Ban Văn hóa - Xã hội HĐND TPHCM vừa có báo cáo kết quả khảo sát về cơ sở vật chất, công tác giáo dục - đào tạo và quy hoạch mạng lưới trường lớp tại một số phường trên địa bàn. Kết quả cho thấy áp lực trường lớp tại nhiều địa bàn đang ở mức rất cao, đặc biệt ở bậc tiểu học và trung học cơ sở. Tại phường Hiệp Bình, tổng số học sinh từ mầm non đến THCS gần 20.000 em, nhưng toàn phường còn thiếu tới 242 phòng học. Trường THCS Hiệp Bình hiện phải tổ chức dạy học với sĩ số thấp nhất cũng lên đến 47 học sinh/lớp, không đáp ứng quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nhiều phòng học không đạt chuẩn, học sinh phải sinh hoạt thể chất tại hành lang. Tại phường Bình Hòa, nhu cầu học tập tăng nhanh nhưng toàn phường mới có 205 phòng học công lập. Các trường từng đạt chuẩn quốc gia theo tiêu chí cũ hiện không đủ điều kiện tái công nhận do vượt định mức lớp học, sĩ số cao và thiếu phòng chức năng. Riêng phường Long Bình, dù có đủ các cấp học từ mầm non đến THPT, song nhiều trường được xây dựng từ 15-20 năm trước đã xuống cấp. Một số trường phải sử dụng phòng thí nghiệm làm phòng học tạm. “Tình trạng vừa thi công vừa dạy học tại các dự án cải tạo gây mất an toàn cho học sinh và ảnh hưởng chất lượng dạy học”, báo cáo nêu rõ. Báo cáo cũng chỉ rõ những bất cập trong công tác quy hoạch và đầu tư công, đặc biệt là dự án Trường THCS Hiệp Bình Phước khởi công từ năm 2018 nhưng đến nay vẫn bỏ hoang do phải điều chỉnh quy hoạch 3 lần và nhà thầu mất năng lực. Việc dự án bị kéo dài đến giai đoạn trung hạn 2026-2030 mới tái khởi công là quá chậm trễ so với nhu cầu. Đồng thời, công tác dự báo dân số và quy hoạch mạng lưới trường lớp chưa theo kịp tốc độ gia tăng dân số cơ học và việc sắp xếp đơn vị hành chính. Trên cơ sở khảo sát, Ban Văn hóa - Xã hội HĐND TPHCM kiến nghị UBND TPHCM rà soát, điều chỉnh quy hoạch mạng lưới trường lớp phù hợp thực tế; ưu tiên quỹ đất giáo dục; đẩy nhanh tiến độ các dự án trường học trọng điểm; đồng thời bảo đảm đầu tư đồng bộ giữa xây dựng cơ bản và trang thiết bị dạy học, đáp ứng yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông mới. Ban cũng đề nghị các sở, ngành và địa phương khẩn trương tháo gỡ vướng mắc, có lộ trình cụ thể nhằm giảm sĩ số học sinh/lớp, bảo đảm quyền được học tập trong điều kiện an toàn, đạt chuẩn cho học sinh trên địa bàn TPHCM. ANH NHÀN CẦN THIẾT SỬA QUY CHẾ TUYỂN SINH THPT Đây là giải pháp trước mắt, nhằm giảm số lượng học sinh phải tham gia thi tuyển vào lớp 10. Thông tư tuyển sinh số 30/2024 đã có nhiều điểm tiến bộ, góp phần làm cho kỳ thi vào lớp 10 nhẹ nhàng hơn, giảm áp lực cho học sinh và xã hội. Tuy nhiên, dư luận trong các nhà trường cho rằng Bộ GDĐT cần tiếp tục điều chỉnh Thông tư 30/2024 thêm một lần nữa. Cụ thể, về môn thi cần giữ nguyên hai môn thi bắt buộc là Toán và Ngữ văn; bỏ bài thi tổ hợp, chỉ giữ lại môn thi thứ ba và giao cho các địa phương lựa chọn, công bố hằng năm. Nếu tổ chức bài thi tổ hợp, đồng