Số 10-11 | 10-11/1/2026 ĐỔI MỚI MẠNH MẼ PHƯƠNG THỨC HOẠT ĐỘNG CỦA ĐOÀN Trang 8 Trang 7 Trang 13 ẤN PHẨM CỦA BÁO TIỀN PHONG www.tienphong.vn Điện thoại nóng 0977 456 112 Những ai xem Táo Quân lần đầu tiên trên tivi đêm 30 Tết của năm 2003 ấy, nay nếu không trung niên thì cũng đã lên lão. Khoảng thời gian của hơn hai thập kỷ trước, khi mà mọi thứ đều “cũ cũ, chậm chậm, nghèo nghèo”, thì mùi hương ký ức của Táo Quân lại càng sâu đậm, khó phai. CHUYỆN CUỐI TUẦN Táo Quân tốt, nhưng rất tiếc Xem tiếp trang 3 CONCERT 2026 Ngày hội LẦN THỨ XVIII - NĂM 2026 BẮT MẠCH CHUYỂN ĐỘNG trái tim của
10-11/1/2026 www.tienphong.vn THỜI SỰ 2 QUẢNG CÁO Hà Nội: ĐT: (024)39432758; Fax: (024)39435285 TP.HCM: ĐT: (028)38469860; Fax: (028)38480015 Trong giờ hành chính (024)39439664 Ngoài giờ 0908988666 (Nguyễn Hằng) n Thiết kế: KIỀU TÚ n Giá: 7.500 đồng n Ban đại diện tại thành phố Hồ Chí Minh: 384 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, P. Xuân Hòa- TPHCM. ĐT: (028) 3848 4366, E-mail: tienphonghcm@gmail.com n Ban đại diện tại miền Trung: 339 Lê Thanh Nghị, P. Hòa Cường; 19 Ngô Gia Tự, P. Hải Châu, TP Đà Nẵng, ĐT: (0236)3828 039, E-mail: banmientrung@baotienphong.com.vn n Ban đại diện tại Bắc Trung Bộ: 21 Hồ Xuân Hương, P. Thành Vinh, tỉnh Nghệ An. ĐT: (0238)8602345; Email: baotienphongbactrungbo@gmail.com. n Ban đại diện tại ĐBSCL: 103 Trần Văn Hoài, P. Ninh Kiều, TP Cần Thơ. ĐT: (0292)3823823, Email: baotienphongdbscl@gmail.com n Ban đại diện tại Tây Nguyên - Nam Trung Bộ: 52 Trần Nhật Duật, P.Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk, ĐT: (0262)3950029, E-mail: baotienphongtaynguyen@gmail.com; 1018, đường 2/4, P. Bắc Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa. SĐT: 0258.6500.155. Email: tienphongnhatrang@gmail.com n Ban đại diện tại Tây Bắc Bộ: 64 đường Lý Tự Trọng, P.Yên Bái, tỉnh Lào Cai. ĐT: 0904938689, E-mail: vptaybacbotp@gmail.com n Ban đại diện tại Đông Bắc Bộ: Số 18 Lê Thanh Nghị, P.Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh; E-mail: bandongbac@baotienphong.com.vn n Tòa soạn: 15 Hồ Xuân Hương, P. Hai Bà Trưng và D29 Phạm Văn Bạch, P. Cầu Giấy, Hà Nội. ĐT: 3943 4031 - 38227525 Fax: (024) 39430693 | E-Mail: toasoan@baotienphong.com.vn | ISSN 0866-0827 | Website: www.tienphong.vn n Tổng Biên tập: PHÙNG CÔNG SƯỞNG n Giấy phép xuất bản số: 137/GP-BVHTTDL do Bộ VH,TT&DL cấp ngày 2/10/2025 n In tại: Cty TNHH MTV In Quân đội 1, Cty In báo Nhân Dân Đà Nẵng, Cty TNHH MTV In Đăk Lăk, Xưởng in Quân khu IV, Cty TNHH MTV in Quân đội 2, TPHCM PHÁT HÀNH Chiều 9/1, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị toàn quốc thúc đẩy đầu tư công năm 2025 và năm 2026, kết nối trực tuyến từ trụ sở Chính phủ tới các địa phương. Phát biểu khai mạc, Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ, chúng ta còn khoảng 20 ngày để hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công năm 2025 (đến 31/1/2026); đồng thời phải bắt tay ngay vào việc phân bổ, triển khai thực hiện dự án, thúc đẩy giải ngân toàn bộ vốn đầu tư công năm 2026. Người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh, đầu tư công có ý nghĩa quan trọng, luôn được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm; Quy định 366 của Bộ Chính trị về kiểm điểm và đánh giá xếp loại chất lượng đối với tập thể, cá nhân trong hệ thống chính trị cũng xác định giải ngân đầu tư công là một tiêu chí đánh giá cán bộ. Thủ tướng cho biết, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ luôn quan tâm, chỉ đạo quyết liệt, sâu sát thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công, triển khai 3 Chương trình mục tiêu quốc gia ngay từ những ngày đầu, tháng đầu năm. Năm 2025, Thường trực Chính phủ đã tổ chức 4 Hội nghị về đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công; Chính phủ đã có 11 nghị quyết, Thường trực Chính phủ đã có 2 kết luận, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành 8 chỉ thị, công điện và nhiều văn bản chỉ đạo đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công. Đến hết tháng 12/2025, giải ngân vốn đầu tư công năm 2025 đạt trên 755 nghìn tỷ đồng, đạt 83,7% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao, cao hơn 3,4% về tỷ lệ và 206,6 nghìn tỷ đồng về số tuyệt đối so với cùng kỳ năm 2024. ĐÃ PHÂN BỔ, GIAO KẾ HOẠCH HƠN 851 NGHÌN TỶ ĐỒNG Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tổng số vốn năm 2025 được Thủ tướng Chính phủ đã giao kế hoạch đầu tư cho các bộ, cơ quan Trung ương là 902 nghìn tỷ đồng (nếu cộng thêm kế hoạch vốn cân đối địa phương giao tăng và kế hoạch các năm trước chuyển sang thì tổng số vốn cần giải ngân là hơn 1,1 triệu tỷ đồng). Với con số giải ngân đã đạt hơn 755 nghìn tỷ đồng, như vậy, số kế hoạch vốn năm 2025 còn lại phải giải ngân đến 31/1/2026 để hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao là gần 147 nghìn tỷ đồng. Trong năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao kế hoạch hơn 995 nghìn tỷ đồng (đã bao gồm 5% tiết kiệm chi đầu tư vốn ngân sách Trung ương để bổ sung cho Bộ Xây dựng thực hiện dự án Đường sắt cao tốc Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng). Đến hết ngày 7/1/2026, các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương đã phân bổ, giao kế hoạch đầu tư vốn ngân sách Nhà nước