4 THỜI SỰ n Thứ Ba n Ngày 13/1/2026 CHÍNH SÁCH CÓ, THỰC THI KHÓ Luật Bảo vệ Môi trường có hiệu lực từ ngày 1/1/2022 đề ra một chính sách rất quan trọng quy định các địa phương phải thực hiện phân loại rác tại nguồn từ ngày 1/1/2025. Giới chuyên gia đánh giá đây là một chủ trương cực kỳ cần thiết, là lời giải cho bài toán quản lý chất thải rắn sinh hoạt nhức nhối nhiều năm qua. Tuy nhiên, sau hơn một năm quy định có hiệu lực và ba năm chuẩn bị trước đó, theo Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc thực hiện phân loại rác tại nguồn vẫn dừng ở quy mô thí điểm nhỏ lẻ với rất nhiều khó khăn, thách thức trong triển khai nhân rộng. Theo các chuyên gia, có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực tế này như nhận thức và thói quen của người dân chưa đồng đều, hệ thống hạ tầng và khâu thu gom, vận chuyển rác chưa đồng bộ. Ở nhiều nơi, dù người dân đã thực hiện phân loại nhưng khi thu gom lại bị trộn lẫn, làm giảm niềm tin và động lực tham gia. Việc thiếu thùng rác phân loại, phương tiện thu gom riêng biệt cũng là rào cản lớn, đặc biệt là thiếu công nghệ xử lý theo phân loại rác. Nguồn lực đầu tư còn hạn chế, các cơ chế đấu thầu, đặt hàng, đơn giá, định mức kinh tế kỹ thuật chưa phù hợp, chưa khuyến khích được doanh nghiệp đầu tư. Tuy nhiên, vướng mắc lớn nhất chính là việc thiếu sự quyết tâm, sự vào cuộc đồng bộ để tháo gỡ những vướng mắc này khi thực thi. Tương tự như câu chuyện phân loại rác là câu chuyện về ô nhiễm không khí, cứ mỗi mùa đông, Hà Nội và nhiều tỉnh/thành phía Bắc lại hứng chịu các đợt ô nhiễm không khí nghiêm trọng kéo dài. Các chính sách, giải pháp đã được đề cập suốt nhiều năm qua. Tuy nhiên, việc triển khai các giải pháp trong thực tế gặp nhiều khó khăn dẫn đến kết quả chưa được như kỳ vọng. Theo ông Trịnh Lê Nguyên, Giám đốc Trung tâm Con người và Thiên nhiên, hơn một thập kỷ qua, Việt Nam ban hành nhiều chiến lược, luật và chương trình hành động nhằm giải quyết những vấn đề môi trường lớn nhưng kết quả đạt được trên thực tế lại khiêm tốn so với kỳ vọng. Nguyên nhân được chuyên gia này lý giải là do nhiều chính sách môi trường được xây dựng theo tư duy tuyến tính trong khi vấn đề môi trường mang tính hệ thống. Phân loại rác tại nguồn là ví dụ điển hình. “Chính sách thường tập trung vào hành vi của hộ gia đình, trong khi chuỗi giá trị phía sau như thu gom, trung chuyển, xử lý, thị trường tái chế lại chưa sẵn sàng hoặc thiếu đồng bộ. Tương tự như vậy, cải thiện chất lượng không khí không thể chỉ dựa vào kiểm soát một vài nguồn phát thải, nếu các chính sách giao thông, quy hoạch đô thị, năng lượng và phát triển công nghiệp vẫn vận hành theo những logic khác nhau”, ông Nguyên nói. ĐỔI MỚI CÁCH THỨC THỰC THI Theo chuyên gia Trịnh Lê Nguyên, một nguyên nhân khác khiến các chính sách khó đi vào cuộc sống là nhiều địa phương được giao trách nhiệm lớn trong bảo vệ môi trường nhưng thiếu ngân sách ổn định, nhân lực chuyên môn, dữ liệu nền và công cụ giám sát. Trong bối cảnh đó, chính sách dễ bị hình thức hóa có kế hoạch, có báo cáo, nhưng thiếu khả năng kiểm soát đến cùng. Với các vấn đề như ô nhiễm không khí hay ô nhiễm sông hồ đòi hỏi theo dõi dài hạn, dữ liệu liên tục và can thiệp đa ngành thì sự thiếu hụt này càng bộc lộ rõ. Một nguyên nhân khác là xung đột giữa mục tiêu bảo vệ môi trường và mục tiêu tăng trưởng ngắn hạn vẫn chưa được xử lý thỏa đáng trong cơ chế ra quyết định. Ở nhiều đô thị, áp lực thu hút đầu tư, mở rộng hạ tầng, gia tăng mật độ xây dựng thường được ưu tiên hơn các lợi ích môi trường dài hạn. Trong khi đó, lợi ích môi trường trong dài hạn vốn khó đo lường ngay bằng chỉ tiêu kinh tế. Theo các chuyên gia, Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng