TRẠNG THÁI NGUY HIỂM BẬC NHẤT Các chuyên gia nhận định, môi trường quốc tế đang ở trạng thái phức tạp, bất định và nguy hiểm bậc nhất trong nhiều thập kỷ qua. Các trụ cột của trật tự quốc tế hình thành sau Thế chiến 2 tiếp tục bị xói mòn, cạnh tranh quyền lực giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, đa chiều và khó lường hơn. Đối đầu địa chiến lược Mỹ – Trung lan rộng từ lĩnh vực an ninh sang kinh tế, công nghệ; xung đột Nga – Ukraine kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ dẫn tới đụng độ trực tiếp giữa Nga và NATO; Trung Đông tiếp tục bất ổn; các thách thức phi truyền thống như biến đổi khí hậu, an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo, an ninh lương thực gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tác động. Đặc biệt, sự trở lại của chủ nghĩa cường quyền khiến môi trường quốc tế thêm bất trắc. Các hành động quân sự đơn phương tại Mỹ Latin, những tuyên bố đe dọa sáp nhập lãnh thổ, rút bỏ cam kết với đồng minh, đảo ngược các chính sách môi trường và phát triển bền vững, áp đặt thuế quan trái với thông lệ quốc tế và các thỏa thuận của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), phớt lờ các thể chế đa phương đang làm gia tăng nguy cơ phân mảnh và đối đầu trong quan hệ quốc tế. Bên cạnh đó, cạnh tranh công nghệ, đứt gãy chuỗi cung ứng diễn ra quyết liệt, đặt các nền kinh tế có độ mở cao trước sức ép thích ứng chưa từng có. Cùng lúc, tình hình chính trị – xã hội ở nhiều khu vực, kể cả trong Liên minh châu Âu (EU), cũng diễn biến phức tạp với khủng hoảng và trì trệ kinh tế, bất ổn xã hội, sự trỗi dậy của các lực lượng cực hữu, mị dân, phân biệt chủng tộc, cũng như những bất đồng sâu sắc trong nội bộ các khối, từ chính sách với Ukraine đến các vấn đề an ninh – kinh tế. ASEAN, dù giữ vai trò trung tâm khu vực, cũng đang đối mặt với không ít thách thức nội khối. Giới chuyên gia quốc tế cho rằng, cạnh tranh quyền lực giữa các nước lớn đang tạo ra sức ép chiến lược lớn với các quốc gia nhỏ và vừa, buộc họ phải tính toán lại chính sách đối ngoại, lựa chọn chiến lược cân bằng nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia mà không rơi vào đối đầu trực diện với bất kỳ siêu cường nào. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron từng cảnh báo tại Đối thoại Shangri-La ở Singapore: “Nếu buộc phải chọn phe, nếu chúng ta làm như vậy, chúng ta sẽ giết chết trật tự toàn cầu và từng bước phá hủy tất cả các thể chế đã được xây dựng sau Thế chiến 2”. Nhận định này phản ánh nỗi lo chung của nhiều quốc gia trước nguy cơ thế giới bị chia cắt thành các khối đối đầu. TỰ CHỦ CHIẾN LƯỢC Trong bối cảnh đó, Đại sứ Vũ Quang Minh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, cho rằng một quốc gia tầm trung như Việt Nam phải đối mặt với bài toán đặc biệt khó: vừa bảo vệ tối đa lợi ích cốt lõi của quốc gia – dân tộc, vừa tránh bị cuốn vào đối đầu trực diện hoặc trở thành “con tốt” trong ván cờ lớn của các siêu cường. Theo ông Minh, đến nay, Việt Nam đã theo đuổi chính sách đối ngoại thông minh, nhất quán và hiệu quả: đa dạng hóa, đa phương hóa, cân bằng và linh hoạt về sách lược, nhưng kiên định về nguyên tắc độc lập, tự chủ, không chọn bên mà chọn lẽ phải và chính nghĩa, tôn trọng luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên Hợp Quốc (LHQ). “Kiên định đường lối này chính là con đường duy nhất để giải bài toán khó trong môi trường quốc tế đầy bất trắc hiện nay”, ông nói. Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Vũ Quang Minh cho rằng, trước hết, Việt Nam cần tiếp tục giữ vững độc lập, tự chủ chiến lược như một nguyên tắc tối thượng. Không cho phép bất kỳ đối tác nào ép buộc Việt Nam phải chọn phe hoặc hy sinh lợi ích cốt lõi. Chính sách cân bằng chiến lược của Việt Nam không phải là cân bằng thụ động, mang tính phản ứng, mà là chủ động đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ với tất cả các trung tâm quyền lực lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nga, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, ASEAN, đồng thời tăng