Nhiều người khuyên Thương Tín nên về quê nhà sống những năm tháng cuối đời trong lặng lẽ. Ông cũng từng về quê, từng đón Tết ở quê, người ở quê không miệt thị mà vẫn giang tay đón ông. Nhưng có lần ông chia sẻ với tôi: “Ở quê buồn. Anh muốn trở lại thành phố”. Nhưng thành phố đâu có chỗ cho một người già, không nơi nương tựa như ông? 70 năm cuộc đời đầy dư vị của ông cũng giúp những bạn trẻ đã và đang hoặc sắp bước vào đời nghệ sĩ nhìn vào hiện thực, thay vì chỉ chạy theo “hào quang rực rỡ”. ĐÀO NGUYÊN 9 n Thứ Tư n Ngày 10/12/2025 Sau cùng, quê hương vẫn là nơi nương náu cuối cùng của những phận người long đong. Thương Tín trút hơi thở cuối cùng ở quê nhà Phan Rang. Không phải hoàng hôn cuộc đời nào cũng hiu hắt, có những hoàng hôn rực cháy trước khi rơi vào đêm dài vô tận. Thương Tín lại vẽ một hoàng hôn buồn đến se sắt lòng. NSND Minh Châu, người bạn cũng là bạn diễn của ông trong phim Cu li không bao giờ khóc được tin Thương Tín ra đi đã thốt lên nghẹn ngào: “Tại sao cuộc đời nhiều ngã rẽ đến vậy, một người từng phong độ, hào nhoáng, cuối đời lại thành ra như vậy”. dư vị Tâm sống lại”. NSƯT Thanh Loan sắm vai ni cô Huyền Trang trong phim cũng nhận xét Sáu Tâm là vai diễn hay nhất của Thương Tín. Tuy nhiên, nếu phải chọn một vai gắn liền với tên tuổi Thương Tín, có lẽ số người bầu cho tay giang hồ Bạch Hải Đường trong Săn bắt cướp sẽ nhiều hơn cả. Đây là vai diễn hội tụ cả ngoại hình, bản lĩnh nghề nghiệp và sự liều lĩnh sáng tạo của ông. Bạch Hải Đường không phải kiểu tội phạm một màu. Nhân vật này vừa dữ dội vừa lặng lẽ, vừa tàn nhẫn vừa mang nét bất cần khiến người xem không thể đoán định. Để hóa thân vào vai diễn một cách chân thật, Thương Tín đã tìm hiểu rất kỹ về Bạch Hải Đường “thật”: ông tìm hiểu hồ sơ vụ án, đến xem phòng giam cũ, quan sát đời sống những người bên lề xã hội để hiểu điều gì khiến một con người rơi vào bóng tối. Chính sự dấn thân ấy khiến nhân vật không bị đóng khung thành một “tướng cướp mẫu” mà mang diện mạo phức tạp như những vai gangster của thế giới ngầm. TS mỹ học Nguyễn Hương Nhàn đánh giá: “Thương Tín đã diễn rất tốt một góc khuất ở Bạch Hải Đường mà điện ảnh Việt hiếm khai thác: sự quyến rũ của cái ác”. Bà Hương Nhàn thậm chí đặt vai Bạch Hải Đường cạnh những nhân vật phản anh hùng của Al Pacino hoặc Benicio del Toro: “Họ giống nhau ở sự cuốn hút từ những cá tính không thuần thiện ác. Thương Tín khiến khán giả vừa sợ vừa tò mò, đó là sức hút bẩm sinh mà hiếm diễn viên Việt nào lúc ấy có”. MỘT DIỄN VIÊN ĐA TÀI Ngay cả trước khi Thương Tín vĩnh viễn nằm xuống, bất chấp những thói tật của ông, dấu ấn của ông với điện ảnh nước nhà là điều không thể phủ nhận. Sự nổi bật này không phải nằm ở số lượng vai diễn, dù con số ấy đã vượt xa nhiều đồng nghiệp cùng thời, mà nằm ở cách ông mở rộng biên độ cảm xúc và thẩm mỹ cho phim Việt, trong bối cảnh ngôn ngữ điện ảnh còn hạn chế và phương tiện kỹ thuật đều ở mức tối giản. Thương