15 n Thứ Hai n Ngày 2/2/2026 XÃ HỘI Sở Y tế Cà Mau đề xuất mượn tạm tiền để trả lương nhân viên y tế bà L. chia sẻ. Ở quê bà, rất nhiều người rời làng ra thành phố làm thợ xây, phụ hồ, giúp việc. Nhờ những công việc nặng nhọc ấy, con cái được đi học, nhiều gia đình xây được nhà cửa khang trang. Nhưng đằng sau đó là sự bấp bênh thường trực. Lao động tự do như bà không có hợp đồng, không bảo hiểm xã hội, không bảo hiểm y tế, thu nhập phụ thuộc hoàn toàn vào sức khỏe và thời tiết. “Ráo mồ hôi là hết tiền”, bà L. nói. Những ngày mưa gió, công việc thưa thớt, thu nhập giảm sút, trong khi chi phí sinh hoạt ở thành phố lại không ngừng tăng. Tiền thuê nhà, tiền điện nước, ăn uống… đều “ăn lẹm” vào những ngày lao động trước đó. Nhà cao cửa rộng ở quê, nhưng phần lớn thời gian bà vẫn phải chen chúc trong những căn phòng trọ chật hẹp nơi thành phố, thuê chung với vài gia đình chỉ để có chỗ ngả lưng mỗi tối. Bà L. nhẩm tính, chỉ còn khoảng chục ngày nữa là được về quê đón Tết. Bao năm xa nhà, cảm giác mong được trở về mỗi dịp cuối năm vẫn nguyên vẹn. “Nếu còn trẻ, tôi sẽ xin vào khu công nghiệp gần nhà, vừa gần chồng con, vừa có thu nhập ổn định”, bà nói. Trên Hà Nội, dù thu nhập mỗi tháng có thể hơn 10 triệu đồng, nhưng đánh đổi là chi phí cao, an toàn lao động thấp và tương lai nhiều bất trắc. Theo các chuyên gia lao động, nhóm lao động tự do, lao động phi chính thức đang chiếm tỉ lệ không nhỏ trong cơ cấu lao động đô thị. Họ đóng góp trực tiếp cho hoạt động kinh tế từ xây dựng, dịch vụ đến giúp việc gia đình nhưng lại đứng ngoài lưới an sinh xã hội. Khi còn sức khỏe, họ tự xoay xở nhưng khi ốm đau, tai nạn hoặc về già, rủi ro lập tức hiện hữu. Những con người lặng lẽ ở bến xe buýt Ngọc Hồi, giữa nhịp sống hối hả của Thủ đô, là lát cắt chân thực về đời sống lao động tự do hôm nay. Khi Tết đến gần, mong ước của họ không chỉ là thêm vài ngày có việc, mà còn là một hệ thống an sinh đủ rộng để những người làm việc bằng đôi tay trần không bị bỏ lại phía sau trong guồng quay phát triển. LƯU TRINH - NGHIÊM HUÊ Theo PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội, cho biết, lao động tự do, lao động phi chính thức hiện chiếm tỷ lệ rất lớn, nhưng lại là nhóm khó bao phủ nhất trong hệ thống an sinh xã hội. Do làm việc ngoài khu vực chính thức, theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, họ chỉ có thể tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, với hai chế độ là hưu trí và tử tuất, thay vì các gói bảo hiểm bắt buộc như người làm công ăn lương. Bảo hiểm y tế hiện chủ yếu thực hiện theo hình thức hộ gia đình, trong khi các chính sách hỗ trợ khác như vay vốn, trợ giúp xã hội vẫn phụ thuộc vào hệ thống quản lý của địa phương. Riêng với lao động di cư, đến nay chưa có chính sách hỗ trợ riêng về nhà ở, các biện pháp mới dừng ở việc vận động chủ nhà trọ không thu giá điện, nước cao hơn quy định của Nhà nước. Bàn về mạng lưới an sinh xã hội, TS Lan Hương cho rằng, hệ thống bảo hiểm xã hội cần được thiết kế theo hướng đa tầng, nhằm bảo đảm mọi người lao động đều có cơ hội tham gia bình đẳng, thay vì phân tách giữa bảo hiểm bắt buộc và tự nguyện. Tuy nhiên, trên thực tế, lao động tự do chưa mặn mà với bảo hiểm xã hội tự nguyện do thiếu thông tin tuyên truyền, thu nhập bấp bênh, không ổn định. Theo bà Hương, không chỉ Việt Nam mà ở nhiều quốc gia, việc xây dựng chính sách riêng cho lao động tự do, phi chính thức cũng là bài toán khó. Các hỗ trợ hiện nay chủ yếu mang tính xã hội, cộng đồng, hơn là những cơ chế chính sách toàn diện, dài hạn dành riêng cho nhóm lao động này. Bà N.T.L vừa tranh thủ làm giúp việc theo giờ vừa thu mua đồng nát ẢNH: HOA BAN Theo Sở Y tế Cà Mau, tỉnh có 36 đơn vị sự nghiệp tự chủ. Trong số này, 4 trung tâm y tế khu vực gồm: Phước Long, Giá Rai, Phú Tân, Ngọc Hiển rơi vào tình trạng thu không đủ chi, còn nợ lương, phụ cấp và các khoản theo lương với tổng số tiền gần 29 tỷ đồng. Trong đó, Trung tâm Y tế khu vực Phước Long là đơn vị có số nợ lớn nhất, với hơn 16 tỷ đồng, gồm lương hệ điều trị tháng 12/2025; chênh lệch lương cơ sở nhiều giai đoạn và tiền trực, ngoài giờ, thủ thuật, phẫu thuật kéo dài từ cuối năm 2023 đến năm 2025. Các Trung tâm Y tế khu vực Giá Rai, Phú Tân và Ngọc Hiển lần lượt ghi nhận nợ từ hơn 3,8 đến hơn 4,8 tỷ đồng, chủ yếu lương, phụ cấp và các khoản phải trả theo lương của viên chức y tế. Sở Y tế Cà Mau thẳng thắn chỉ ra nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nợ lương và mất cân đối thu, chi kéo dài nhiều năm do chậm thanh toán chi phí BHYT, mức tự chủ tài chính thấp, giá dịch vụ y tế chưa tính đủ chi phí và công tác quản lý tài chính ở một số đơn vị còn hạn chế. Cùng với đó, cơ sở vật chất xuống cấp, thiếu nhân lực và trang thiết bị tại tuyến cơ sở tiếp tục làm suy giảm nguồn thu. Qua rà soát, tổng chi phí BHYT tồn đọng giai đoạn 2018 - 2024 trên địa bàn tỉnh lên tới hơn 214 tỷ đồng gồm: chi phí vượt trần, vượt quỹ, vượt dự toán; chi phí vượt tổng mức thanh toán từ năm 2019 - 2024, chi phí khám chữa bệnh BHYT năm 2025 chưa được tạm ứng, thanh toán (10% còn lại sau quyết toán quý)… Để tháo gỡ, trước mắt, Sở Y tế kiến nghị UBND tỉnh Cà Mau tiếp tục đề xuất Bảo hiểm xã hội Việt Nam sớm thanh, quyết toán chi phí BHYT tồn đọng; đồng thời ưu tiên tạm ứng trước chi phí khám chữa bệnh BHYT các năm 2019 - 2024 còn tồn đọng của 4 trung tâm y tế trên, với tổng số tiền hơn 27 tỷ đồng để chi trả nợ lương và các phụ cấp theo lương. Ngoài ra, Sở Y tế đề xuất cho phép Trung tâm Y tế Phú Tân, Ngọc Hiển mượn tạm ngân sách nhà nước (nguồn kinh phí hoạt động của hệ điều trị) đã cấp năm 2026 với tổng số tiền hơn 12 tỷ đồng để chi trả nợ lương, phụ cấp năm 2025 và các tháng đầu năm 2026. TÂN LỘ C Bà Nguyễn Thị Bích Huệ (ở Lào Cai) phản ánh, sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, cán bộ các sở, ngành được tăng cường về làm việc tại các xã, được hưởng trợ cấp một lần bằng 10 tháng