Quá tải, chen lấn, rác thải, thương mại hóa và những hành vi lệch chuẩn từng khiến không ít lễ hội rơi vào tình trạng rối ren, xô bồ. Năm nay có một chuyển động đáng chú ý, đó là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số vào quản lý lễ hội, đồng thời siết chặt các chuẩn mực văn hóa để giữ gìn bản sắc và sự tôn nghiêm. CÔNG NGHỆ LÀM “HẬU CẦN” Điểm thay đổi rõ rệt nhất của mùa lễ hội xuân Bính Ngọ là cách tiếp cận quản lý. Thay vì chỉ dựa vào nhân lực và biện pháp thủ công, nhiều địa phương đã đưa AI và công nghệ số vào hỗ trợ điều phối, giám sát và truyền thông lễ hội. Tại các lễ hội lớn ở Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc, hệ thống camera thông minh được lắp đặt tại những điểm trọng yếu, cho phép theo dõi mật độ người theo thời gian thực. AI phân tích dữ liệu hình ảnh để cảnh báo sớm nguy cơ quá tải, từ đó giúp ban tổ chức chủ động phân luồng, giãn dòng người hoặc điều chỉnh thời gian tham quan. Việc bán vé điện tử, kiểm soát vé bằng mã QR đã hạn chế đáng kể tình trạng vé giả, cò mồi và ùn tắc tại cổng vào. Tất cả những điều này đều đã được văn bản hóa bằng Kế hoạch 30/KH-UBND về quản lý và tổ chức lễ hội năm 2026. Tuần qua, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đã tổ chức các đoàn kiểm tra liên ngành trước mùa hội, tập trung vào nhóm lễ hội thu hút đông người như Hội Gióng Sóc Sơn, đền Hai Bà Trưng, Cổ Loa… với trọng tâm chuẩn bị phương án phân luồng, dịch vụ, vệ sinh môi trường và kỷ cương lễ hội. Lễ hội du lịch Chùa Hương 2026 diễn ra từ 18/2 đến 11/5/2026 đã công bố các giải pháp gồm bán vé điện tử, bán vé online, kiểm soát QR, lắp camera AI để chủ động phân luồng, kèm tổ phản ứng nhanh và đường dây nóng. Đây là gói giải pháp đánh trực diện vào những điểm nghẽn lặp đi lặp lại của những lễ hội quy mô lớn, đó là ùn tắc cổng soát vé, chen lấn tại nút giao và chậm xử lý sự cố. Hội xuân Yên Tử (Quảng Ninh) dự kiến khai hội ngày 26/2, được chuẩn bị theo hướng chủ động kiểm soát dòng khách hành hương trong các khung thời gian cao điểm. Ban tổ chức tập trung hoàn thiện hệ thống chỉ dẫn số, phân luồng tham quan và quản lý dịch vụ theo tuyến, kết hợp công bố sớm lịch khai hội, sơ đồ không gian và thông tin tuyến điểm trên các nền tảng số chính thống. Cách làm này nhằm hạn chế tình trạng dồn ứ cục bộ, quá tải dịch vụ và tâm lý đi hội theo đám đông. Lễ hội Khai ấn đền Trần (phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình) có lịch tổ chức từ 27/2 đến 4/3/2026. Đây là dạng lễ hội có tính nghi lễ cao, trong đó thời điểm thực hành nghi thức giữ vai trò then chốt. Vì vậy, công tác tổ chức năm nay đặt trọng tâm vào kiểm soát an ninh trật tự, tổ chức xếp hàng, quản lý hoạt động dịch vụ phát sinh và xử lý các tình huống nhạy cảm gắn với tâm lý cầu may. Việc phân công lực lượng, bố trí không gian hành lễ và siết chặt các khâu dịch vụ được xem là yếu tố quyết định để bảo đảm lễ hội diễn ra đúng bản chất tín ngưỡng, hạn chế các biến dạng từng gây tranh luận trong nhiều mùa trước. Với Hội Lim (Bắc Ninh), kế hoạch cho thấy lễ hội diễn ra 2 ngày 28/2 đến 1/3/2026 (tức 12-13 tháng Giêng), trên địa bàn 7 thôn của tổng Nội Duệ xưa, trung tâm là khu vực núi Lim. Dạng lễ hội “mở” như Lim thường gặp rủi ro lộn xộn từ dịch vụ tự phát, bãi gửi xe, hàng quán lấn chiếm, vì vậy việc chuẩn hóa thông tin tuyến không gian và quy hoạch điểm dịch vụ qua các kênh số, kết hợp giám sát hiện trường đã được ban tổ chức quán triệt để bảo vệ “chất” của lễ hội Quan họ. Theo đại diện ban tổ chức lễ hội Lim, việc ứng dụng AI trong quản lý lễ hội không nhằm thay thế con người, mà đóng vai trò hỗ trợ gìn giữ di sản. Công nghệ số giúp số hóa các làn điệu Quan họ cổ, lưu trữ, phân loại và giới thiệu đến công chúng thông qua các nền tảng thông minh. AI hỗ trợ dịch thuật, thuyết minh đa ngữ, giúp du khách quốc tế hiểu sâu hơn về giá trị của di sản đã được UNESCO ghi danh. Trong không gian lễ hội, hệ thống giám sát thông minh bảo đảm trật