Tín xuất hiện vào đúng thời điểm điện ảnh đang nỗ lực xây dựng những hình tượng mang chiều sâu tâm lý thay vì các mô típ một chiều. Ông mang theo độ chín của sân khấu vào phim, đồng thời biết tiết chế để không biến nhân vật thành hình mẫu kịch hóa. Điều này khiến phim Việt giai đoạn 1980 trở nên đa sắc hơn. Nhân vật người lính không chỉ cứng rắn; kẻ ngoài vòng pháp luật không chỉ hung hãn; kẻ phản diện không chỉ trợn mắt hăm he. Nhà phê bình Lê Quang Hưng nhận định, những nhân vật do Thương Tín đảm nhận đều tạo ra một kiểu thẩm mỹ riêng, một sự rành rẽ trong diện mạo và tâm lý, bởi ông luôn thiết lập được cấu trúc nội tâm rõ rệt cho nhân vật. Đó chính là đóng góp mang tính nền tảng: ông giúp điện ảnh Việt thoát dần khỏi lối diễn ước lệ, đưa nó tiến gần hơn với cảm xúc chân thực và sự liền mạch trong tâm lý nhân vật. Các đạo diễn thời ấy thừa nhận, nhiều cảnh phim chỉ có thể thành công vì ông đủ bản lĩnh giữ cho tiết tấu ổn định, không để cảnh bị phô, chênh”. Nhà phê bình Lê Quang Hưng cũng cho rằng, nếu điện ảnh Việt muốn tìm kiếm gương mặt tiêu biểu cho sự đa diện trong diễn xuất nam giới, Thương Tín chính là ứng cử viên số một. Ông dường như không mấy khó khăn để mở rộng biên độ nội tâm cho nhân vật, nhờ vậy vai diễn không bị cố định trong một hướng biểu cảm. Cũng không phải ngẫu nhiên, giới làm nghề coi ông như một điểm tựa quan trọng của thế hệ diễn viên nam thập niên 1980. HẠ ĐAN Sự đối lập của Thương Tín - Chánh Tín trong Ván bài lật ngửa đã góp phần không nhỏ làm nên thành công của bộ phim HỐI HẬN VÌ CUỐN HỒI KÝ Năm 2016, Thương Tín ra mắt sách Hồi ký Thương Tín, một đời giông bão. Trong cuốn sách, Thương Tín kể về những thăng trầm trong cuộc đời nghệ thuật, những cuộc hôn nhân không tình yêu và những sự chiêm nghiệm của ông về cuộc sống, về sự sám hối do những lỗi lầm trong quá khứ. Hỏi lý do ra mắt sách, Thương Tín chia sẻ khi đó, có nhiều người khuyến khích ông kể lại cuộc đời mình vì bạn đọc rất quan tâm. Và hơn nữa, lúc đó ông rất cần tiền nên hy vọng cuốn hồi ký sẽ đem lại cho ông một khoản thù lao lớn để có thể lo cho con. Vì thế, Thương Tín đã chấp nhận nói ra hết một lần để trải lòng. Nhưng cuốn sách đã không đem lại nhiều lợi ích cho ông nhiều câu chuyện riêng tư liên quan đến những nhân vật có thật ông đã nói mà không được sự đồng ý của họ. Đã có người phản ứng lại. Nhưng điều làm Thương Tín thất vọng hơn là số tiền thù lao từ cuốn sách không được nhiều như ông kỳ vọng. Chia sẻ với người viết, Thương Tín đã từng nói ông cảm thấy thất vọng, dù đã làm việc cật lực nhưng kết quả không như dự tính, nhất là về thù lao. Sau cuốn sách ông mất mát về danh tiếng và tiền bạc từ chính câu chuyện đời mình. Dù rằng đã có người khuyên Thương Tín viết cuốn sách khác, tập trung vào với những vai diễn lừng lẫy của ông cũng như những kinh nghiệm, trải nghiệm qua bao tác phẩm điện ảnh sân khấu đình đám nhưng Thương Tín từ chối. SỰ SĨ DIỆN CỦA NGƯỜI