năm 2026 chi tiết cho danh mục nhiệm vụ, dự án là hơn 851 nghìn tỷ đồng, đạt 85,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. n THỦ TƯỚNG PHẠM MINH CHÍNH YÊU CẦU BẮT TAY NGAY VÀO GIẢI NGÂN VỐN ĐẦU TƯ CÔNG CỦA NĂM 2026 VỚI TỔNG VỐN GẦN 995,4 NGHÌN TỶ, TĂNG 10,4% SO VỚI NĂM 2025. GIẢI NGÂN VỐN ĐẦU TƯ CÔNG NĂM 2025 ĐẠT TRÊN 755 NGHÌN TỶ ĐỒNG. Giải ngân gần 1 triệu tỷ đồng vốn đầu tư công năm 2026 Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu khai mạc ẢNH: VGP LUÂN DŨNG Bộ Nội vụ vừa có báo cáo về tình hình thực hiện công tác cải cách hành chính, trong đó nêu các phương hướng, nhiệm vụ cải cách hành chính năm 2026. Theo đó, năm 2026 sẽ tiếp tục rà soát, sắp xếp tinh gọn các tổ chức bên trong của các bộ, cơ quan Trung ương, các sở, ngành ở địa phương và các đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp Nhà nước. Cùng với đó, trong năm này sẽ tiếp tục triển khai thực hiện nghiêm Kết luận số 192 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về việc thực hiện pháp luật liên quan đến phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp. Cùng với đó, Bộ Nội vụ cũng cho biết, sẽ thực hiện sắp xếp đơn vị sự nghiệp, trường học, cơ sở y tế, doanh nghiệp Nhà nước, sắp xếp tinh gọn các tổ chức bên trong các cơ quan, đơn vị, tổ chức trong hệ thống chính trị. Việc này được thực hiện theo đúng chỉ đạo tại Văn bản số 59 của Ban Chỉ đạo Trung ương về tổng kết Nghị quyết số 18 và Kế hoạch số 130 về Kế hoạch sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp Nhà nước, tổ chức bên trong hệ thống hành chính Nhà nước. Cơ quan này sẽ tham mưu Chính phủ ban hành các văn bản sửa đổi, bổ sung các quy định về tổ chức bộ máy, biên chế, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ theo các quy định mới của Bộ Chính trị để địa phương có cơ sở thống nhất thực hiện. Bộ Nội vụ lưu ý các địa phương khẩn trương kiện toàn vị trí cán bộ, công chức còn thiếu, bảo đảm số lượng, vừa làm vừa rút kinh nghiệm, kịp thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác cán bộ, bảo đảm bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp vận hành thông suốt, hiệu quả. Điểm đáng chú ý cũng được Bộ Nội vụ nhấn mạnh là việc tiếp tục thực hiện chính sách tinh giản biên chế, cơ cấu lại và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Bộ Nội vụ khẳng định, sẽ thực hiện nghiêm các quy định, kết luận của Bộ Chính trị về quản lý biên chế giai đoạn 2022 - 2026, báo cáo cấp có thẩm quyền về kết quả thực hiện quản lý biên chế giai đoạn 2022 - 2026 và đề xuất biên chế giai đoạn 2026 - 2031 của các bộ, ngành, địa phương. Cơ quan này khẳng định, sẽ tiếp tục đôn đốc, kiểm tra việc rà soát, sắp xếp, bố trí cán bộ, công chức, viên chức bảo đảm đúng vị trí việc làm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; Bên cạnh đó, Bộ Nội vụ cũng sẽ đề xuất điều chỉnh tiền lương, phụ cấp đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang sau sắp xếp tổ chức bộ máy và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. THÀNH NAM Bộ Nội vụ đề xuất điều chỉnh tiền lương, phụ cấp Chúng ta còn khoảng 20 ngày trong tháng 1/2026 để giải ngân hết 16,3% số vốn đầu tư công của năm 2025; đồng thời phải bắt tay ngay vào giải ngân vốn đầu tư công của năm 2026 với tổng vốn gần 995,4 nghìn tỷ, tăng 10,4% so với năm 2025. Bộ Nội vụ sẽ đề xuất điều chỉnh tiền lương, phụ cấp với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang BỘ NỘI VỤ CHO BIẾT SẼ TIẾP TỤC THỰC HIỆN SẮP XẾP ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC, Y TẾ, TINH GIẢN BIÊN CHẾ, NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÁN BỘ VÀ ĐỀ XUẤT ĐIỀU CHỈNH TIỀN LƯƠNG, PHỤ CẤP VỚI CÁN BỘ, CÔNG CHỨC, VIÊN CHỨC VÀ LỰC LƯỢNG VŨ TRANG.
Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Cà Mau được xác định là “mũi của con tàu Việt Nam vươn ra biển lớn” và công trình Hòn Khoai là lời thề của quốc gia, là bước tiến của một Việt Nam khát vọng và tự cường. Theo chân Trung tá Lê Thanh Sử, Chính trị viên Đồn Biên phòng Hòn Khoai, trên chuyến tàu chở nhu yếu phẩm cho các lực lượng đang làm nhiệm vụ trên đảo. Trên tàu, ông Sử cho biết, trên đảo có nước ngọt dồi dào nên cán bộ, chiến sĩ có thể tăng gia sản xuất cải thiện đời sống, nhưng phần lớn nguồn thức ăn, nhiên liệu, nhu yếu phẩm đều vận chuyển từ đất liền. Theo Trung tá Lê Thanh Sử, công tác trọng tâm của lực lượng trên đảo hiện nay là tăng cường kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ người và phương tiện ra vào khu vực Hòn Khoai. Tàu di chuyển ra biển khơi xa, tầm mắt chỉ còn thấy đất liền mờ ảo, anh Trung – thuyền trưởng tàu chở hàng vội bắt chuyện, kể thêm những câu chuyện về Hòn Khoai. Theo anh, trước đây đảo từng mang nhiều tên gọi khác nhau tuy nhiên, do hình dáng giống một củ khoai khổng lồ, người dân địa phương quen gọi là Hòn Khoai - cái tên được lưu truyền đến ngày nay. Bao quanh đảo lớn là các đảo nhỏ như Hòn Sao, Hòn Đồi Mồi, Hòn Đá Lẻ, Hòn Thỏ, tạo thành một quần thể đảo án ngữ vùng biển Tây Nam. Sau hơn 1,5 giờ vượt sóng, tàu cập bến tại cầu cảng Bãi Nhỏ. Xe của Đồn Biên phòng Hòn Khoai đã chờ sẵn để đưa đoàn lên đảo. Nhắc lại những ngày trước đây, Trung tá Lê Thanh Sử cho biết, khi chưa có đường bê tông, việc di chuyển từ cầu cảng lên khu đóng quân vô cùng vất vả. Bây