MÔ HÌNH ĐÀO TẠO KHÔNG THEO KỊP THỊ TRƯỜNG Hiện tượng hát nhép, hát đè được nhiều người trong nghề nhìn nhận như một “vết gợn” tồn tại đã lâu trong thị trường nhạc Việt, đặc biệt khi công nghệ lên ngôi, được tận dụng hòng lấn át đi giọng hát thật còn yếu. Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long thẳng thắn chỉ ra nếu nhìn nhận hát nhép như một giải pháp kỹ thuật hay sự “bất đắc dĩ” thì chưa đủ. Sự phổ biến của hiện tượng này cho thấy thực tế ngày càng nhiều nghệ sĩ bước lên sân khấu khi năng lực biểu diễn chưa tương xứng với yêu cầu nghề nghiệp. Từ đó, những câu hỏi về quy trình đào tạo nghệ sĩ được đặt ra trong điều kiện thị trường âm nhạc, biểu diễn ngày càng nở rộng, với hàng chục buổi diễn thu hút hàng nghìn khán giả được tổ chức mỗi năm. Điều này cũng đặt ra vấn đề về đào tạo nghệ sĩ Việt, trong đó mô hình đào tạo hiện tại ở Việt Nam chưa chú trọng đến tính toàn diện của một nghệ sĩ. Các trường ở Việt Nam thường chú trọng âm nhạc hàn lâm hay những thể loại đòi hỏi kỹ thuật cao thay vì âm nhạc mang tính giải trí. Thực tế, hệ thống các trường nghệ thuật ở Việt Nam từ trung cấp, cao đẳng đến đại học được xây dựng khá bài bản, có truyền thống hơn 70 năm. Tuy nhiên, vẫn có sự chênh lệch giữa mục tiêu đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường. “Trong khi các trường chú trọng âm nhạc hàn lâm hay những thể loại đòi hỏi kỹ thuật cao như opera, nhạc cách mạng, nhạc trữ tình mang tính nghệ thuật, thì thị trường lại biến động rất nhanh và phân khúc lớn nhất là âm nhạc giải trí. Vì vậy, sản phẩm đào tạo của các trường chỉ đáp ứng một phần nhu cầu chung”, nhạc sĩ Quang Long nhận định. Không thể phủ nhận thực tế nhiều ca sĩ nổi tiếng không qua đào tạo bài bản, tuy nhiên những trường hợp xuất chúng rất hiếm. Theo nhạc sĩ Nguyễn Quang Long, với các dòng nhạc đòi hỏi kỹ thuật cao, nghệ sĩ bắt buộc phải trải qua quá trình học tập, rèn luyện nghiêm túc. Trong khi với dòng nhạc giải trí nếu nghệ sĩ đã trải qua quá trình đào tạo tại trường nghệ thuật chuyên nghiệp thì đó là lợi thế rất lớn. “Đào tạo nghệ thuật của chúng ta chưa hoàn hảo. Chúng ta cần nhìn vào nhu cầu xã hội để điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp hơn. Nhưng việc đào tạo vẫn phải giữ chuẩn mực của nghệ thuật chuyên nghiệp, không thể vì bất cứ lý do gì mà hạ thấp yêu cầu về giọng hát hay năng lực âm nhạc”, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long nêu. HÀNH TRÌNH HÀNG CHỤC NĂM RÈN LUYỆN Để tìm ra mô hình hòa hợp ra yếu tố này là một bài toán khó nhưng không phải không có hướng giải. Ở nhiều quốc gia có ngành công nghiệp âm nhạc phát triển như Hàn Quốc, Mỹ hay thậm chí Thái Lan, đào tạo nghệ sĩ không chỉ diễn ra trong trường học, mà được tích hợp trong một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Tại đó, các công ty giải trí đóng vai trò trung tâm, xây dựng quy trình đào tạo khép kín từ tuyển chọn, đào tạo đến sản xuất và quản lý nghệ sĩ. Quy trình đào tạo nghệ sĩ ở Hàn Quốc được xây dựng theo mô hình khép kín, bao trùm toàn bộ các khâu từ tuyển chọn, đào tạo đến sản