó, nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy, nếu triển khai sàng lọc hiệu quả ở nhóm nguy cơ cao, tỷ lệ tử vong do ung thư phổi có thể giảm từ 20-30%. “Phát hiện sớm là yếu tố then chốt trong kiểm soát ung thư phổi. Đây không chỉ là vấn đề chuyên môn, mà còn là bài toán chính sách y tế dài hạn”, GS Quảng nói. Nhận thức rõ thách thức này, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm tăng cường công tác phòng bệnh và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định rõ định hướng đẩy mạnh tư duy “chủ động phòng bệnh”, coi dự phòng là trụ cột của hệ thống y tế. Việc xây dựng và hoàn thiện Luật Phòng bệnh, triển khai các chương trình y tế - dân số, cũng như định hướng hình thành Quỹ phòng bệnh được xem là những bước đi thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong đầu tư cho y tế dự phòng, sàng lọc và phát hiện sớm các bệnh không lây nhiễm, trong đó có ung thư. Đặc biệt, Bộ Y tế xác định ung thư phổi là một trong những lĩnh vực ưu tiên trong Chiến lược quốc gia phòng, chống bệnh không lây nhiễm, với định hướng xuyên suốt là phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý lâu dài. Theo TS. Lê Thái Hà, trong thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tiếp tục đẩy mạnh các biện pháp dự phòng như phòng chống tác hại thuốc lá, bảo vệ sức khỏe người dân trước ô nhiễm không khí, kiểm soát các yếu tố nguy cơ nghề nghiệp và môi trường. Ung thư phổi là một trong những ung thư có tỷ lệ tử vong cao. Dự phòng bước 1 bằng việc ngừng hút thuốc giúp giảm đáng kể tỷ lệ tử vong do ung thư phổi. Song song với đó, Bộ sẽ từng bước nghiên cứu, xây dựng và đánh giá các mô hình dự phòng, sàng lọc và phát hiện sớm ung thư phổi phù hợp với điều kiện Việt Nam, dựa trên bằng chứng khoa học quốc tế, dữ liệu dịch tễ trong nước và phân tích chi phí - hiệu quả. Việc tăng cường năng lực hệ thống y tế cũng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, bao gồm đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, chuẩn hóa quy trình chẩn đoán, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong phát hiện sớm, cũng như tăng cường liên thông dữ liệu giữa y tế dự phòng, khám chữa bệnh và hệ thống ghi nhận ung thư. “Những bài học và bằng chứng quốc tế là cơ sở quan trọng để Việt Nam tham khảo trong xây dựng chính sách và triển khai các mô hình thí điểm phù hợp, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ tử vong và gánh nặng bệnh tật do ung thư phổi - một trong những thách thức lớn của y tế Việt Nam hiện nay và trong nhiều thập kỷ tới”, GS Quảng nhấn mạnh. Theo GS.TS.BS. Lê Văn Quảng, nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan đã triển khai các chương trình sàng lọc ung thư phổi ở quy mô quốc gia hoặc khu vực. Một số nước đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích hình ảnh X-quang, CT để hỗ trợ phát hiện sớm và đạt được những kết quả tích cực. Chỉ định sàng lọc ung thư phổi cho những đối tượng nguy cơ cao: tuổi ≥50, tiền sử hút thuốc lá từ 20 bao/năm, tiếp xúc khói bụi, phơi nhiễm phóng xạ…. Test sàng lọc được thực hiện là chụp cắt lớp vi tính ngực liều thấp hàng năm. HÀ MINH Ung thư phổi hiện là nguyên nhân gây tử vong số một trong các bệnh ung thư tại Việt Nam, với hơn 22.000 ca tử vong mỗi năm. Trong bối cảnh phần lớn người bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn, các chuyên gia cho rằng chuyển trọng tâm sang dự phòng và sàng lọc sớm là “chìa khóa” để giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế. Khám sàng lọc ung thư phổi tại Bệnh viện K Vì sao hàng chục nghìn người Việt tử vong vì ung thư phổi? Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là phần lớn bệnh nhân ung thư phổi tại Việt Nam được chẩn đoán ở giai đoạn muộn. Điều này không chỉ làm giảm đáng kể khả năng điều trị khỏi và chất lượng sống của người bệnh, mà còn khiến chi phí y tế tăng cao, tạo áp lực lớn cho gia đình và xã hội. Ngày 12/2, BS Nguyễn Minh Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố cho biết, trường hợp nêu trên là bệnh nhi N.P.A.K. (15 tuổi, ngụ xã Tân Vĩnh Lộc, TP.HCM) bị hủy cơ vân nặng sau tập luyện quá sức. Theo bệnh sử, K. thực hiện 300 cái “thụt dầu”, sau đó than đau nhiều hai chân nhưng không đi khám. Hôm sau, K. tiếp tục chơi đá bóng, cơn đau tăng dữ dội đến mức không thể đi lại. Gia đình đưa em đến bệnh viện địa phương sơ cứu rồi chuyển lên Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố. Theo BS Minh Tiến, tại thời điểm nhập viện, K. lừ đừ, hai chân co duỗi kém, ấn đau nhiều vùng đùi và cẳng chân. Nước tiểu bệnh nhi màu nâu đỏ sẫm - dấu hiệu gợi ý tổn thương cơ nặng. Kết quả xét nghiệm cho thấy men gan tăng hơn 2.000 đơn vị/L, toan chuyển hóa, lactate máu tăng, tăng kali và phosphate máu. Đáng chú ý, men cơ tăng vọt lên 215.240 đơn vị/L (giá trị bình thường 30-200 đơn vị/L). Myoglobin máu tăng lên 10.221 ng/ml (bình thường 36,4-110 ng/ ml), myoglobin trong nước tiểu vượt 12.000 ng/ml (bình thường <2,03 ng/ml). Theo BS Nguyễn Minh Tiến, myoglobin là protein dự trữ oxy trong cơ vân. Khi cơ bị tổn thương, chất này ồ ạt giải phóng vào máu, sau đó lọc qua thận và xuất hiện trong nước tiểu, gây màu sẫm như “nước coca”. Nồng độ myoglobin cao có thể làm tắc ống thận, dẫn đến suy thận cấp nếu không xử trí kịp thời. Bệnh nhi được truyền dịch gấp rưỡi nhu cầu để tăng thải độc qua thận, điều chỉnh điện giải, đường huyết, truyền bicarbonate nhằm kiềm hóa nước tiểu, đồng thời sử dụng N-acetylcystein hỗ trợ giải độc gan. Sau 7 ngày điều trị tích cực, tình trạng của bệnh nhi cải thiện rõ, tỉnh táo, men gan và men cơ giảm dần, sức khỏe bình phục tốt. Từ trường hợp trên, BS Minh Tiến cảnh báo phụ huynh cần hướng dẫn con em tập luyện phù hợp với thể trạng, tránh vận động cường độ cao kéo dài. Thời gian vận động liên tục nên giới hạn tối đa 30-45 phút, có nghỉ giữa hiệp và bù đủ nước. Việc đột ngột tập quá sức, đặc biệt ở trẻ ít vận động trước đó có thể kích hoạt hội chứng hủy cơ vân. Theo bác sĩ, hội chứng ly giải cơ vân (rhabdomyolysis) là tình trạng tổn thương cơ vân cấp tính, giải phóng hàng loạt chất nội bào như CK, myoglobin, kali, phosphate vào máu. Ở trẻ em, bệnh ít gặp hơn người lớn nhưng dễ bị bỏ sót do triệu chứng ban đầu không đặc hiệu. Nguyên nhân ở trẻ có thể do nhiễm virus (cúm A/B, sốt xuất huyết, COVID-19, EBV), nhiễm vi khuẩn (tụ cầu, liên cầu), vận động quá mức, chấn thương, đè ép kéo dài, tai nạn vùi lấp, thuốc - độc chất hoặc rối loạn chuyển hóa, di truyền. BS Minh Tiến chỉ ra, tam chứng kinh điển của hội chứng ly giải cơ vân gồm đau cơ, yếu cơ và nước tiểu sẫm màu, tuy nhiên không phải lúc nào cũng xuất hiện đầy đủ. Trẻ có thể kèm sốt (nếu do nhiễm trùng), buồn nôn, nôn, tiểu ít, thậm chí rối loạn tri giác khi bệnh diễn tiến nặng. Bác sĩ khuyến cáo, khi trẻ có biểu hiện đau cơ nhiều sau vận động, đặc biệt kèm nước tiểu sẫm màu hoặc mệt lả bất thường, cần đưa đi khám ngay. Phát hiện sớm và điều trị kịp thời là yếu tố quyết định giúp tránh biến chứng tổn thương gan, thận và các cơ quan khác. VÂN SƠN Cảnh báo hội chứng hủy cơ vân do tập luyện quá sức Nhập viện trong tình trạng lừ đừ, đau cơ dữ dội, nước tiểu màu nâu sẫm, thiếu niên ngụ tại TPHCM được bác sĩ chẩn đoán bị hủy cơ vân. Nguyên nhân được xác định là do trước đó bệnh nhân tập thể lực quá sức với 300 cái “thụt dầu” (đứng lên ngồi xuống) liên tục. Hội chứng hủy cơ vân thường xảy ra ở những người vận động quá sức (ảnh minh họa)
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==