tự, an toàn, đồng thời không làm ảnh hưởng đến tính mộc mạc, truyền thống của sinh hoạt Quan họ. 4 XÃ HỘI n Thứ Tư n Ngày 11/2/2026 Xuân Bính Ngọ mở ra với hàng nghìn lễ hội lớn nhỏ đồng loạt diễn ra trên khắp cả nước. Theo thống kê của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Việt Nam hiện có hơn 8.000 lễ hội, trong đó phần lớn tập trung vào mùa xuân. Tuy nhiên, thực tế nhiều năm cho thấy, sự gia tăng nhanh của lượng người tham gia lễ hội, cộng hưởng với du lịch đại chúng và mạng xã hội đã đặt ra áp lực lớn cho công tác tổ chức. Công nghệ “lập trình” văn minh lễ hội Trao đổi với Tiền Phong, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội nhận định, nếu nhìn kỹ vào mùa lễ hội 2026, “điểm mới” không nằm ở chuyện làm lớn hay làm nhỏ, mà nằm ở cách Nhà nước và cộng đồng đang cùng siết lại kỷ cương tổ chức để lễ hội trở về đúng bản chất: trang trọng, an toàn, văn minh, và có ích cho đời sống tinh thần. Trên nền mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thẩm quyền được phân định, phân cấp rõ hơn, nghĩa là trách nhiệm cũng “đứng tên” rõ hơn: ai phê duyệt, ai quản lý, ai chịu trách nhiệm về an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, niêm yết giá, và xử lý phản ánh của người dân. Tinh thần điều hành năm nay cũng thể hiện ở các chỉ đạo tăng cường bảo đảm trật tự, an toàn giao thông mùa lễ hội và phối hợp liên ngành, để lễ hội không biến thành “điểm nghẽn” của hạ tầng và an toàn cộng đồng. “Một điều đáng mừng là các yêu cầu quản lý đã đi vào những điểm nóng quen thuộc: chống trục lợi, chấn chỉnh mê tín dị đoan, cờ bạc trá hình; hạn chế đốt vàng mã, rải tiền lẻ không đúng nơi quy định; kiểm soát chất lượng dịch vụ, an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy; đồng thời nhấn mạnh việc tổ chức phải thiết thực, tiết kiệm nhưng vẫn giữ được chiều sâu văn hóa. Ở một số lễ hội lớn, ta cũng thấy nỗ lực làm bài bản hơn, quản trị theo mùa vụ dài hơi hơn, có ứng dụng công nghệ và cách vận hành ít phô trương, nhiều trật tự - đó là tín hiệu của một tư duy quản trị văn hóa hiện đại, tôn trọng di sản và tôn trọng người dân”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nói. Cùng sự khởi sắc của công nghiệp văn hóa, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, lễ hội cần được tổ chức theo một triết lý rất giản dị: giữ hồn cốt - nâng chất lượng - mở không gian sáng tạo. “Giữ hồn cốt là giữ đúng nghi lễ, đúng tích xưa, đúng ký ức cộng đồng; để người ta đến lễ hội không chỉ xem cho vui mà còn tìm lại mình trong một mạch văn hóa liên tục. Nâng chất lượng là làm cho trải nghiệm lễ hội văn minh hơn: giao thông thông suốt, dịch vụ minh bạch, giá cả niêm yết, không chèo kéo, không chặt chém, không để những hình ảnh phản cảm làm tổn thương sự tôn nghiêm. Những yêu cầu này không phải để làm khó lễ hội, mà để bảo vệ lễ hội khỏi bị thương mại hóa thô ráp và biến dạng”, ông Sơn nói. Mở không gian sáng tạo là điểm rất quan trọng trong bối cảnh công nghiệp văn hóa. Lễ hội không chỉ là một ngày hội nghi lễ, mà có thể trở thành một hệ sinh thái kết nối nghệ thuật biểu diễn, sản phẩm sáng tạo, du lịch văn hóa, và truyền thông số. Nhưng mọi sáng tạo phải đặt dưới “trần” của giá trị cốt lõi và đạo đức cộng đồng. “Tôi rất ủng hộ cách làm coi trọng tuyên truyền đúng hướng, quảng bá giá trị lịch sử - văn hóa một cách có chiều sâu, để mỗi lễ hội là một bài học sống động về quê hương, về lòng yêu nước, về nếp sống đẹp”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nêu. NGUYÊN KHÁNH Để không còn “điểm nghẽn” Chùa Hương sẵn sàng đón khách AI hỗ trợ dịch thuật, thuyết minh đa ngữ, giúp du khách quốc tế hiểu sâu hơn về giá trị của di sản Quan họ đã được UNESCO ghi danh Cùng sự khởi sắc của công nghiệp văn hóa, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, lễ hội cần được tổ chức theo một triết lý rất giản dị: giữ hồn cốt - nâng chất lượng - mở không gian sáng tạo.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==