xuất và quản lý nghệ sĩ. Ở Hàn Quốc, trước khi trở thành nghệ sĩ, biểu diễn trên sân khấu, nhiều bạn trẻ phải trải qua quá trình rèn luyện kéo dài hàng năm, thậm chí là hàng chục năm. Đây chính là đặc trưng của việc đào tạo thực tập sinh (trainee) - một quy trình đào tạo bài bản và khắt khe, nơi nghệ sĩ trẻ được huấn luyện đồng thời về thanh nhạc, vũ đạo, biểu diễn, kỹ năng giao tiếp trước công chúng, giới truyền thông... Chỉ những người đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn mới có cơ hội ra mắt, và thực tế cho thấy hành trình này thường rất dài: G-Dragon (BigBang) từng trải qua 11 năm đào tạo, trong đó 5 năm tại SM Entertainment và 6 năm ở YG, nhiều thần tượng khác cũng có thời gian thực tập kéo dài như Jihyo (TWICE, 10 năm), Jennie (Blackpink, 6 năm) hay Suho (EXO, 6 năm). So với mô hình này, Việt Nam hiện vẫn đang trong giai đoạn chuyển tiếp. Thực tế, một số trường có đào tạo nghệ thuật, nghệ thuật biểu diễn đã bắt đầu bổ sung các kỹ năng hỗ trợ biểu diễn như vũ đạo, giải phóng hình thể, kỹ năng giao tiếp, ứng xử của nghệ sĩ… CẦN MÔ HÌNH ĐƯỢC ĐIỀU CHỈNH “Nhìn vào các nước xung quanh đã xây dựng thành công có thể thấy xu hướng chung là mô hình công ty khép kín từ đào tạo, sản xuất đến quản lý nghệ sĩ trở nên ngày càng quan trọng. Nếu muốn phát triển công nghiệp âm nhạc, đây gần như là mô hình tất yếu. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò định hướng, xây dựng hành lang pháp lý và tạo điều kiện về chính sách, như ưu đãi thuế, hỗ trợ hoạt động sáng tạo, để các doanh nghiệp văn hoá phát triển”, nhạc sĩ Quang Long nêu. Rõ ràng nếu muốn phát triển công nghiệp âm nhạc, việc hình thành mô hình đào tạo gắn với thị trường là điều tất yếu. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa sao chép nguyên xi mô hình nước ngoài. Việt Nam cần một mô hình được điều chỉnh phù hợp với điều kiện văn hóa, xã hội và thực tiễn thị trường trong nước. “Bên cạnh kỹ năng thanh nhạc và biểu diễn, nghệ sĩ trẻ cần được trang bị thêm nhiều yếu tố khác như kỹ năng truyền thông, xây dựng hình ảnh cá nhân, hiểu biết về công chúng và đặc biệt là đạo đức nghề nghiệp. Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh, nghệ sĩ không chỉ là người biểu diễn mà còn là người ảnh hưởng. Vì vậy, việc giữ gìn hình ảnh, ứng xử chuẩn mực và có ý thức với công chúng là yếu tố rất quan trọng để phát triển bền vững”, nhạc sĩ Quang Long nói. n 11-12/4/2026 www.tienphong.vn VĂN HÓA 9 GIA LINH Về lâu dài, đây không chỉ là câu chuyện chính sách quản lý hay quy định siết chặt biểu diễn, mà còn ở cách xây dựng một hệ sinh thái đào tạo bền vững. Khi nhà trường và thị trường tìm được điểm gặp, khi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, và khi nghệ sĩ ý thức rõ giá trị của sự trung thực, thị trường âm nhạc mới có thể phát triển theo hướng lành mạnh. Ở VIỆT NAM Một số đơn vị đào tạo bắt đầu hướng tới mô hình nghệ sĩ giải trí hiện đại, đa năng Quy trình đào tạo nghệ sĩ ở Hàn Quốc được xây dựng theo mô hình khép kín, bao trùm toàn bộ các khâu từ tuyển chọn, đào tạo đến sản xuất và quản lý