cường quan hệ với các cường quốc bậc trung và mới nổi như Brazil, Nam Phi, Indonesia, UAE… Năm 2025 ghi dấu ấn đặc biệt khi Việt Nam thiết lập và nâng cấp khuôn khổ quan hệ với 17 quốc gia. Đến nay, Việt Nam đã có quan hệ đối tác chiến lược trở lên với cả 5 nước thường trực Hội đồng Bảo an LHQ và hầu hết các nước ASEAN quan trọng. Việc Việt Nam đã nâng cấp quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với nhiều quốc gia tạo ra mạng lưới đan xen lợi ích rộng và sâu, góp phần nâng cao khả năng tự chủ chiến lược và giảm thiểu rủi ro bị cô lập hay gây sức ép. TẠO “LÁ CHẮN MỀM” Ngoài ra, Việt Nam tiếp tục xây dựng và củng cố “lá chắn mềm” thông qua ngoại giao đa phương và vai trò trung gian. Việc tăng cường vị thế trung tâm của ASEAN, tham gia tích cực vào các cơ chế khu vực như RCEP, CPTPP, APEC… cũng như các diễn đàn toàn cầu như LHQ, G20+… giúp Việt Nam duy trì vai trò kiến tạo hòa bình, thúc đẩy hợp tác công bằng và cùng có lợi, thay vì bị kẹt giữa các lằn ranh đối đầu. Ngoại giao Việt Nam tiếp tục vận dụng nhuần nhuyễn phong cách Hồ Chí Minh “dĩ bất biến, ứng vạn biến”. Việt Nam kiên quyết, rõ ràng và có hệ thống trong bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán trên Biển Đông theo Công ước LHQ về Luật Biển 1982; bảo vệ các lợi ích an ninh và kinh tế tại lưu vực Mekong; kiên định tuân thủ luật pháp quốc tế trong xử lý các điểm nóng và tranh chấp kinh tế – thương mại. Song song với đó, Việt Nam luôn duy trì các kênh đối thoại, nỗ lực kiểm soát khủng hoảng, tránh leo thang không cần thiết khi có va chạm lợi ích, đồng thời tận dụng hiệu quả các cơ chế quốc tế để tạo áp lực pháp lý và dư luận khi cần thiết. Đại sứ Vũ Quang Minh cho rằng, một trụ cột không thể thiếu là xây dựng sức mạnh tổng hợp nội tại. Ông nhắc lại chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, rằng Việt Nam không có thời gian chờ đợi mà phải đẩy nhanh triển khai các chính sách phát triển đất nước ngay từ đầu năm 2026. Một quốc gia càng mạnh về kinh tế, công nghệ, quốc phòng, nhân lực và đoàn kết nội bộ thì càng có khả năng hợp tác và đàm phán ngang tầm, tránh bị ép buộc. “Đặc biệt, Việt Nam cần tiếp tục đan xen lợi ích quốc tế một cách toàn diện, không chỉ về kinh tế, đầu tư, thương mại mà cả quốc phòng và an ninh, trong khuôn khổ song phương và đa phương. Khi lợi ích của Việt Nam gắn chặt với lợi ích của các đối tác lớn, cái giá phải trả cho bất kỳ hành động gây tổn hại nào với Việt Nam sẽ lớn hơn lợi ích họ có thể thu được”, Đại sứ nói. Theo ông Minh, trong môi trường đầy rủi ro, Việt Nam cũng cần phát triển ngoại giao dự phòng, chuẩn bị sẵn các phương án ứng phó với những kịch bản xấu nhất: leo thang xung đột tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và Biển Đông, đứt gãy chuỗi cung ứng, cấm vận công nghệ, suy thoái kinh tế toàn cầu… n THU LOAN TRONG BỐI CẢNH THẾ GIỚI BƯỚC VÀO GIAI ĐOẠN BẤT ĐỊNH VÀ CẠNH TRANH KHỐC LIỆT NHẤT NHIỀU THẬP KỶ, VỚI SỰ ĐỐI ĐẦU GAY GẮT GIỮA CÁC SIÊU CƯỜNG, XUNG ĐỘT KÉO DÀI VÀ CÁC THÁCH THỨC PHI TRUYỀN THỐNG GIA TĂNG, ĐẠI SỨ VŨ QUANG MINH, NGUYÊN THỨ TRƯỞNG NGOẠI GIAO, CHO RẰNG, VIỆT NAM CẦN TIẾP TỤC GIỮ VỮNG ĐỘC LẬP, TỰ CHỦ CHIẾN LƯỢC NHƯ MỘT NGUYÊN TẮC TỐI THƯỢNG. KHÔNG CHO PHÉP BẤT KỲ ĐỐI TÁC NÀO ÉP BUỘC VIỆT NAM PHẢI CHỌN PHE HOẶC HY SINH LỢI ÍCH CỐT LÕI. giữa môi trường bất trắc Giải bài toán khó “Việt Nam cần tiếp tục đan xen lợi ích quốc tế một cách toàn diện, không chỉ về kinh tế, đầu tư, thương mại mà cả quốc phòng và an ninh, trong khuôn khổ song phương và đa phương. Khi lợi ích của Việt Nam gắn chặt với lợi ích của các đối tác lớn, cái giá phải trả cho bất kỳ hành động gây tổn hại nào với Việt Nam sẽ lớn hơn lợi ích họ có thể thu được”. Đại sứ VŨ QUANG MINH, nguyên Thứ trưởng Ngoại giao Bí thư Trung ương Đảng, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung tiếp Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hà Vĩ, ngày 11/9/2025 ẢNH: BÁO TGVN Đại sứ Vũ Quang Minh trong cuộc trao đổi với PV Tiền Phong www.tienphong.vn THỜI SỰ 4
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==