giờ, hạ tầng được đầu tư đồng bộ đã giúp việc đi lại thuận lợi hơn rất nhiều. Giữa mênh mông sóng nước biển Tây Nam, nhà thầu huy động nhiều tàu tải trọng lớn kéo sà lan chở thiết bị, vật liệu thi công cảng biển Hòn Khoai hiện lên như một đại công trường giữa trùng khơi. Tiếng máy xúc, tiếng cần cẩu “reo hò” liên tục đã phá vỡ sự tĩnh lặng vốn có của hòn đảo. Từ xa nhìn lại, những cánh cần cẩu vươn cao in bóng trên nền trời xanh thẳm, từng nhịp chuyển động nhịp nhàng tất cả cùng chung nhịp làm việc khẩn trương, vượt qua sóng gió, thiếu thốn để kịp tiến độ từng hạng mục, tạo nên khí thế lao động sôi động, báo hiệu Hòn Khoai đang thực sự chuyển mình. Dưới cái nắng gắt, mồ hôi thấm đẫm áo, nhưng trên gương mặt mỗi kỹ sư, công nhân vẫn ánh lên sự tập trung và quyết tâm. Khi hoàng hôn buông xuống, ánh đèn công trường lại bừng sáng, soi rõ những dòng người miệt mài làm việc giữa biển trời bao la. CỰC TĂNG TRƯỞNG MỚI Chúng tôi đã nghe nhiều câu chuyện trăn trở của người dân miền Tây. Bao năm qua, thủy sản trù phú của vùng đất này muốn ra thế giới đều phải đi đường vòng. Giờ đây, với quy hoạch Cảng tổng hợp Hòn Khoai, con đường ấy sẽ được “nắn thẳng”. Khi hình thành, Cảng Hòn Khoai sẽ mở ra những cơ hội thương mại, logistics và giao thương quốc tế chưa từng có cho Cà Mau và toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Về tiềm năng thu hút đầu tư, theo đại diện Sở Tài chính tỉnh Cà Mau, Cảng Hòn Khoai được xem là dự án động lực, tạo cực tăng trưởng mới cho Cà Mau và vùng Đồng bằng sông Cửu Long khi được triển khai đồng bộ. Sự hình thành cảng nước sâu sẽ kéo theo nhu cầu phát triển mạnh mẽ các ngành dịch vụ logistics, công nghiệp chế biến sâu, công nghiệp sạch, công nghiệp phụ trợ, dịch vụ tàu biển và các trung tâm thương mại - dịch vụ hỗ trợ. Đây cũng là nền tảng để hình thành các khu công nghiệp, khu kinh tế ven biển hiện đại, tạo không gian đô thị mới, thu hút các tập đoàn lớn trong và ngoài nước. Theo Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau – Nguyễn Hồ Hải, Cà Mau hôm nay được định vị là vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc. Sự thay đổi nhận thức từ “vùng đất cuối cùng” sang “vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc” không phải là sự thay đổi đơn thuần về danh xưng, mà là sự chuyển đổi tư duy chiến lược của Đảng và Nhà nước đối với khu vực. “Tư duy “địa đầu” nhằm nhấn mạnh Cà Mau là điểm mốc thiêng liêng, không phải là nơi kết thúc mà là khởi điểm của những khát vọng vươn lên trong kỷ nguyên mới. Vùng đất này còn là phòng tuyến bảo vệ vững chắc Tổ quốc hướng Tây Nam, bảo vệ chủ quyền biên giới, biển, đảo”, Bí thư Cà Mau nhấn mạnh và cho rằng “địa đầu cực Nam Tổ quốc” là tầm nhìn chiến lược, khẳng định Cà Mau là trung tâm hội tụ và lan toả về kinh tế biển, quốc phòng an ninh và du lịch, xứng đáng với vị trí tiên phong trong sự phát triển chung của đất nước. Đêm xuống, trong câu chuyện thân tình với cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Hòn Khoai, chúng tôi được biết Hòn Khoai có hai bãi biển đẹp là Bãi Lớn và Bãi Nhỏ. Bãi Lớn có bãi cát rộng, mặt biển êm, nước không quá sâu, thích hợp để tắm biển và ngắm bình minh; trong khi Bãi Nhỏ nhiều đá, là điểm lý tưởng để ngắm hoàng hôn. Cả hai bãi đều được rừng cây bao phủ, tạo nên không gian xanh mát, hoang sơ giữa biển trời cực Nam. n 10-11/1/2026 www.tienphong.vn THỜI SỰ 3 TÂN LỘC CHUYỆN CUỐI TUẦN Với những trận cười hả hê, những thoáng chốc ngậm ngùi, những pha đả kích thói đời râm ran mọi bàn trà chiếu rượu... Vậy nên việc VTV xác nhận Táo Quân – Gặp nhau cuối năm sẽ không còn phát sóng trong đêm giao thừa Tết Bính Ngọ 2026 này, khiến nhiều người tiếc nuối. Trong đó có tôi. Là chuỗi ký ức thanh xuân vào những thời khắc giao mùa, phải chia tay sao khỏi bùi ngùi. Chương trình Táo Quân như cái chiếu chèo dân gian gần như cuối cùng giữa thời đại này, tôi nghĩ vậy. Cái chiếu chèo tồn tại ở sân đình mấy trăm năm xưa là có lý do, có điều kiện cần và đủ của nó. Chiếu chèo làm nên sự quây quần, gắn kết cộng đồng làng xã, tộc họ, với hương ước, lệ tục. Nâng cánh những mơ ước cao xa mà trong đời thực nhiều khi còn chưa vượt được lũy tre làng. Ước mơ về vua sáng tôi hiền, về công bằng hạnh phúc, ở hiền gặp lành, ác giả ác báo, được thần linh phù trợ, mưa gió thuận hòa,... Đó vẫn luôn là những ước mơ, những khát khao chân thành và cơ bản nhất của con người dù sống ở thời đại nào. Nhưng giờ đây với thế giới phẳng và xa lộ số, mỗi chiếc điện thoại đã là một cái làng, là cái “chiếu chèo” không giới hạn. Nhà văn Nguyên Ngọc trong cuốn Dọc đường 2 xuất bản năm ngoái, đã ví von: Cuộc toàn cầu hóa lần thứ ba (từ khi ra đời internet) đã “biến toàn thế giới thành cái làng bé xíu - bé đúng bằng cái màn hình máy tính”, tôi bổ sung thêm là còn nhỏ hơn, chỉ bằng cái màn hình điện thoại. Giờ còn mấy ai đợi đến tối 30 Tết bật tivi lên để xem các Táo diễn lại những vui buồn, bi hài, được mất của cả một năm qua, khi ai cũng đã có chiếc điện thoại trên tay, khi rất nhiều hình thức giải trí vui chơi khác mời gọi. Như cái bánh chưng giờ đâu cứ phải đợi Tết mới có. Phương thức phản ánh và tiếp nhận thông tin giờ đã khác, nhanh và hiện đại trong tích tắc. Lớp lang kiểu chiếu chèo đã không còn thích hợp. Những trend, những chiêu viral không thể “để dành”, cũng không còn “vũ khí bí mật” tung ra vào phút chót trên tivi mỗi đêm 30 Tết được nữa. Và nữa, lứa diễn viên gạo cội vốn đã “chết” vai các Táo và quần thần suốt hơn hai mươi năm qua, nay đều đã già, đã ốm đau, đã tan tác. Lớp diễn viên trẻ có vẻ không mặn mà, cũng bởi chưa đủ “thần thái” làm Táo, và vì họ còn nhiều sân chơi khác. Như bóng ông đồ già ngồi bên xa lộ số. “Những người muôn năm cũ/ Hồn ở đâu bây giờ?”