lương cơ sở. Chế độ hỗ trợ nêu trên được chi trả khi nào, thực hiện chi trả căn cứ điều khoản nào hay phải có hướng dẫn của tỉnh? Trả lời vấn đề này, Bộ Nội vụ cho biết: Điều 12 Nghị định số 178/2024/NĐ-CP ngày 31/12/2024 của Chính phủ đã quy định về chính sách đối với cán bộ, công chức, viên chức tăng cường đi công tác ở cơ sở và thời điểm được nhận trợ cấp. Cụ thể, đối với cán bộ, công chức, viên chức tăng cường đến làm việc tại cơ quan Đảng, Nhà nước và tổ chức chính trị - xã hội ở cấp xã, được tiếp tục hưởng tiền lương (bao gồm cả các khoản phụ cấp lương) theo vị trí việc làm trước khi được cử đi; được trợ cấp một lần bằng 10 tháng lương cơ sở tại thời điểm nhận công tác. Sau khi cán bộ, công chức, viên chức hoàn thành tốt nhiệm vụ ở cơ sở, được tiếp nhận trở lại đơn vị nơi cử đi hoặc được bố trí công tác phù hợp không thấp hơn vị trí việc làm trước khi đi tăng cường ở cơ sở. Người được tăng cường về cơ sở còn được nâng lương vượt một bậc (thời điểm giữ bậc lương mới được tính theo thời điểm giữ bậc lương cũ) nếu chưa xếp bậc lương cuối cùng trong ngạch hoặc chức danh. Đối với cán bộ, công chức, viên chức ở các cơ quan trung ương tăng cường đến làm việc tại cơ quan Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội và đơn vị sự nghiệp công lập ở cấp tỉnh, được tiếp tục hưởng tiền lương (bao gồm cả phụ cấp) theo vị trí việc làm trước khi cử đi; được trợ cấp một lần bằng 3 tháng lương cơ sở tại thời điểm nhận công tác, cùng các chế độ chính sách tương tự kể trên. Cũng theo Bộ Nội vụ, khoản 4 Điều 19 Nghị định số 178/2024 đã quy định về trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc chỉ đạo các cơ quan, tổ chức, đơn vị xây dựng kế hoạch cử cán bộ, công chức viên chức thuộc thẩm quyền quản lý tăng cường đi công tác ở cơ sở. Người được cử đi công tác cần liên hệ với cơ quan chức năng của địa phương để được giải quyết. LUÂN DŨ NG Cán bộ, công chức nhận ngay 10 tháng lương khi về xã làm việc Trung tâm y tế khu vực Phú Tân hiện nợ lương nhân viên y tế hơn 4,8 tỷ đồng Hơn 120 nhân viên của Trung tâm Y tế khu vực Phú Tân, tỉnh Cà Mau đang bị nợ lương. Riêng tiền trực mới được cấp cho một số tháng, phần còn lại đến nay vẫn chưa có nguồn để chi trả. Một bác sĩ tại đây cho biết, tiền trực, tiền lương và nhiều khoản khác đã nhiều tháng chưa được chi trả. Với những bác sĩ có phòng mạch riêng còn có thể xoay xở, nhưng nhiều bác sĩ và nhân viên không có nguồn thu khác gặp rất nhiều khó khăn, nhất là khi Tết đã cận kề. Sở Y tế Cà Mau vừa báo cáo UBND tỉnh về tình hình nợ lương, phụ cấp của nhân viên tại 4 Trung tâm Y tế khu vực Phước Long, Giá Rai, Phú Tân, Ngọc Hiển, với tổng số tiền gần 29 tỷ đồng. Cán bộ, công chức, viên chức tăng cường đến làm việc tại cấp xã, được tiếp tục hưởng tiền lương theo vị trí việc làm trước khi được cử đi, đồng thời được trợ cấp một lần bằng 10 tháng lương cơ sở tại thời điểm nhận công tác.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==