8 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ n Thứ Năm n Ngày 22/1/2026 HỆ GIÁ TRỊ VĂN HÓA NHIỀU LẦN BỊ THỬ THÁCH Cùng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số, không gian mạng trở thành nơi mà các chuẩn mực bị thử lửa mạnh nhất. Nền tảng số trao cho nghệ sĩ và người có ảnh hưởng sức mạnh chưa từng có. Họ không cần sân khấu cũng có thể lên sóng 24/7. Đi kèm với quyền lực truyền thông càng lớn, nguy cơ lệch chuẩn càng cao, bởi mọi thứ được thiết kế để tưởng thưởng cho những thứ gây sốc. Tháng 10/2025, câu chuyện “ca từ phản cảm, lệch chuẩn” nổi lên như một cảnh báo chính sách. Ông Lê Quang Tự Do, Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ VHTTDL) nêu rõ quan điểm chấn chỉnh, xử lý nghiêm, lập lại trật tự trên không gian mạng, đồng thời nhấn mạnh nghệ sĩ, người có sức ảnh hưởng phải gương mẫu. Ngoài lệch chuẩn ứng xử, môi trường mạng còn trở thành “bệ phóng” cho một dạng lệch chuẩn nguy hiểm hơn, người có sức ảnh hưởng tiếp tay cho quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng, thậm chí hợp thức hóa hàng giả bằng uy tín cá nhân. Đây là cú đánh trực diện vào chuẩn mực đạo đức và niềm tin xã hội. Vì vậy, trong kế hoạch chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả giai đoạn 2026-2030, Bộ VHTTDL phải ra thêm một “tối hậu thư” nhấn mạnh sẽ tuyệt đối không để KOL, nghệ sĩ ngoài vùng cấm nếu tiếp tục vi phạm. Tất nhiên, sau đó những “vạch đỏ” chuẩn mực vẫn tiếp tục bị vượt qua. Không ít nghệ sĩ tiếp tục ứng xử theo quán tính mạng xã hội: nóng nảy, hơn thua, lấy sự gay gắt làm cách khẳng định cái tôi. Mới đây nhất, ồn ào quanh phát ngôn của Lệ Quyên lại khiến dư luận bùng lên tranh cãi, buộc cơ quan chức năng phải vào cuộc, kéo câu chuyện ra khỏi khuôn khổ đấu khẩu cá nhân. “Nhìn sâu hơn, các vụ việc này phơi bày một mâu thuẫn rất thời đại: thị trường luôn cần thứ kích thích để bán được hàng, còn chuẩn mực văn hóa lại đòi hỏi sự tiết chế”, nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Khoa (Viện Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc) nhận định. Nghệ sĩ thường biện minh bằng “tính giải trí”, “ngôn ngữ đường phố”, “tự do sáng tạo”. Nhưng nếu hệ giá trị văn hóa được xác lập như nền tảng định hướng hành vi, nó sẽ trở thành “thước đo chung” để xã hội tự điều chỉnh, trước khi bị những nhiễu loạn lệch chuẩn kéo trôi”. THƯỚC ĐO NHỮNG “HẠT NHÂN CƠ BẢN” CỦA XÃ HỘI Trả lời Tiền Phong, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội cho rằng: “Nếu coi đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho tương lai, thì nơi phải bắt đầu mạnh mẽ nhất không phải là những khẩu hiệu, mà chính là giáo dục, gia đình và cộng đồng, ba môi trường hình thành nhân cách. Bởi văn hóa, suy cho cùng, không chỉ nằm trong bảo tàng hay sân khấu, mà nằm trong cách chúng ta sống, ứng xử, lao động, phụng sự và yêu thương”. Nói cách khác, khi định ra các hệ giá trị gia đình và “chuẩn mực con người Việt Nam”, những hạt nhân cơ bản của xã hội, nền tảng phải trở thành thiết chế: những chuẩn mực được thừa nhận rộng rãi, được giáo dục, được giám sát và có cơ chế khuyến khích, chế tài rõ ràng để định hình hành vi xã hội. Chuyên gia truyền thông số Lê Quỳnh Trang cảnh báo: “Mạng xã hội đang tạo điều kiện cho sự cực đoan. Càng mạt sát, càng lan truyền mạnh. Nếu không có cơ chế văn hóa để tự điều chỉnh, chúng ta sẽ trả giá bằng một xã hội suy kiệt lòng tin”. Đặt trong hệ giá trị quốc gia, bà Trang cho rằng bài toán này lớn hơn chuyện ứng xử cá nhân. Nó liên quan tới thiết kế nền tảng, cơ chế kiểm duyệt nội dung, trách nhiệm của người có ảnh hưởng, đồng thời là giáo dục công dân số. Nếu không có “thước đo chung”, xã hội sẽ chạy theo một quy luật rất tàn nhẫn: ai gây sốc hơn người đó thắng. “Chúng ta có thể hy vọng gì ở những thế hệ mà ban ngày bị tẩm độc bằng tin giả, tin sốc, tin giật gân, và buổi tối thì quanh quẩn với những phim giờ vàng tràn ngập tình huống giật gân, chuyện ngoại tình? Một cái cây rất khó để phát triển lành mạnh trong môi trường độc hại. Vậy mới dẫn đến Đời sống văn hóa Việt những năm qua có những thời điểm trượt khỏi những chuẩn mực tối thiểu do thiếu những thước đo chung về văn hóa, gia đình và chuẩn mực con người. Việc Dự thảo Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng đặt mục tiêu tổ chức thực hiện các hệ giá trị quốc gia khiến nhiều người chờ mong, nhất là trong bối cảnh những chuẩn mực đang bị kéo giãn ở nhiều phía. Định hình chuẩn mực, bồi đắp nền tảng Lần đầu hợp tác trong bộ phim Gia đình trái dấu, NSƯT Hoàng Hải bày tỏ sự ngạc nhiên trước khả năng diễn xuất vượt tuổi của Cherry An Nhiên. Nam nghệ sĩ hài hước nhưng đầy thán phục khi nhận xét và ví von cô bé hoàn toàn có thể chạm tới những cột mốc danh hiệu lớn khi còn rất trẻ. “Cherry ạ, bố nghĩ tới khi con 16 tuổi mà diễn như thế này là phải lên NSƯT, 21 tuổi khéo vừa đạt danh hiệu hoa hậu, người mẫu, diễn viên, NSND rồi. Diễn như thế này thì cứ gọi là đỉnh của chóp, 10 điểm không có nhưng... Tài năng không đợi tuổi là có thật”, NSƯT Hoàng Hải chia sẻ. Lời khen của NSƯT Hoàng Hải nhanh chóng thu hút sự chú ý bởi không chỉ xuất phát từ cảm xúc cá nhân, còn phản ánh sự ghi nhận của giới làm nghề dành cho diễn viên nhí 8 tuổi nhưng đã thể hiện chiều sâu tâm lý nhân vật. Trong Gia đình trái dấu, Cherry An Nhiên đảm nhận vai bé Nhi - nhân vật xuất hiện từ tập 18 và là con rơi của ông Phi (do NSƯT Hoàng Hải thủ vai). Dù ngoài đời mới 8 tuổi, An Nhiên lại vào vai cô bé 12 tuổi với diễn biến tâm lý phức tạp. Tại họp báo ra mắt phim, diễn viên nhí cho biết đạo diễn Vũ Trường Khoa chỉ quan tâm chiều cao của em có phù hợp với nhân vật, chứ không thử thách hay kiểm tra diễn xuất. Thời điểm đó, MC Thảo Vân nhận định dù đang đóng vai đứa trẻ 12 tuổi, nhưng với bản lĩnh và kinh nghiệm hiện tại, An Nhiên hoàn toàn có thể đảm đương những vai diễn có tâm lý của người 18 tuổi. Trên các diễn đàn về phim, nhiều khán giả dành lời khen cho lối diễn tự nhiên, giàu cảm xúc của Cherry An Nhiên, cho rằng nhân vật đã mang đến chiều sâu cho câu chuyện, khiến người xem xúc động và đồng cảm. “Vừa xem vừa khóc, bé này diễn giỏi quá”, “Xem bé diễn mà nước mắt cứ tự nhiên rơi”, “Vai nào An Nhiên cũng tròn vai, cũng xuất sắc”, “Tập này tốn nước mắt thật sự, Cherry diễn cảm xúc ghê”… Trước Gia đình trái dấu, Cherry An Nhiên đã góp mặt trong nhiều bộ phim truyền hình ăn khách như Cầu vồng ở phía chân trời, Chúng ta của 8 năm sau, Đừng làm mẹ cáu, Anh có phải đàn ông không, Thương ngày nắng về, Đấu trí, Hương vị tình thân… Ở mỗi dự án, cô bé đều để lại ấn tượng bởi khả năng nhập vai nhanh và biểu cảm linh hoạt. Bên cạnh những lời khen dành cho diễn xuất của số ít diễn viên, Gia đình trái dấu cũng vấp phải không ít tranh cãi xoay quanh kịch bản và cách xây dựng nhân vật. Bộ phim nhiều lần bị khán giả chỉ trích khi khắc họa nhân vật ông Phi - cán bộ quản lý cấp huyện về hưu non - với lối ứng Vào vai bé Nhi trong phim truyền hình “Gia đình trái dấu”, diễn viên nhí Cherry An Nhiên gây ấn tượng bởi diễn xuất tự nhiên, giàu cảm xúc, đến mức NSƯT Hoàng Hải dành những lời khen có cánh. Diễn viên nhí khiến NSƯT Hoàng Hải thán phục Diễn xuất của cô bé Cherry An Nhiên gây ấn tượng với NSƯT Hoàng Hải và khán giả truyền hình Muốn đi xa và đi bền, Việt Nam phải đi bằng con đường của văn hóa, bằng sức mạnh của con người và bằng bản lĩnh của một dân tộc có chiều sâu văn hiến HỆ GIÁ TRỊ QUỐC GIA: Chuẩn mực có mâu thuẫn với sáng tạo? Trả lời cho câu hỏi này, giám tuyển Trần Quân khẳng định, chuẩn mực không triệt tiêu sáng tạo, trái lại, nó tạo đường ray để sáng tạo đi xa mà không trượt khỏi lợi ích cộng đồng. Một nền văn hóa trưởng thành luôn cần cả hai, tự do biểu đạt và trách nhiệm xã hội. Sáng tạo có quyền thử nghiệm, có quyền gai góc, có quyền đi vào vùng xám của đời sống, nhưng không thể vin vào tự do để hợp thức hóa sự dung tục, kích động hay gây tổn thương. Khi sản phẩm văn hóa được phát tán với tốc độ của thuật toán, ranh giới đúng sai càng dễ bị xóa nhòa, và cái “bất chấp” đôi khi lại được tung hô như cá tính. Chuẩn mực trong trường hợp này đóng vai trò như chiếc phanh cần thiết, giúp nghệ sĩ tự kiểm soát trước khi cộng đồng phải trả giá bằng sự nhiễu loạn. Sáng tạo càng mạnh, sức ảnh hưởng càng lớn thì càng phải gắn với đạo đức nghề, tôn trọng công chúng và kỷ luật công dân. Bởi nghệ sĩ không chỉ sáng tác cho riêng mình, họ đang tham gia định hình ngôn ngữ, thói quen và cảm thức thẩm mỹ của xã hội.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==