. Táo Quân (đã từng) hay, nhưng rất tiếc đến lúc phải dừng lại. Tất nhiên chiếu chèo vẫn cần, bánh chưng vẫn cần, những canh hát quan họ với ông đồ già bên hoa đào bút mực vẫn cần. Để bảo lưu hồn cốt tinh thần của tổ tiên, cũng chính là bản sắc dân tộc mình giữa phiên chợ toàn cầu. Và tất nhiên nhà đài quốc gia cũng đã phải xây dựng chương trình thay thế. Nhưng thực sự khiến quên đi Táo Quân thật không dễ. Bởi có thể thấy được sự khắt khe của công chúng, làm sao vừa truyền thống và hiện đại, lại vừa gieo được cảm thức đẹp đẽ và bình tâm trước đời sống. TRÍ QUÂN Táo Quân tốt, nhưng rất tiếc (Tiếp theo trang 1) Cụm đảo Hòn Khoai sở hữu một vị thế “độc nhất vô nhị”, phóng tầm mắt bao quát cả một vùng đại dương bao la GIỮA MÊNH MÔNG SÓNG NƯỚC, HÒN KHOAI SỪNG SỮNG, HIÊN NGANG NHƯ MỘT NGƯỜI LÍNH GIÀ CANH GIỮ BIỂN TRỜI TÂY NAM. VỚI ĐỘ CAO 318M SO VỚI MỰC NƯỚC BIỂN, CỤM ĐẢO NÀY SỞ HỮU MỘT VỊ THẾ “ĐỘC NHẤT VÔ NHỊ”, KHI TỪ ĐỈNH ĐẢO CÓ THỂ BAO QUÁT CẢ MỘT VÙNG ĐẠI DƯƠNG BAO LA. THỨC GIẤC HÒN KHOAI
BẠO LỰC KHÔNG TẠO RA KỈ LUẬT TS. Nguyễn Thị Thu Anh, nguyên Hiệu trưởng Trường THCS&THPT Nguyễn Tất Thành nêu quan điểm, bạo lực không tạo ra kỉ luật, bạo lực chỉ tạo ra sợ hãi. Sợ hãi có thể khiến trẻ “phục tùng” tạm thời, nhưng hiệu quả không lâu bền. Bà Thu Anh đưa ra một số nguyên nhân dẫn đến những biểu hiện chưa ngoan của học sinh như gặp khó khăn trong kiểm soát cảm xúc; có dấu hiệu rối loạn hành vi, chịu áp lực học tập kéo dài, hoặc đang sống trong môi trường gia đình nhiều xung đột... Vì vậy, giáo dục học sinh “chưa ngoan” nên bắt đầu bằng sự kiên nhẫn. Thầy cô và cha mẹ cùng con trao đổi, thống nhất những giải pháp cải thiện hành vi một cách rõ ràng, nhất quán, tôn trọng và hợp tác, dứt khoát không buông xuôi, nuông chiều; phải giúp trẻ hiểu và chịu trách nhiệm về hành vi của mình bằng cách sửa sai mang tính giáo dục, thay vì đòn roi. Tùy theo các mức độ “chưa ngoan”, cần có những hình thức can thiệp khác nhau. Cách tiếp cận phục hồi không nhằm phạt cho sợ, mà giúp học sinh hiểu sai ở đâu, sửa sai như thế nào và được hỗ trợ để thay đổi, thay vì bị đẩy ra ngoài hay dán nhãn tiêu cực. Thông tư 18/2025 của Bộ GD&ĐT cũng nhấn mạnh việc các nhà trường cần bố trí nhân sự và tổ chức hoạt động tư vấn học đường, công tác xã hội để phối hợp hiệu quả các lực lượng trong giáo dục học sinh tiến bộ. Gia đình luôn là môi trường quan trọng nhất trong việc hình thành nhân cách và hành vi của trẻ. Chính trong gia đình, trẻ học được cách gắn bó, tin tưởng, tuân thủ quy định, hình thành thói quen sống và hệ giá trị. NHỮNG “ĐIỂM MÙ” TRONG MÔ HÌNH KỈ LUẬT TẬP TRUNG Chuyên gia tư vấn Nguyễn Đình Sơn, cố vấn tâm lý tuổi vị thành niên, hội viên Hội Tâm lí Giáo dục Hà Nội đã tiến hành điều tra nghề nghiệp về phương pháp giáo dục trẻ “chưa ngoan” ở các trung tâm công tác xã hội qua 3 kênh. Thứ nhất là qua các ca gia đình: nhiều phụ huynh đưa con vào mô hình kỉ luật tập trung với hi vọng “vài tuần sẽ thay đổi”. Có em về nhà nghe lời hơn bề ngoài, nhưng cũng có em thu mình, sợ hãi, mất niềm tin, hoặc phản kháng mạnh hơn khi rời môi trường kiểm soát. Thứ hai là qua cách mô hình vận hành, ông Sơn quan tâm tới phần cốt lõi ít được nhắc đến là sàng lọc tâm lí-y tế đầu vào; năng lực của nhân sự làm việc với trẻ vị thành niên; sự giám sát độc lập, cơ chế phản ánh, nhật kí can thiệp, trách nhiệm giải trình; và nguyên tắc “kỉ luật không bạo lực” có được thực thi hay chỉ là lời quảng bá. Thứ ba là qua thông tin chính thống từ báo chí và cơ quan chức năng, với những mô hình “đóngtập trung-kỉ luật”, rủi ro lớn nhất là khi thiếu giám sát độc lập và www.tienphong.vn NHUỐM MÀU BẠO LỰC Buổi sáng 21/12/2025, gia đình đưa P.H.N., 17 tuổi, đến Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà với kỳ vọng con trai họ sẽ được rèn kỷ luật, học kỹ năng sống, tránh xa game. Hai ngày sau, chiều 23/12, cậu bé được đưa về trong tình trạng sức khỏe suy kiệt. Ít giờ sau, em tử vong. Trong lời khai của các bị can, P.H.N. không được gọi là “trẻ cần hỗ trợ”, mà là “trẻ nghiện game”, “trẻ hư”. Cách gọi ấy quyết định cách họ đối xử với N. Đánh, phạt, bắt lao động nặng, cho “tự quản” xử lý lẫn nhau, tất cả được biện minh bằng lý do “răn đe”, “dạy dỗ”. Và khi người đứng đầu thừa nhận đã “ngầm đồng ý”, nghĩa là bạo lực hiển nhiên trở thành một phần của cơ chế vận hành. Đây không phải lần đầu xã hội nghe thấy những cụm từ như vậy. Trong nhiều vụ việc trước đó, tại các cơ sở “cai nghiện game”, “trại hè kỷ luật”, “lớp rèn nhân cách”, người ta vẫn bắt gặp những lời giải thích quen thuộc, “đánh từ cổ trở xuống”, “không đánh vào chỗ hiểm”, “chỉ để dằn mặt”. Bản chất của bạo lực được lấp liếm bằng những uyển ngữ mang vỏ bọc sư phạm. Trước vụ ở Hải Hà, đã có trường hợp một bé trai 5 tuổi tử vong sau khi được gửi tại một cơ sở chăm sóc trẻ khuyết tật không