NGHỆ SĨ Năm 2018, khi đó hoàn cảnh Thương Tín đã rất khó khăn. Ông phải để vợ con ở quê, một mình vào TPHCM thuê trọ kiếm tiền. Tuổi đã ngoài 60, nên chỉ có những đạo diễn trẻ biết tiếng tăm của Thương Tín mới chấp nhận cho ông vào những vai nhỏ với cát-sê không cao. Thương Tín kể, có ngày ông chạy xe máy hơn 200 km chỉ để có được vài đoạn phim với cát-sê vài trăm ngàn đồng. Thậm chí có ngày, một đài truyền hình mời ông tới làm chương trình talkshow về ông tới 6 tiếng đồng hồ nhưng không trả cho ông đồng thù lao nào. Thiếu tiền trọ, ăn uống kham khổ nhưng xuất hiện trước người viết, dù trong bộ đồ đã cũ, nhăn nheo nhưng Thương Tín vẫn đóng thùng đàng hoàng. Móc trong túi áo ra điếu thuốc nhăn nheo, Thương Tín bảo ông chỉ có đủ tiền mua lẻ vài điếu. Thương Tín thở dài, cả thời tuổi trẻ là ngôi sao màn bạc với vài chục vai diễn để đời, cát-sê đóng phim có khi lên tới cả trăm cây vàng nhưng chả tích lũy được tài sản gì cho bản thân, giờ về già vẫn ở nhà thuê, lọ mọ đi đóng phim để kiếm tiền nuôi con. “Con tôi đang tuổi ăn tuổi lớn nên nhiều chi phí lắm. Một tháng chi phí cho cả gia đình ở Sài Gòn cũng phải hơn chục triệu, mà làm phim thì lúc có lúc không, cát-sê thì cũng không cao nên tôi phải đưa vợ con về quê. Nhớ con lắm nhưng hoàn cảnh biết làm sao?”- Thương Tín than thở. Khi đại dịch COVID nổ ra, Thương Tín may mắn được nhạc sĩ Tô Hiếu quan tâm. Tô Hiến đón Thương Tín về nhà, tổ chức cho ông đi hát, đi đóng phim. Nhưng tuổi cao sức yếu lại bệnh tình liên miên nên Thương Tín không có thu nhập là bao. Cũng nhờ sự vận động của Tô Hiếu mà khi Thương Tín ngã bệnh, đã có nhiều nghệ sĩ hay người hâm mộ ủng hộ nên Thương Tín có chút tiền để phụ giúp gia đình. Nhưng những mâu thuẫn với gia đình, thêm bệnh tình của ông ngày càng nghiêm trọng đã khiến cuộc sống Thương Tín tiếp tục lao đao. Trước những khó khăn trong cuộc sống, Thương Tín đã lựa chọn về quê để sống những ngày cuối đời. TRỌNG THỊNH Những điều ít biết VĂN HÓA - GIẢI TRÍ Cuốn hồi ký sóng gió của Thương Tín Nhắc đến Thương Tín, người ta thường chỉ biết tới 2 giai đoạn của cuộc đời ông, đó là giai đoạn đỉnh cao danh vọng với một Thương Tín cùng hơn 200 vai diễn điện ảnh, hơn 100 vai diễn sân khấu, trở thành một trong những biểu tượng điện ảnh Việt Nam với sự cuốn hút, khí chất phong trần và lãng tử hiếm có. Và giai đoạn thứ 2 là một Thương Tín nghèo khó, cô độc những năm cuối đời. Nhưng đằng sau cuộc đời đó là những điều ít biết. Thương Tín trong Ván bài lật ngửa Theo chia sẻ của Tô Hiếu, ở quê đối mặt với những bệnh tật tuổi xế chiều cùng cuộc sống khó khăn và thiếu thốn hơn, Thương Tín đã có dấu hiệu của trầm cảm. Tuy nhiên, khi được Tô Hiếu đề nghị tổ chức một chương trình kêu gọi giúp đỡ thì Thương Tín lại từ chối. Tô Hiếu kể Thương Tín cho rằng ông đã nhờ vả nhiều quá rồi và tới những ngày cuối đời, ông không muốn phiền thêm người khác.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==