trong xây dựng thể chế, chính sách quản lý về môi trường. Tuy nhiên, việc thực thi gặp nhiều rào cản, vướng mắc khiến các vấn đề môi trường trở nên rất nan giải trong những năm qua. Vì vậy, cần sớm đổi mới cách tiếp cận thực thi trong giai đoạn mới. Đổi mới thực thi chính sách môi trường Ô nhiễm rác thải nhựa đang là thách thức môi trường ở nhiều địa phương ẢNH: NGUYỄN NGỌC Hà Nội và nhiều tỉnh, thành phố lân cận thường xuyên hứng chịu ô nhiễm không khí nghiêm trọng vào mùa Đông ẢNH: PHÙNG LINH Theo chuyên gia Trịnh Lê Nguyên, một nguyên nhân khác khiến các chính sách khó đi vào cuộc sống là nhiều địa phương được giao trách nhiệm lớn trong bảo vệ môi trường nhưng thiếu ngân sách ổn định, nhân lực chuyên môn, dữ liệu nền và công cụ giám sát. Đâu là giải pháp? NHỮNG “VẾT CẮN” CỦA HÀ BÁ Tại tỉnh Đồng Tháp, trong tháng 10/2025, bờ kè Thường Thới Tiền (đoạn sông Tiền qua xã Thường Phước) xảy ra sạt lở nghiêm trọng đã nuốt trọn 58m mái ta-luy và 34m vỉa hè, tạo thành những hàm ếch khoét sâu vào lòng đường nhựa. Đáng lo ngại hơn, đoạn sông này có dòng chảy rất xiết, nước lũ và triều cường liên tục tạo áp lực khiến vết lở thêm hằn sâu. Đến nay, bờ kè này ghi nhận 7 vị trí sạt lở, sụt lún, với tổng chiều dài gần 500m. Địa phương phải cấm đường đoạn sạt lở, cử lực lượng canh chừng suốt ngày đêm vì nguy cơ sạt lở tiếp vẫn còn nguyên. Từ đầu nguồn sông Tiền, xuôi về hạ lưu cũng đã xảy ra sạt lở bờ sông qua ấp Tân Quới, xã Tân Long (Đồng Tháp) với chiều dài khoảng 30m, ăn sâu vào bờ khoảng 20m, làm sập 1 căn nhà dân và ảnh hưởng 11 hộ dân kế cận. Tiếp đến, cũng trên dòng sông Tiền đoạn qua phường Cao Lãnh (Đồng Tháp) xảy ra 2 vụ sạt lở dài khoảng 500m, ăn sâu vào bờ khoảng 30 - 70m, kéo theo nhà, đất của 35 hộ dân. Gia đình ông Nguyễn Ngọc Năm (khóm Tân Tịch, phường Cao Lãnh) vừa tân gia được ít hôm tai họa đã ập đến. Căn nhà cùng toàn bộ vật dụng - gia tài vợ chồng ông dành dụm, vay mượn để có được sau 1 đêm đã trôi theo dòng nước. Cùng cảnh ngộ, ông Nguyễn Văn Bé Tý (cùng khóm) vẫn chưa hết bàng hoàng khi hơn 300m2 đất và căn nhà của gia đình đã biến mất chỉ sau một đêm. Tại Vĩnh Long, thời gian gần đây, tuyến đê bao cồn Thanh Long (xã Quới Thiện) cũng thường xuyên xảy ra sạt lở nghiêm trọng, ảnh hưởng đến vườn cây ăn trái của người dân. Trong 2 đợt triều cường trong tháng 10/2025 đã làm vỡ tuyến đê bao cồn Thanh Long dài 15m. Để đảm bảo an toàn cho người dân trong dài hạn, địa phương đã lên phương án di dời toàn bộ các hộ dân trên cồn về bờ. Cà Mau là tỉnh duy nhất của Việt Nam có 3 mặt giáp biển, có chiều dài đường bờ biển hơn 300km. Những năm gần đây, do tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng, tình trạng sạt lở ven biển, đặc biệt bờ biển Đông ngày càng nghiêm trọng, người dân mất nhà, mất đất sản xuất. Thống kê giai đoạn 1990 - 2023, biển đã lấn sâu vào đất liền hơn 800m, lấy đi hơn 8.800ha đất sản xuất. Những vùng đất vốn được mệnh danh là “biết nở” nay lại đang bị thu hẹp diện tích mỗi năm từ 20-40m do nước biển dâng và sóng lớn. Ông Nguyễn Việt Khái, Trưởng ấp Chợ Thủ B, xã Tân Ân (tỉnh Cà Mau), dẫn chúng tôi ra cửa biển Bồ Đề - một trong những nơi sạt lở đặc biệt nguy hiểm của địa phương, nằm phía bờ biển Đông. Đứng mép biển, ông Khái chỉ về Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang oằn mình trong vòng vây sạt lở khốc liệt từ sông ra biển. Những ngôi nhà, mảnh vườn cứ thế bị dòng nước nuốt chửng, phơi bày thực trạng tổn thương sâu sắc của vùng đất này trước tác động kép của biến đổi khí hậu và các hoạt động khai thác thiếu bền vững. Sạt lở tại phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp ĐBSCL TRONG VÒNG VÂY SẠT LỞ:
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==