phép trên đường Trần Nhật Duật, Pleiku, Gia Lai. Bé 3 tuổi ở Huế mắc tự kỷ được gia đình gửi cho “người điều trị tư nhân” tại Lâm Đồng với chi phí rất cao, nhưng cuối cùng chỉ nhận lại hũ tro cốt của con. Năm 2024, cơ quan chức năng tại TPHCM đã phát hiện và tạm giữ chủ cùng một số nhân viên của Mái ấm Hoa Hồng, một cơ sở từ thiện chăm sóc trẻ mồ côi, sau khi có bằng chứng lạm dụng, bạo hành nhiều trẻ tại cơ sở này. Bạo lực không diễn ra trong một khoảnh khắc bộc phát. Nó lặp lại nhiều lần, có tổ chức, có sự tham gia của người được gọi là “tự quản”, tồn tại đủ lâu để trở thành thông lệ. Ở nhiều địa phương, việc kiểm tra các trung tâm chủ yếu diễn ra theo đợt, theo kế hoạch, hoặc sau khi đã xảy ra sự cố. Khi chưa có hậu quả nghiêm trọng, những phản ánh lẻ tẻ của phụ huynh, học viên thường không đủ sức tạo thành cảnh báo. Trẻ em, đặc biệt là trẻ yếu thế, gần như không có tiếng nói độc lập để tự bảo vệ mình. KHOẢNG TRỐNG PHÁP LÝ Sau vụ việc ở Hải Hà, UBND tỉnh Quảng Ninh yêu cầu rà soát hàng loạt trung tâm công tác xã hội. Sở Y tế Quảng Ninh lập 2 đoàn kiểm tra đột xuất 19 trung tâm, đình chỉ 2 cơ sở của Hải Hà, và tạm dừng 4 trung tâm khác. Nhiều năm qua, mạng lưới cơ sở trợ giúp xã hội và các mô hình “kỹ năng sống”, “kỷ luật”, “can thiệp” phình ra nhanh chóng. Theo số liệu chính thức từ Bộ Nội vụ, cả nước hiện có 425 cơ sở trợ giúp xã hội (195 cơ sở công lập, 230 cơ sở ngoài công lập). Trong đó, có 149 cơ sở chăm sóc trẻ em, phần lớn ở các thành phố lớn. Trên thực tế, các cơ quan chức năng cũng thừa nhận con số này “chỉ là phần nổi của tảng băng”. Rất nhiều cơ sở tự phát do tổ chức từ thiện, tôn giáo hoặc tư nhân vận hành không được cấp phép, THỜI SỰ NHỮNG GÌ BỊ PHANH PHUI TẠI TRUNG TÂM CÔNG TÁC XÃ HỘI HẢI HÀ (QUẢNG NINH) NHỮNG NGÀY QUA KHIẾN XÃ HỘI GIẬT MÌNH VỀ RANH GIỚI MONG MANH GIỮA GIÁO DỤC VÀ BẠO LỰC. VỤ VIỆC KHÔNG CHỈ GÂY PHẪN NỘ VÌ TÍNH TÀN BẠO MÀ CÒN ĐẶT RA NHỮNG CÂU HỎI LỚN VỀ HỆ THỐNG BẢO VỆ, CHĂM SÓC TRẺ EM ĐẶC BIỆT. 4 10-11/1/2026 HẠ ĐAN HOA BAN Giao trứng cho TRẺ CÁ TÍNH, HÀNH VI LỆCH CHUẨN KHIẾN NHIỀU BẬC PHỤ HUYNH RƠI VÀO TRẠNG THÁI BẤT LỰC, LOAY HOAY CHƯA TÌM RA PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC PHÙ HỢP. THẾ NHƯNG, VIỆC GIAO PHÓ CON TRẺ KHI CHƯA TÌM HIỂU KĨ MÔ HÌNH, CON NGƯỜI VÀ CƠ CHẾ GIÁM SÁT CÓ THỂ DẪN TỚI NHỮNG HỆ QUẢ ĐÁNG TIẾC. Chuyên gia tâm lí Nguyễn Đình Sơn TS Nguyễn Thị Thu Anh ÁC núp bóng giáo dục GÓC KHUẤT CHĂM SÓC, Trẻ em được gửi vào Trung tâm Hải Hà mỗi ngày đều sống trong sợ hãi trong khi Trung tâm cam kết “Kiên nhẫn và yêu thương vô điều kiện”
không được thống kê đầy đủ và gần như không bị giám sát thường xuyên, khiến việc quản lý chất lượng dịch vụ trở nên lỏng lẻo, dễ bị lạm dụng, nhất là khi đối tượng phục vụ là trẻ em dễ tổn thương. Theo thống kê chưa đầy đủ, có tới hơn 3,3 triệu trẻ em ở hoàn cảnh đặc biệt trên toàn quốc, một con số không nhỏ, đồng nghĩa với nhu cầu dịch vụ chăm sóc, hỗ trợ có chuyên môn cao là rất lớn. Nhưng với thực tế nguồn nhân lực chuyên nghiệp còn hạn chế và quy trình giám sát lỏng lẻo, nhiều trẻ đang rơi vào tình thế chờ đợi sự may rủi khi đến với các cơ sở này. Luật sư Trần Minh Tuấn (Đoàn luật sư Hà Nội) cho biết, quy trình cấp phép đối với cơ sở trợ giúp xã hội hiện nay bộc lộ nhiều lỗ hổng, đặc biệt khi áp dụng cho các mô hình chăm sóc trẻ em có nhu cầu đặc biệt. Theo ông Tuấn, nếu nhìn vào hồ sơ đăng ký hoạt động theo Điều 46 và 47 Nghị định 103/2017/NĐ-CP, có thể thấy các yêu cầu chủ yếu mang tính thủ tục hành chính. “Hồ sơ gồm tờ khai đăng ký theo mẫu, phiếu lý lịch tư pháp của người đứng đầu và nhân viên, cùng bản sao giấy tờ cá nhân. Đây là những giấy tờ xác nhận tư cách pháp lý và nhân thân, chứ không phải hồ sơ đánh giá năng lực chuyên môn hay phương pháp làm việc với trẻ em”, ông phân tích. Đáng chú ý hơn, thẩm quyền cấp phép được giao cho Chủ tịch UBND cấp xã hoặc cấp huyện (cũ), với thời hạn giải quyết chỉ 10 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Về điều kiện cấp phép, quy định hiện hành yêu cầu cơ sở được thành lập hợp pháp, người đứng đầu có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, có nhân viên trực tiếp chăm sóc, tư vấn cho đối tượng; trường hợp nuôi dưỡng thì phải đáp ứng thêm điều kiện về cơ sở vật chất và nhân lực. Tuy nhiên, theo luật sư Tuấn, đây là những tiêu chí mang tính khung, thiếu các chuẩn mực chuyên môn cụ thể. “Pháp luật không buộc cơ sở phải có bác sĩ, nhà tâm lý học hay chuyên gia giáo dục đặc biệt trong đội ngũ nhân sự, dù đối tượng phục vụ là trẻ em đặc biệt”, ông chỉ rõ. Luật sư cho rằng, nếu xảy ra sai phạm, thậm chí là bạo lực đối với trẻ em, trách nhiệm không chỉ dừng ở cá nhân hay cơ sở trực tiếp gây ra hậu quả. “Cần nhìn thẳng vào quy trình cấp phép và cơ chế giám sát sau cấp phép. Khi khâu đầu vào đã lỏng, thì rủi ro trong quá trình hoạt động là điều khó tránh khỏi”, ông nhấn mạnh.n www.tienphong.vn THỜI SỰ 5 10-11/1/2026 trách nhiệm giải trình, “luật ngầm” rất dễ thay thế quy trình chuyên môn. “Giáo dục không thể dựa trên bạo lực, dù là bạo lực thể chất hay tinh thần. Một môi trường dùng nhục mạ, đe dọa, làm nhục, cô lập kiểu trừng phạt… có thể tạo ra vẻ ngoan bề ngoài, nhưng bên trong thường sinh ra 3 hệ quả: trẻ học cách giấu, trẻ nghe lời vì sợ và mối quan