nghệ sĩ KHÔNG CHỈ LÀ VẤN ĐỀ BIỂU DIỄN, HIỆN TƯỢNG HÁT NHÉP ĐANG PHẢN ÁNH RÕ KHOẢNG TRỐNG TRONG MÔ HÌNH ĐÀO TẠO NGHỆ SĨ TẠI VIỆT NAM, KHI NHÀ TRƯỜNG VÀ THỊ TRƯỜNG CÒN LỆCH PHA, THIẾU MỘT QUY TRÌNH ĐÀO TẠO CHUYÊN NGHIỆP. TRONG BỐI CẢNH ĐÓ, CÁC MÔ HÌNH ĐÀO TẠO BÀI BẢN NHƯ “THỰC TẬP SINH” HAY HỆ SINH THÁI CÔNG TY GIẢI TRÍ KHÉP KÍN TRÊN THẾ GIỚI TRỞ THÀNH GỢI Ý ĐÁNG THAM KHẢO NẾU VIỆT NAM MUỐN XÂY DỰNG MỘT THẾ HỆ NGHỆ SĨ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG. Lỗ hổng đào tạo nghệ sĩ KÍNH LĂNG Gừng càng già càng cay Phân cảnh bà Hoa, do NSND Lê Khanh thủ vai, ngăn cấm con gái (Thiên Ân đóng) yêu người ngoại đạo, trong phim Hẹn em ngày nhật thực đang gây sốt. Ánh mắt, cử chỉ, giọng nói khi dỗ dành, khi chèn ép, khi nức nở… của Lê Khanh như thôi miên khán giả. Rất nhiều bình luận dành cho nữ diễn viên gạo cội: “Diễn như không diễn”; “Vào vai chất lượng”; “Xuất thần”… Không phải lần đầu NSND Lê Khanh nhận lời khen khi tham gia phim màn ảnh rộng thời kỳ đua chen doanh thu phòng vé. Trong vai Thái Tuyết Mai, phim Gái già lắm chiêu 3, chị từng gây sốt với lời thoại: “Con công phải ra con công, con phượng phải ra con phượng, chứ bản chất là ngan là vịt thì làm sao ra được cốt cách của công, của Phượng được”. Lời thoại. ấy nếu do diễn viên khác đảm nhiệm chưa chắc đã “phủ sóng” nhưng đặt vào miệng Lê Khanh, lập tức lan toả mạnh. Nhắc đến những diễn viên “gừng càng già càng cay” không thể không nhắc đến Thái Hoà. Không sở hữu vẻ ngoài điện ảnh nhưng phim có sự tham gia của anh luôn kích thích khán giả tới rạp. Thái Hoà có khả năng hoá thân đa dạng vai diễn. Những phim gần đây mà Thái Hoà tham gia như Tử chiến trên không hay Địa đạo, cho thấy khả năng biến hoá thần sầu của anh. Ở tuổi 50, Thái Hoà vẫn đầy sung sức. Ngay ở mảng phim truyền hình cũng chứng kiến cuộc hô mưa gọi gió của các nghệ sĩ gạo cội. NSND Lan Hương (Hương Bông) ghi dấu trong những vai diễn người vợ, người mẹ hiền lành, nhẫn nhịn bỗng một ngày vào vai bà Phương trong phim truyền hình nhiều tập Sống chung với mẹ chồng, liền được gắn biệt danh “mẹ chồng ác nhất vịnh Bắc Bộ”. NSƯT Thanh Quý bao năm ở ẩn bỗng trở lại với nhiều vai diễn ấn tượng trong loạt phim truyền hình. Cảnh người mẹ do Thanh Quý thủ vai xô xát với hàng xóm để bảo vệ danh dự cua con mình và danh dự của người lính trong phim Không giới hạn từng hút 1,3 triệu lượt xem trên Fanpage VTV Giải trí. NSND Lê Khanh hay NSƯT Thanh Quý từng là những mỹ nhân của màn ảnh Việt. Thời gian đã lấy đi dung nhan rực rỡ của họ nhưng lại giúp trải nghiệm cuộc sống, kinh nghiệm diễn xuất của họ giàu có thêm, con đường hoạt động nghệ thuật của họ vì thế vẫn trải dài. Khán giả mừng vì Lê Khanh, Thanh Quý vẫn được bận rộn, vẫn dám thử thách bản thân khi lăn xả vào những vai diễn mới. Khán giả từng “sốc” khi Lê Khanh cắt phăng mái tóc dài gắn bó với chị suốt mấy chục năm để hoá thân vào vai diễn quyền lực và cá tinh trong phim của bộ đôi đạo diễn Bảo Nhân - Nam Cito. Ai dám chê “gừng già” thiếu táo bạo, ngại lột xác? MIU MIU
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==