Ông Thomas A. P. van Leeuwen có một tầm nhìn thú vị từ căn hộ của mình ở Amsterdam (Hà Lan). Con phố Keizersgracht nơi ông sống được tô điểm bởi những ngôi nhà ven kênh đồ sộ từ thế kỷ 17 – nhưng những gì vị học giả này nhìn thấy mỗi ngày lại hoàn toàn hiện đại. Ngày qua ngày, du khách xếp hàng dài trên cầu, giơ cao những cốc khoai tây chiên giá 5,5 euro (170.000 VND) trước phông nền là những mái nhà hình tam giác để đăng lên TikTok hoặc Instagram. FabelFriet là địa điểm lý tưởng để mua khoai tây chiên ở Amsterdam. Thương hiệu này mở cửa hàng đầu tiên vào năm 2020 và nổi tiếng trên TikTok vào năm 2023; kể từ đó, địa điểm ban đầu của họ ở khu phố De Negen Straatjes luôn thu hút hàng dài người xếp hàng. Cách đó vài mét, cửa hàng bánh mì Hàn Quốc Chun cũng có những hàng dài tương tự, trong đó, những chiếc bánh quy được đóng gói đẹp mắt tại tiệm bánh Van Stapele Koekmakerij đã trở thành một điểm đến nổi tiếng khác ở Amsterdam. Amsterdam không phải là thành phố duy nhất mà mọi người phát cuồng vì đồ ăn. Ở khu West Village của New York (Mỹ), L’Industrie thu hút những hàng dài người xếp hàng cả tiếng đồng hồ chỉ để mua một miếng pizza. Mua được một chiếc bánh mì bagel thịt bò muối ở Beigel Bake, thương hiệu nổi tiếng ở London (Anh), là một thử thách về lòng trung thành và sự kiên nhẫn. Trong khi đó, All’antico Vinaio của Ý đã chứng minh được danh tiếng của mình ở Anh và Mỹ, với thực khách xếp hàng dài để mua schiacciata (bánh mì dẹt vùng Tuscany) mới nướng. Trên khắp thế giới, du khách hiện sẵn sàng chờ đợi một giờ hoặc hơn để thưởng thức những món ăn quen thuộc được biến tấu theo xu hướng mới. Nhưng các nhà tâm lý học tin rằng những hàng dài người xếp hàng này thực chất không phải vì đồ ăn; chúng cho thấy mạng xã hội, địa vị và sự phô trương đang định hình lại du lịch hiện đại như thế nào. SỨC HÚT CỦA VIỆC XẾP HÀNG Một hàng dài không chỉ báo hiệu sự nổi tiếng, mà còn kích hoạt những tín hiệu tâm lý mạnh mẽ. Theo theo bà Rachel S Herz, giáo sư tâm thần học và hành vi con người tại Trường Y Alpert thuộc Đại học Brown (Mỹ), nỗi sợ bỏ lỡ (hay hội chứng FOMO) là lời giải thích mạnh mẽ nhất cho việc tại sao mọi người muốn thử những món ăn mà họ chỉ mới nghe nói đến. “Đối với những trải nghiệm tích cực, khi ta nhìn thấy những người khác xếp hàng chờ đợi một thứ gì đó, điều đó khiến món đó có vẻ hấp dẫn hơn”. Bà Cathrine Jansson-Boyd, giáo sư tâm lý học người tiêu dùng tại Đại học Anglia Ruskin (Anh), nhận định, cơ chế này là “bằng chứng xã hội về sự công nhận”. Nếu bạn liên tục nhìn thấy mọi người xếp hàng, sự lặp lại có thể khiến hành vi đó trở nên bình thường - thậm chí được mong đợi - và điều đó có thể thay đổi cách bạn phản ứng. “Bạn trở nên sợ bỏ lỡ điều gì đó”, bà nói. Nhưng ngày nay, việc xếp hàng hiếm khi xảy ra một cách tình cờ. Hầu hết mọi người đã nhìn thấy món ăn trên mạng trước khi đến, và việc khám phá giờ diễn ra trên các trang mạng xã hội chứ không phải trên đường phố. Áp lực phải đi theo phong trào tăng lên, bà JanssonBoyd nói. “Điều đó thay đổi chúng ta, bởi vì chúng ta muốn mọi người thấy những gì chúng ta đang làm, cũng như muốn làm những gì người khác đang làm”. Nhưng chỉ riêng hội chứng FOMO không giải thích được vì sao mọi người bây giờ lại quay phim chính mình khi xếp hàng chờ đợi, hoặc tại sao món ăn lại trở thành phông nền chứ không phải là điểm chính. Tâm lý của việc xếp hàng ngày càng gắn liền với một hiện tượng mới mẻ hơn. DU LỊCH NHƯ MỘT MÀN TRÌNH DIỄN Dù chúng ta có nhận ra hay không, việc xếp hàng chờ mua món ăn đang thịnh hành cũng là cách biểu diễn. Mọi người không chỉ ăn món ăn – họ còn quay phim lại cảnh mình ăn, và những bài đăng sau đó cho người khác thấy rằng họ đang trải nghiệm điều gì đó đặc biệt. “Mạng xã hội mang đến cho du khách một sân khấu để trình diễn kỳ nghỉ của họ”, bà Sara Dolnicar, giáo sư tại Trường Kinh doanh UQ, Đại học Queensland (Úc), giải thích. Chỉ cần tìm kiếm nhanh trên TikTok với hashtag #stroopwafel hoặc #friet (khoai tây chiên) sẽ cho ra hàng ngàn video của du khách đánh giá “món ăn đang lan truyền” trong khi tự quay phim khi xếp hàng hoặc bên ngoài địa điểm. Cô Barbora Labudová chứng kiến cảnh tượng này diễn ra hằng ngày tại tiệm bánh FA Stroop Stroopwafels ở Amsterdam, nơi du khách xếp hàng dài để mua những chiếc bánh quy giòn nổi tiếng được phủ caramel và trang trí bằng dâu tây hoặc hạt dẻ cười. Mỗi ngày, cô đều phải yêu cầu khách hàng không quay phim cô khi cô chuẩn bị món ăn cho họ. Các ngôi sao và người có tầm ảnh hưởng khuếch đại vòng luẩn quẩn này, nhà nghiên cứu Stefan Gössling, giáo sư tại Trường Kinh doanh và Kinh tế, Đại học Linnaeus (Thụy Điển), cho biết. Họ không ngừng thu thập thông tin để xác định địa điểm nổi tiếng tiếp theo nhằm duy trì sự nổi bật, với những người theo dõi họ bắt chước hành vi đó để cho thấy họ thuộc cùng một cộng đồng. “Xu hướng bắt chước này là gốc rễ của các mô hình du lịch lặp đi lặp lại, nơi mọi người đến cùng một tiệm bánh, cùng một cửa hàng bánh rán, cùng một cửa hàng bánh mì kẹp thịt”, ông Gössling nói. Và bởi vì phần lớn hoạt động du lịch hiện nay diễn ra trực tuyến, những địa điểm mọi người ghé thăm không còn được khám phá thông qua việc đi lang thang nữa; chúng được gợi ý bởi các thuật toán. Điều đó không chỉ thay đổi hành vi của du khách, mà còn cả điểm đến của họ. ẢO TƯỞNG VỀ SỰ KHÁM PHÁ TikTok du lịch đã tạo ra cảm giác rằng mọi người đang “phát hiện” cùng một điểm đến hấp dẫn cùng một lúc – mặc dù thực tế là các thuật toán đang làm việc đó. Bà Dolnicar lưu ý rằng việc tìm kiếm trực tuyến giúp du khách bớt phải đắn đo với các lựa chọn. “Có lẽ việc xếp hàng chờ đợi dễ dàng hơn so với việc bỏ công sức đi khám phá những viên ngọc quý nằm ngoài lộ trình quen thuộc”. Tuy nhiên, khi thuật toán ưu tiên những gì đã phổ biến, chứ không phải những gì đa dạng hoặc ít được biết đến, điều đó có nghĩa là cùng một địa điểm được đẩy đến hàng triệu người cùng một lúc. Và bởi vì tính lan truyền rất khó dự đoán và kiểm soát, sự nổi lên nhanh chóng này có thể vừa là cơ hội kinh tế, vừa là gánh nặng cho cơ sở hạ tầng hiện có. Một xu hướng mới nổi nhanh chóng có thể định hình lại toàn bộ khu phố. Ví dụ, khi hàng loạt du khách đổ xô đến cùng một cửa hàng kem ở Rome hoặc cùng một cửa hàng khoai tây chiên ở Amsterdam, người dân địa phương phải đối mặt với những hậu quả tiêu cực như rác thải, tiếng ồn và quản lý yếu kém. “Việc biến một điểm du lịch trở nên ‘nóng’ hơn thường không mang lại nhiều lợi ích”, bà Dolnicar nói. “Thay vào đó, có nguy cơ cộng đồng sẽ phản đối vì chất lượng cuộc sống của người dân địa phương có thể bị ảnh hưởng”. Chính sự đổ bộ không ngừng của khách du lịch đã thúc đẩy ông Van Leeuwen đấu tranh chống lại cơn sốt khoai tây chiên. Cùng với những người hàng xóm khác ở De Negen Straatjes, ông đang yêu cầu thành phố xem xét lại giấy phép của cửa hàng. Có một cuộc thảo luận lớn hơn đang diễn ra trong thành phố về vấn đề du lịch quá tải - nhóm hoạt động Amsterdam heeft een keuze (“Amsterdam được lựa chọn”) đệ đơn kiện thành phố vì đã không giữ lời hứa giới hạn số lượng khách du lịch ở mức 20 triệu người mỗi năm. Tuy nhiên, đám đông hiếm khi khiến thực khách nản lòng. Nhìn thấy những người khác xếp hàng “mang lại cho bạn sự tự tin rằng bạn đang làm điều đúng đắn”, ông Gössling nói. Ngay cả khi du khách biết rằng những hàng dài đó được tạo ra bởi sự thổi phồng, họ vẫn tiếp tục tham gia - điều này cho thấy, đối với nhiều người, thời gian chờ đợi đã trở nên ý nghĩa như chính bữa ăn. n HÀ MY (theo bbc.com) NỖI SỢ BỎ LỠ VÀ VĂN HÓA THỂ HIỆN ĐÃ BIẾN NHỮNG MÓN ĂN VẶT BÌNH THƯỜNG THÀNH NHỮNG CƠN SỐT TOÀN CẦU MÀ NHIỀU NGƯỜI SẴN SÀNG CHỜ ĐỢI HÀNG GIỜ ĐỂ TRẢI NGHIỆM. Phong trào xếp hàng để mua đồ ăn gây sốt www.tienphong.vn NHÌN RA THẾ GIỚI 16 Hội chứng FOMO khiến nhiều người sẵn sàng chờ đợi hàng giờ để được trải nghiệm đồ ăn nổi tiếng trên mạng xã hội Khoai tây chiên Fabelfriet nổi tiếng tại Amsterdam Khi thuật toán dồn một lượng lớn người đến cùng một địa điểm, kết quả có thể gây quá tải cho cả người dân địa phương và du khách.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==