hệ với người lớn bị đứt kết nối”, ông Sơn nêu quan điểm. Ông Sơn khẳng định, sự việc ở Trung tâm công tác xã hội Hải Hà (Quảng Ninh) là lời nhắc rằng mọi mô hình can thiệp trẻ vị thành niên phải đặt an toàn và phẩm giá lên trước. Kỉ luật có thể nghiêm, nhưng tuyệt đối không được dùng bạo lực để ép đổi hành vi. Muốn giải bài toán “trẻ khó”, không thể chỉ “gửi đi cho ngoan”, mà phải điều chỉnh cả hệ gia đình-nhà trường-cộng đồng. Điều xã hội cần là chuẩn giám sát minh bạch, quy trình sàng lọc và trách nhiệm giải trình cho mọi cơ sở. Khi làm đúng, trẻ không chỉ “ngoan” hơn, mà sẽ vững hơn từ bên trong. KHÔNG AI THAY THẾ ĐƯỢC MẸ CHA TS. Nguyễn Thị Thu Anh chỉ ra, ở nhiều gia đình, việc dạy con thiếu nhất quán khi thì quá cứng rắn, khi lại buông lỏng, khiến trẻ rơi vào những thói quen khó thay đổi như nghiện game, lo âu, trầm cảm hoặc rối loạn hành vi,… Trong trường hợp buộc phải tìm kiếm sự hỗ trợ ngoài nhà trường, phụ huynh cần tìm hiểu rất kĩ và không nên chỉ tin vào lời cam kết. Tuy nhiên, điều tốt nhất chính là cha mẹ cần thấu hiểu và kiên nhẫn đồng hành với con, cùng nhà trường và các lực lượng chuyên môn. TS. Nguyễn Đình Sơn cho rằng, gia đình là môi trường giống như đất và nước để trồng cây. Nhà trường có thể là “người làm vườn” giúp cây phát triển, xã hội là “thời tiết” tác động mỗi ngày. Nhưng nếu đất khô, nước thiếu, hoặc đất-nước không ổn định, cây sẽ lớn lên trong trạng thái chông chênh. Khi đó, đến tuổi dậy thì, chỉ một cơn gió mạnh cũng có thể khiến cây nghiêng, gãy hoặc phản ứng dữ dội. “Việc giao con cho một môi trường không chắc an toàn là một canh bạc, và cái giá có thể là sang chấn của trẻ, hoặc đứt gãy niềm tin gia đình”, ông Sơn chia sẻ. Ông khẳng định, không có tổ chức nào thay thế được vai trò của gia đình. n “Công ước quốc tế về quyền trẻ em và pháp luật Việt Nam không cho phép sử dụng bất kì hình thức bạo lực nào đối với trẻ em, kể cả bạo lực thể chất, tinh thần hay tâm lí. Vì vậy, đòn roi không chỉ là hành vi phản giáo dục mà còn vi phạm pháp luật. Giáo dục trẻ em, đặc biệt là trẻ có vấn đề về hành vi hoặc tâm lí, đòi hỏi những kiến thức và kĩ năng chuyên biệt, không thể làm theo cảm tính hay kinh nghiệm cá nhân”, ông nhấn mạnh. Ông Linh chia sẻ, trong lĩnh vực công tác xã hội và giáo dục đặc biệt, người làm nghề phải được đào tạo bài bản, chuyên nghiệp theo các chuẩn mực khoa học. Việc hỗ trợ trẻ em không được diễn ra tùy tiện mà phải trải qua quy trình chặt chẽ. Ông ví công tác xã hội như hoạt động điều trị trong y khoa: một ca chỉ được coi là thành công khi trẻ có chuyển biến tích cực về tâm lí, hành vi và từng bước phát triển bình thường. Trên thế giới, các chương trình công tác xã hội dành cho trẻ em luôn được thiết kế riêng theo độ tuổi, trình độ nhận thức và đặc điểm tâm sinh lý của từng nhóm. Đặc biệt, với những nhóm trẻ em đặc thù như trẻ tự kỉ, trẻ có rối loạn tâm lí, trẻ yếu thế, trẻ từng chịu sang chấn, trẻ vi phạm pháp luật đang được theo dõi tại cộng đồng…, mỗi chương trình can thiệp đều phải được kiểm chứng, đánh giá hiệu quả lâm sàng trước khi áp dụng. “Một sự can thiệp sai thời điểm, sai phương pháp không những không giúp trẻ tiến bộ mà còn có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng hơn”, ông Linh cảnh báo. Từ thực tiễn đó, ông đề xuất cần quản lí chặt chẽ hơn hoạt động hành nghề công tác xã hội, trong đó nhân viên công tác xã hội phải được đào tạo chính quy, có chứng chỉ hành nghề và chỉ được phép làm việc khi đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn chuyên môn. Ông cho rằng cần xây dựng các chương trình can thiệp, trị liệu khoa học, bài bản, có sự phối hợp liên ngành giữa tâm lý, y tế, giáo dục và công tác xã hội, nhằm bảo đảm mọi can thiệp đối với trẻ em đều dựa trên hiểu biết khoa học, vì sự phát triển tốt nhất của trẻ. LƯU TRINH Anh H.M.T (Ba Đình, Hà Nội) nuôi con trai tự kỷ từ 14 năm nay. Vợ chồng anh không tiếc thời gian, tiền bạc đưa con khắp các bệnh viện chữa trị. Nghe ai mách có phương pháp phù hợp, vợ chồng anh T. đều tìm đến. Đủ phương thức đông tây y kết hợp, cuối cùng, liều thuốc kỳ diệu nhất vợ chồng anh tìm được là nỗ lực sắp xếp công việc dành nhiều thời gian cho con. Khi đứa trẻ còn nhỏ, anh có thể gửi con ở các trung tâm dạy trẻ đặc biệt. Nhưng khi cậu con lớn bổng, cao đến 1m70, trung tâm cũng từ chối khéo. “Hình thức bên ngoài, con trai tôi như chàng trai trưởng thành nhưng nhận thức của cháu chỉ tương đương em bé 2 tuổi. Trong khi đó, đa số các bạn trong lớp ở giai đoạn 5-10 tuổi”, anh T. nói. Không tìm được chỗ gửi con phù hợp, trong khi ông bà nội ngoại ở quê, gia đình anh T. đành tính toán để một người xin nghỉ việc ở nhà chăm con, bởi nếu để con ở nhà một mình, không khác gì giam lỏng trẻ trong 4 bức tường. Chung cảnh ngộ, chị N.T.N (Hoàng Mai, Hà Nội) hơn chục năm qua chạy vạy đưa con đi khắp nơi. Sau nhiều năm can thiệp, con trai chị N. theo học với các bạn trong trường tiểu học. Tuy nhiên, sau đó con không đủ khả năng học tiếp, hằng ngày, vợ chồng chị N. lại chở đứa trẻ 13 tuổi tới gửi ở trung tâm. “Gần nhà tôi còn có trung tâm nhận trẻ lớn. Giờ cháu không theo kịp các bạn học ở trường phổ thông nhưng cũng chưa biết định hướng tiếp theo. Chúng tôi rất mong có trường học chuyên biệt có sự hỗ trợ nhà nước về học phí