nghĩa với việc lựa chọn nhiều môn học là môn thi, làm tăng đáng kể số môn phải ôn tập (có thể nhiều hơn 3 môn học). Quy định này sẽ tạo thêm gánh nặng cho học sinh, làm phát sinh tình trạng ôn thi tràn lan, dạy thêm - học thêm tiêu cực có nguy cơ quay trở lại. Thực tế cho thấy, ở một số địa phương, cán bộ quản lý giáo dục vẫn chưa từ bỏ được những quan điểm cũ và không còn phù hợp như: “Có thi mới học” hay “Học môn gì thì thi môn ấy”. Về phương thức tuyển sinh, nên giữ lại hai phương thức tuyển sinh bao gồm: Xét tuyển và kết hợp thi tuyển và xét tuyển. Trong nhiều năm qua, một số tỉnh đã áp dụng phương thức xét tuyển và đạt được những kết quả tích cực. Các địa phương khác cần nghiên cứu, tham khảo để có thể áp dụng phù hợp với điều kiện thực tế của mình. Phương thức kết hợp thi tuyển và xét tuyển có thể áp dụng rộng rãi cho tất cả các tỉnh, thành phố. Theo đó, một bộ phận học sinh được tuyển sinh theo phương thức xét tuyển, số còn lại tham gia thi tuyển. Cách làm này sẽ giúp giảm đáng kể số lượng học sinh phải dự thi, từ đó kỳ thi vào lớp 10 trở nên nhẹ nhàng hơn và công tác tổ chức cũng đơn giản hóa. Khi áp dụng phương thức xét tuyển, cần sử dụng nhiều minh chứng để đánh giá thí sinh, trong đó học bạ là hình thức phổ biến và dễ triển khai nhất. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều trường e ngại xét tuyển vì học bạ lớp 9 và cả cấp THCS ở một số nơi “quá đẹp”. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ công tác quản lý, giám sát chưa chặt chẽ. Có thể khắc phục tình trạng này bằng cách đó là các trường THPT tổ chức một bài kiểm tra khảo sát (2 môn) đầu năm học cho toàn bộ học sinh trúng tuyển. Kết quả kiểm tra được đối chiếu với điểm học bạ; nếu có sự chênh lệch quá lớn thì thông báo nội bộ cho giáo viên các trường THCS liên quan, để từ đó rút kinh nghiệm. TẠO THÊM “LỐI THOÁT” CHO HỌC SINH SAU THCS Đây là giải pháp mang tính chiến lược, thể hiện bước phát triển mới của giáo dục Việt Nam và phù hợp với xu thế chung của thế giới. Nghị quyết số 71/2025 của Bộ Chính trị đã chỉ rõ: đến năm 2030, giáo dục bắt buộc hết THCS, ít nhất 85% người trong độ tuổi hoàn thành cấp THPT và tương đương. Luật Giáo dục hiện hành quy định cấp THPT gồm các lớp 10, 11, 12. Điều này được hiểu rằng, nếu phổ cập THPT thì phải đảm bảo 100% học sinh sau lớp 9 đều được vào học lớp 10 và tốt nghiệp lớp 12 sau 3 năm. Tôi cho rằng, cách hiểu này là chưa phù hợp và trên thực tế, nhiều quốc gia cũng không triển khai theo hướng đó. Tiểu học và THCS là giai đoạn giáo dục cơ bản, bắt buộc, nhằm giáo dục toàn diện và tạo nền tảng cho sự phát triển con người. Mục tiêu của phổ cập ở giai đoạn này là đạt chuẩn về văn hóa, phẩm chất và năng lực. Chuyển sang cấp THPT là giai đoạn định hướng nghề nghiệp và phân luồng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, phổ cập giáo dục cho lứa tuổi 14-15 (sau lớp 9) thường hướng tới hai mục tiêu song song, tương đương và bình đẳng: phổ cập kiến thức văn hóa và phổ cập kỹ năng nghề. Từ đó, việc phân công nguồn nhân lực lao động được thực hiện rõ ràng qua hai con đường: Con đường nghề nghiệp: đào tạo kỹ năng, tay nghề, đáp ứng nhu cầu của người học và xã hội. Con đường học thuật: chuẩn bị cho học sinh có năng lực học tập cao tiếp tục học lên đại học. Từ quan điểm này, Điều 28, điểm c của Luật Giáo dục hiện hành, cần được sửa đổi theo hướng: cấp THPT được chia thành hai bậc học gồm: Trung học phổ thông (hướng học thuật); Trung học nghề (hướng đào tạo lao động có kỹ thuật, tay nghề). Như vậy, việc triển khai phổ cập THPT truyền thống sẽ tiến hành đồng thời phổ cập bậc THPT và bậc trung học nghề. Để triển khai quan điểm phổ cập sau THCS theo Luật Giáo dục sửa đổi, cần thay đổi nhận thức của học sinh và xã hội. Đó là bậc trung học nghề không phải là “thấp kém”, mà là sự phân công lao động tự nhiên, phù hợp với năng lực, sở thích của người học. Đây là mô hình tích hợp giáo dục văn hóa phổ thông với đào tạo nghề chuyên sâu, đồng thời cho phép liên thông lên các bậc học cao hơn. Cách làm này sẽ góp phần giải quyết tình trạng “thừa thầy, thiếu thợ” hay “tốt nghiệp đại học nhưng không có việc làm”. Bộ GD&ĐT cần sớm ban hành chuẩn chương trình cho bậc trung học nghề và điều chỉnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cho phù hợp với từng bậc học của THPT. Đặc biệt, đầu tư cơ sở vật chất cho bậc trung học nghề. Có thể thấy, thay vì để 100% học sinh cùng dồn vào cuộc đua căng thẳng vào lớp 10 như hiện nay, một bộ phận không nhỏ học sinh sẽ lựa chọn học bậc trung học nghề - mô hình đã phổ biến ở nhiều quốc gia phát triển. Và tác động tất yếu là giảm áp lực thi cử vào lớp 10, tạo thêm nhiều “lối thoát” và con đường phát triển phù hợp, tự nhiên hơn cho học sinh, đồng thời bảo đảm quyền lựa chọn của người học. TS. ĐẶNG TỰ ÂN Nhiều phường ở TPHCM quá tải trường lớp Theo chuyên gia, để giảm áp lực cho học sinh THCS trong kỳ thi vượt cấp, Bộ GD&ĐT cần thiết sửa quy chế tuyển sinh THPT, trong đó giữ nguyên 2 môn thi Toán và Ngữ văn nhưng nên bỏ quy định có thể tổ chức bài thi tổ hợp. Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 luôn căng thẳng và áp lực cho thí sinh Khảo sát của Ban Văn hóa - Xã hội HĐND TPHCM cho thấy nhiều phường ở TPHCM đang rơi vào tình trạng quá tải trường lớp nghiêm trọng. Sĩ số học sinh vượt chuẩn, thiếu hàng trăm phòng học. GIẢM ÁP LỰC THI VÀO LỚP 10: Cần sửa quy chế tuyển sinh và phân luồng sau THCS Phương thức kết hợp thi tuyển và xét tuyển có thể áp dụng rộng rãi cho tất cả các tỉnh, thành phố. Theo đó, một bộ phận học sinh được tuyển sinh theo phương thức xét tuyển, số còn lại tham gia thi tuyển. Cách làm này sẽ giúp giảm đáng kể số lượng học sinh phải dự thi, từ đó kỳ thi vào lớp 10 trở nên nhẹ nhàng hơn và công tác tổ chức cũng đơn giản hóa. Học sinh TPHCM trong một buổi học 7 n Thứ Ba n Ngày 20/1/2026 KHOA GIÁO
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==