DI SẢN ĐƯỢC LẬP TRÌNH LẠI Buổi tối ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám, trong một không gian được dàn dựng bằng ánh sáng và âm thanh, câu chuyện về đạo học được kể lại bằng hình ảnh chuyển động, bằng hiệu ứng thị giác khiến người xem như bước vào một lớp học xưa, trong chính trường đại học đầu tiên của nước Việt. Trẻ em đứng trước màn hình, chạm tay vào các biểu tượng, thích thú khi cụ rùa hiện ra trả lời câu hỏi. Cách tiếp cận này không mới trên thế giới, nhưng với Hà Nội, nó đánh dấu một thay đổi rõ rệt trong cách di sản được đưa đến công chúng. Không gian di tích vốn tĩnh lặng nay trở nên sống động hơn. Những chuyến tham quan từ chỗ chỉ nghe thuyết minh, đã chuyển sang trải nghiệm, tương tác, khám phá. Các chương trình như Khơi nguồn đạo học hay Đi tìm linh vật được thiết kế để học sinh vừa học vừa chơi, tham gia vào hành trình giải mã di sản, sử dụng thiết bị số để tiếp cận tri thức. Hầu hết các di tích, bảo tàng ở Hà Nội đã bắt đầu ứng dụng công nghệ như trình chiếu 3D, thực tế ảo, thuyết minh đa phương tiện như: Văn MiếuQuốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long, di tích Nhà tù Hỏa Lò, Làng cổ Đường Lâm... Người xem không còn bị giới hạn với bảng thông tin hay hiện vật đặt sau lớp kính, họ có thể nhìn gần hơn, hiểu sâu hơn, và cảm nhận theo cách trực quan hơn. Tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, không gian trưng bày vốn quen thuộc với tranh, tượng, nay được bổ sung thêm lớp trải nghiệm mới. Ứng dụng thuyết minh đa phương tiện iMuseum cho phép khách tham quan dùng điện thoại để nghe, xem, tra cứu thông tin ngay tại chỗ. Từ chỗ gần như bị bỏ quên trên bản đồ du lịch, nay Bảo tàng đã trở thành điểm hẹn văn hóa quen thuộc của giới trẻ và công chúng yêu nghệ thuật. Lượng khách tham quan tăng hơn 300% so với 5 năm trước, trong đó khách trong nước chiếm khoảng 70%. Theo TS. Nguyễn Văn Thành (Viện Văn hóa nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam), ngoài sự thay đổi về công nghệ, cách kể chuyện di sản bây giờ cũng 8 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ n Thứ Hai n Ngày 13/4/2026 Trước đây, di sản thường được gìn giữ bằng cách đóng khung ở phía sau tủ kính, thì nay công nghệ đang phá vỡ khoảng cách đó, biến ký ức thành thứ có thể chạm, thử, thậm chí bước vào. Ở Hà Nội và nhiều địa phương, số hóa đang làm nhiều hơn nhiệm vụ lưu trữ, thậm chí nó định đoạt lại mối quan hệ giữa con người và ký ức. GS.TS Từ Thị Loan, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển văn hóa cộng đồng Việt Nam nhấn mạnh một điểm quan trọng, công nghệ trong lĩnh vực văn hóa chỉ là phương tiện. Mục tiêu vẫn là bảo tồn bản sắc và chiều sâu lịch sử. Nếu chỉ dừng ở việc số hóa dữ liệu mà không thay đổi cách xã hội tương tác với văn hóa, quá trình này sẽ không đạt được hiệu quả. Công nghệ cho phép “xuyên không” Công nhân chia ca làm việc xuyên trưa, hối hả hạ giải từng phần nền móng của công trình Bảo tàng Đà Nẵng (cũ) vốn được xây dựng trên chính nền móng di tích. Một cuộc “trả lại ký ức” đang diễn ra, để chuẩn bị cho giai đoạn 2 của dự án tu bổ phục hồi và tôn tạo một trong những di tích có ý nghĩa bậc nhất thành phố. TƯ LIỆU QUÝ NẰM KHO LƯU TRỮ PHÁP SUỐT 160 NĂM Tiếng kim loại va vào bê tông, tiếng máy móc vang lên giữa trưa nắng khiến không gian bên trong công trường Thành Điện Hải như đặc quánh. Không chỉ là tháo dỡ một công trình cũ từng đè lên di tích, mỗi nhát búa ở đây như “chạm” vào quá khứ, lịch sử hào hùng. Bởi dưới lớp bê tông kia là dấu tích của một thành lũy từng ghi dấu những trận chiến chống xâm lược đầu tiên của dân tộc ở Đà Nẵng. Nhiều người bảo, đó là hành trình “đánh thức” một di tích. Nhưng để đánh thức ký ức, đôi khi phải bắt đầu bằng việc tháo dỡ hiện tại. Căn phòng làm việc của Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng Huỳnh Đình Quốc Thiện trên bàn là cuốn sách “Thành Điện Hải - lịch sử kiến trúc và vai trò trong cuộc chiến chống Tây xâm (18581860)” do ông cùng TS Nguyễn Quang Trung Tiến thực hiện. Nâng niu đứa con tinh thần, ông Thiện cho biết: “Đây là tâm huyết của anh em. Dự kiến sẽ ra mắt đúng dịp Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11, khi công trình hoàn thành”. Lời mở đầu cuốn sách không chỉ là lời tri ân, mà còn là sự ghi nhận những nỗ lực bền bỉ của nhiều thế hệ lãnh đạo Đà Nẵng, từ những người đã nghỉ hưu đến những người đang đương chức, những người đã dành tâm huyết để đưa Thành Điện Hải trở thành di tích cấp quốc gia đặc biệt. Và hôm nay đang chuẩn bị bước vào cuộc trùng tu tôn tạo về đúng với giá trị vốn có của công trình. Nhắc đến Thành Điện Hải, từng dấu mốc, từng cuộc họp, từng chuyến đi, ông Thiện nhớ như in. “Tâm huyết nên nhớ hết. Không phải nhớ để kể, mà để không quên rằng mình và anh em đã từng đi qua những gì để hồi sinh Thành Điện Hải”, ông Thiện cười nói. Nếu giai đoạn 1 của dự án tập trung giải tỏa và phục dựng thành hào, thì giai đoạn 2 lại đối mặt với thách thức lớn hơn rất nhiều đó là thiếu tư liệu. Ông Thiện kể, các hạng mục quan trọng như nhà trú sở, kho lương, kho vũ khí hay kỳ đài… hầu như chỉ có mô tả chung chung. Không có bản vẽ kỹ thuật chi tiết, do đó muốn phục dựng chính xác là cực kỳ khó. Một di tích cấp quốc gia quan trọng, nhưng lại gần như không có “bản thiết kế” để dựa vào, điều đó buộc những người làm dự án phải bước vào một hành trình khác: hành trình đi tìm ký ức bị thất lạc. Năm 2019, một hội thảo khoa học quốc gia về Thành Điện Hải được tổ chức, quy tụ các nhà nghiên cứu, chuyên gia hàng đầu trong và ngoài nước. Đây là lần đầu tiên một hội thảo chuyên sâu về trùng tu di tích được triển khai bài bản như vậy tại Đà Nẵng. Từ hội thảo này, nhiều vấn đề quan trọng bước đầu được làm rõ. Trong đó, đáng chú ý là việc xác định Thành Điện Hải chỉ có 3 cổng, thay vì 4 như nhiều giả thiết trước đó. Ông Thiện kể, hội thảo chỉ là bước khởi đầu, để phục dựng công trình có ý nghĩa quan trọng, cần những bằng chứng cụ thể hơn, những tài liệu gốc, những bản vẽ chi tiết. Xuất phát từ giả thuyết quân đội Pháp với đội ngũ công binh giỏi khi chiếm Thành Điện Hải chắc chắn đã vẽ lại bản đồ chi tiết sau những lần chiếm đóng thành, lãnh đạo ngành văn hóa đã đề xuất thực hiện một chuyến đi nghiên cứu tại Pháp. Với sự ủng hộ và quyết tâm của lãnh đạo thành phố, cuối năm 2019, một đoàn công tác ngành văn hóa của Đà Nẵng lên đường sang Pháp với hy vọng mong manh: tìm lại tư Giữa cái nắng tháng 4 như đổ lửa của miền Trung, bên trong khuôn viên Di tích cấp Quốc gia đặc biệt Thành Điện Hải, nhịp máy thi công vẫn vang lên không ngớt. Làm sống lại di tích quốc gia đặc biệt Cổng phía Tây Thành Điện Hải nNGUYỄN THÀNH KÝ SỰ Khách du lịch trải nghiệm viết thư pháp bằng kính thực tế ảo tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==