để gia đình có con không may khiếm khuyết đỡ gánh nặng học phí”, chị N nói. Theo khảo sát của PV Tiền Phong, mức học phí các trung tâm dành cho trẻ tự kỷ, khiếm khuyết mỗi nơi một mức. Tùy theo mức độ nhận thức của trẻ, sẽ có 2 hình thức, học theo giờ hoặc học cả ngày. Trung bình học phí theo giờ từ 200.000-500.000 đồng/ giờ học. Học phí theo tháng dao động 9-15 triệu/trẻ/tháng. Trong vai phụ huynh muốn tìm lớp cho con tự kỷ, phóng viên được đại diện trung tâm can thiệp trẻ đặc biệt ở Nam Từ Liêm giới thiệu các mức chi phí linh hoạt. Học phí theo tháng 7 triệu đồng, chưa có tiền ăn (50.000 đồng/ trẻ/ngày). Ngoài học theo tháng, trẻ có thể học theo giờ với học phí 200.000 đồng/giờ. Chương trình học sẽ có giờ học can thiệp 1-1 cô giáo và trẻ. Số lượng giờ can thiệp trong ngày càng nhiều, học phí sẽ tăng lên. NGỌC LINH Giáo dục bằng hiểu biết và tình thương Gánh nặng tài chính THEO ÔNG ĐẶNG VŨ CẢNH LINH, NGUYÊN VIỆN TRƯỞNG VIỆN NGHIÊN CỨU THANH NIÊN, VIỆC CHĂM SÓC, GIÁO DỤC NHỮNG TRẺ ĐẶC BIỆT, BỊ COI LÀ “KHÓ DẠY” PHẢI ĐƯỢC THỰC HIỆN TRÊN NỀN TẢNG HIỂU BIẾT KHOA HỌC VÀ LÒNG NHÂN ÁI, TUYỆT ĐỐI KHÔNG DỰA VÀO SỰ ÁP ĐẶT HAY BẠO LỰC. MỨC HỌC PHÍ HÀNG CHỤC TRIỆU ĐỒNG MỖI THÁNG, THIẾU VẮNG TRƯỜNG LỚP CHUYÊN BIỆT CÓ HỖ TRỢ CỦA NHÀ NƯỚC KHIẾN NHIỀU CHA MẸ BUỘC PHẢI BỎ VIỆC, KIỆT QUỆ VỀ TÀI CHÍNH ĐỂ ĐỒNG HÀNH VỚI CON TỰ KỶ, CHẬM PHÁT TRIỂN. Gậy dùng để “giáo dục” học viên ở Hải Hà Bạo lực học đường luôn để lại những nỗi đau GIÁO DỤC TRẺ EM ĐẶC BIỆT Bà Nguyễn Thu Hà (UNICEF Việt Nam) khuyến cáo: “Bảo vệ trẻ em không thể dựa vào phản ứng sau khủng hoảng. Hệ thống giám sát phải hoạt động thường xuyên, minh bạch, có sự tham gia của cộng đồng, gia đình và chuyên gia độc lập. Nhưng ở Việt Nam, mô hình ấy vẫn chưa được thiết lập đầy đủ, nhất là với các cơ sở ngoài công lập”.
“Chúng tôi không gọi AI là công cụ nữa. Tại Neurons AI, chúng tôi gọi chúng là digital colleagues (đồng nghiệp số)”, Minh Anh chia sẻ. Câu chuyện của cô gái trẻ này là lát cắt điển hình cho một cuộc cách mạng đang âm thầm diễn ra nhưng mang tính chấn động tại Việt Nam: Sự chuyển dịch từ nỗi sợ bị thay thế sang vị thế làm chủ công nghệ, nơi con người trở thành kiến trúc sư cho AI. Trong bối cảnh Đông Nam Á đang chạy đua để trở thành công xưởng số của thế giới, Việt Nam bất ngờ nổi lên với một lợi thế cạnh tranh thiên phú ít ai ngờ tới: Cấu trúc ngôn ngữ tiếng Việt độc đáo - một “hệ điều hành” tự nhiên giúp kết nối tư duy phương Đông với kho tàng tri thức phương Tây. TỪ THỢ DẠY MÁY ĐẾN NHÀ QUẢN LÝ ĐỒNG NGHIỆP SỐ Một thập kỷ trước, người ta lo ngại AI sẽ tước đoạt công việc. Nhưng thực tế năm 2024-2025 lại vẽ nên một bức tranh hoàn toàn khác. Theo Báo cáo thị trường lao động ngành công nghệ thông tin (CNTT) của VietnamWorks inTECH, trong khi 60% nhân sự CNTT truyền thống bị sa thải năm 2023 vẫn chật vật tìm việc mới, nhu cầu tuyển dụng các vị trí liên quan AI lại bùng nổ với mức lương cao hơn từ 10% đến 50% so với mặt bằng chung. Sự chênh lệch này không đến từ khả năng viết code nhanh hơn, mà đến từ tư duy sử dụng AI. Ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam (VINASA), nhận định, chúng ta đã chuyển từ năm của các thử nghiệm sang năm của “giá trị kinh doanh thực tế”. Làn sóng AI tạo sinh (Generative AI) và đặc biệt là các AI Agents - những hệ thống AI có khả năng tự chủ vận hành - đang thay đổi hoàn toàn cách thức quản lý. Tại Neurons AI, nhân sự không còn làm những việc lặp lại nhàm chán. Họ sử dụng AI để tự động hóa quy trình, phân tích dữ liệu và dự báo xu hướng. Theo số liệu từ Microsoft được dẫn lại trong các báo cáo ngành, việc sử dụng các AI Agents giúp tăng tốc độ giải quyết hỗ trợ khách hàng lên 11,5% và tăng doanh thu bán hàng thêm 9,4% trên mỗi nhân viên. AI không thay thế con người mà “siêu hóa” con người. Một nhân viên biết cộng tác với AI có thể hoàn thành khối lượng công việc của ba người, với độ chính xác cao hơn. Đây chính là lợi thế cạnh tranh tuyệt đối: Người lao động không còn bán sức lao động đơn thuần mà bán khả năng điều phối sức mạnh tính toán của máy móc để tạo ra giá trị đột phá. TIẾNG VIỆT - LỢI THẾ TUYỆT ĐỐI CỦA VIỆT NAM TRONG CUỘC ĐUA AI Trong cuộc đua AI toàn cầu, các quốc gia Đông Nam Á như Thái Lan, Indonesia hay Campuchia đều đang nỗ lực xây dựng hạ tầng dữ liệu và nhân lực. Tuy nhiên, Việt Nam sở hữu một tài sản vô hình mà không quốc gia láng giềng nào có được: Vị thế ngôn ngữ giao thoa của Tiếng Việt. Tiếng Việt là ngôn ngữ duy nhất trong khối đồng văn (chịu ảnh hưởng văn hóa Hán) tại châu Á sử dụng hệ chữ cái Latin (chữ quốc ngữ) làm văn tự chính thức. Điều này tạo ra một “hệ gen kép” trong tư duy ngôn ngữ của người Việt: giao diện Latin - cầu nối phương Tây và tư duy ngữ nghĩa - cầu nối phương Đông. Vì sử dụng ký tự Latin giống tiếng Anh, Pháp, Đức…, nhân sự Việt Nam có khả năng tiếp cận, học hỏi và tinh chỉnh các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) của phương Tây như GPT, Grok, Llama, Claude… một cách tự nhiên và nhanh chóng hơn nhiều so với các quốc gia sử dụng hệ chữ tượng hình hoặc ký tự riêng biệt như Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Nhật Bản… Rào cản về mặt “token hóa” dữ liệu khi huấn luyện AI thấp hơn, giúp quá trình chuyển giao tri thức giữa người Việt và AI diễn ra mượt mà, chính xác và chi phí thấp hơn nhiều quốc gia khác. Ẩn sâu dưới lớp vỏ Latin, khoảng 70% từ vựng tiếng Việt là từ HánViệt. Cấu trúc tư duy, văn cảnh và sắc thái biểu đạt của người Việt mang đậm triết lý Á Đông. Điều này cho phép nhân sự Việt Nam hiểu sâu sắc các mô hình AI đến từ Trung Quốc nói riêng, các nước Đông Bắc Á nói chung, đồng thời dễ dàng bản địa hóa các khái niệm phương Tây đưa vào bối cảnh văn hóa phương Đông. Nhờ “mã gen” này, một chuyên viên tại Neurons AI có thể đóng vai trò là “người phiên dịch văn hóa” cho các thuật toán. Họ dạy cho AI cách tư duy logic kiểu Mỹ nhưng ứng xử tinh tế kiểu Á Đông. Đây là lý do tại sao các tập đoàn công nghệ lớn đang nhìn nhận Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu thụ, mà là trung tâm huấn luyện và tinh chỉnh AI (fine-tuning hub) lý tưởng cho khu vực. Minh chứng cho năng lực này là sự ra đời của các mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt như PhoGPT, SaolaGPT, hay như ZaloAI với bộ tiêu chuẩn VMLU đánh giá năng lực tiếng Việt, khẳng định chủ quyền dữ liệu và khả năng tự chủ công nghệ của người Việt đối với công nghệ AI so với các quốc gia láng giềng. CON NGƯỜI TRONG VÒNG LẶP: CHỐT CHẶN CỦA NIỀM TIN Dù mạnh mẽ đến đâu, AI vẫn thiếu một thứ: Trách nhiệm. Báo cáo của nhà tuyển dụng Itviec chỉ ra rằng, dù 73% doanh nghiệp đã ứng dụng AI, nhưng chỉ 5,4% hoàn toàn tin tưởng vào kết quả do máy tạo ra mà không cần con người rà soát. Rủi ro lớn nhất là kết quả thiếu chính xác hoặc vi phạm đạo đức. Đây là lúc vai trò của “con người trong vòng lặp” (Human-in-theloop) trở nên tối thượng. Tại Neurons AI, Minh Anh và các đồng nghiệp không chỉ là người vận hành, mà là những giám sát viên đạo đức. Họ đảm bảo rằng các “đồng nghiệp số” của mình không đưa ra các tư vấn sai lệch, phân biệt đối xử hay vi phạm bảo mật. Sự chuyển dịch này đòi hỏi một thế hệ nhân sự mới có kỹ năng kép: Vừa am hiểu công nghệ để giao tiếp với máy, vừa am hiểu nghiệp vụ kinh doanh để ra quyết định cuối cùng. Ngành sản xuất, y tế hay tài chính không cần những lập trình viên chỉ biết viết code; họ cần những chuyên gia biết dùng AI để giải quyết bài toán thực tế của doanh nghiệp. CHIẾN LƯỢC ĐÀO TẠO: TỪ HỌC NGHỀ ĐẾN LÀM CHỦ Để hiện thực hóa lợi thế này, Việt Nam đang chứng kiến một cuộc cách mạng trong giáo dục và đào tạo. Không đi theo con đường đào tạo lý thuyết hàn lâm, các mô hình hợp tác “3 Nhà” (Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp) đang được nhân rộng. Điển hình là chương trình Viettel AI Fresher Program, nơi sinh viên được nhúng mình vào các dự án thực tế của Tập đoàn Viettel. Với 160 giờ đào tạo thực chiến, sinh viên không chỉ học về thuật toán mà còn học về quy trình, dữ liệu và văn hóa doanh nghiệp. Hay như chương trình VinAI Residency của Vingroup, tập trung đào tạo nhóm 1% nhân tài nghiên cứu đỉnh cao, tạo ra những công trình khoa học ngang tầm thế giới. Những mô hình này đang rút ngắn khoảng cách giữa giảng đường và thực tế, tạo ra một lực lượng lao động sẵn sàng cộng tác với AI ngay khi ra trường. Đây là cách tiếp cận khác biệt so với mô hình đào tạo đại trà của Indonesia (Digital Talent Scholarship - Học bổng tài năng kỹ thuật số), hay mô hình học việc chuyên sâu (Apprenticeship) của Singapore. Việt Nam đang kết hợp cả hai: vừa phổ cập kỹ năng số, vừa nuôi dưỡng tinh hoa. n NGUYỄN HỒNG PHÚC www.tienphong.vn XÃ HỘI 6 10-11/1/2026 TƯƠNG LAI THUỘC VỀ NHỮNG NGƯỜI BIẾT DẪN DẮT MÁY MÓC Những doanh nghiệp khởi nghiệp như Neurons AI ở TPHCM là minh chứng cho thấy AI không phải là kẻ hủy diệt việc làm, mà là chất xúc tác để nâng tầm giá trị con người. Với lợi thế ngôn ngữ đặc biệt và nguồn nhân lực trẻ, linh hoạt, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để định hình lại vị thế của mình trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. Cuộc chơi không còn là ai sở hữu siêu máy tính mạnh nhất, mà là ai sở hữu đội ngũ nhân sự biết biến AI thành đồng nghiệp số đắc lực nhất. Như lời khẳng định của các chuyên gia trong báo cáo thị trường: “Sự thành công của AI tại Việt Nam sẽ không được đo bằng số lượng thuật toán, mà bằng số lượng con người được nâng tầm nhờ AI”. Và với chìa khóa là tiếng Việt cùng tư duy đổi mới, cánh cửa tương lai đang mở rộng hơn bao giờ hết cho nhân sự Việt. TẠI TẦNG 12 CỦA MỘT TÒA NHÀ VĂN PHÒNG NHÌN XUỐNG TRUNG TÂM PHƯỜNG SÀI GÒN, TPHCM, HÀ LỮ MINH ANH, 24 TUỔI, ĐANG THỰC HIỆN MỘT PHIÊN LÀM VIỆC KHÔNG GIỐNG BẤT KỲ THẾ HỆ NHÂN VIÊN VĂN PHÒNG NÀO TRƯỚC ĐÂY. MÀN HÌNH CỦA CÔ CHIA LÀM ĐÔI: MỘT BÊN LÀ GIAO DIỆN CHAT VỚI TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI), BÊN KIA LÀ BẢN KẾ HOẠCH CHIẾN LƯỢC CHO KHÁCH HÀNG. MINH ANH KHÔNG RA LỆNH CHO MÁY MÓC; CÔ ĐANG THẢO LUẬN VỚI NÓ. Một cuộc cách mạng đang âm thầm diễn ra nhưng mang tính chấn động tại Việt Nam: Sự chuyển dịch từ nỗi sợ bị thay thế sang vị thế làm chủ công nghệ, nơi con người trở thành kiến trúc sư cho AI NGUỒN: TTXVN Kỷ nguyên “đồng nghiệp số” VÀ VŨ KHÍ BÍ MẬT CỦA VIỆT NAM AI chuyên biệt được huấn luyện cho hành chính công giúp tối ưu hóa vận hành và cải thiện dịch vụ. Từ tự động hóa xử lý hồ sơ đến hỗ trợ ra quyết định, AI nâng cao hiệu quả cho các cơ quan nhà nước, nhằm phục vụ người dân tốt hơn
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==