8 VĂN HÓA - GIẢI TRÍ n Thứ Tư n Ngày 10/12/2025 Một trong những thứ khó nhất trong đời là giữ được sự hồn nhiên, dù cho sóng gió dập vùi. Nhưng Thương Tín lại khác. Tuổi tác, từng trải, va vấp không làm ông đánh rơi sự hồn nhiên. Dạo ông làm shipper ở TPHCM tôi thấy tâm trạng ông khá vui vẻ. Có lần, tôi gọi điện hỏi thăm ông, nhân thể hỏi về công việc mới. Ông nói, đại khái cái nghề này cũng giống như đi chơi lòng vòng, chẳng mệt mỏi gì. Tôi nhủ thầm, may trời không hành Thương Tín cả nghĩ, nếu cứ nhìn hôm qua, soi lại hôm nay, có khi buồn đau mà sinh bệnh. Thương Tín bắt đầu gây chú ý trở lại từ khi ông rập rình tung cuốn hồi ký Thương Tín - Một đời giông bão. Tài tử một thời không che đậy mục đích của việc viết hồi ký. Ông muốn kiếm chút tiền để nuôi con gái nhỏ. Dù từng thú nhận không có tình cảm với người phụ nữ kém ông gần 30 tuổi, song ông yêu con, áy náy, day dứt vì cô bé sinh ra trong điều kiện thiếu thốn, khi ông đã “te tua”, không còn ở thời “hào quang rực rỡ”. Chính sự thú nhận thật thà và hồn nhiên về mục đích viết tự truyện lại khiến ông bị trả giá, “gậy ông đập lưng ông”. Cuốn sách ra đời gây tranh luận dữ dội, nhiều người quay ra mỉa mai chuyện ông viết sách kiếm tiền. Thực ra, viết hồi ký, tự truyện để kiếm tiền hoàn toàn bình thường, chẳng có gì đáng lên án hay mỉa mai. Đó là một trong những nguồn thu đáng kể của người nổi tiếng trên thế giới. Tự truyện của Britney Spears The woman in me (tạm dịch, Người đàn bà trong tôi) giúp “công chúa nhạc pop” bỏ túi hàng chục triệu USD. Còn Thương Tín sau hồi ký Một đời giông bão thì “tay trắng vẫn hoàn trắng tay” và đời càng giông bão hơn. Trước khi hồi ký ra mắt, ông đã nói rằng: “Tôi yêu thích sự chân thật, đã không nói thì thôi, khi nói ra phải là sự thật”. Những sự thật ông phơi bày trần trụi, thiếu cân nhắc không những làm ảnh hưởng người này, người kia mà còn khiến ông hứng bao nhiêu “gạch đá”. Thế mà Thương Tín vẫn chưa chịu “chừa”. Có lần, ông hào hứng khoe với tôi dự định ra mắt cuốn tự truyện về nghề, cũng khoe luôn đã có nhà tài trợ. Nhưng chờ hoài vẫn chẳng thấy sách của ông trên thị trường. Chắc nhà tài trợ cũng sợ “tai bay vạ gió” nên đã âm thầm rút lui từ bao giờ? Ông từng khoe sắp tham gia dự án phim này, phim kia, sắp tham gia giảng dạy truyền kinh nghiệm cho người trẻ mê diễn xuất. Rồi cũng chẳng thấy dự án nào thành. Hồn nhiên như Thương Tín mới không biết sự ấm lạnh của lòng người, của tình người, mới tin vào những lời hứa hẹn vu vơ. Nhưng điều đáng quý ở ông là lửa nghề vẫn âm ỉ cháy, ngay cả khi rơi xuống đáy khốn cùng. Nếu không yêu nghề và không hồn nhiên rơi rớt, Thương Tín dại gì xuất hiện trong phim Cu li không bao giờ khóc để người ta phải thương hại mình? Nhắc đến đời tư Thương Tín là nhắc đến chìm nổi những chuyện tình. Ngay chuyện tình cảm của ông với người vợ trẻ sau cùng cũng “sớm nắng chiều mưa”, phập phù như cảm xúc đời. Có lúc, gọi điện cho ông tôi nghe thấy cả tiếng vợ con. Chẳng bao lâu sau lại thấy ông kể “thân ai nấy lo”, cứ ngỡ “đứt gánh tương tư” một ngày kia ông lại bật mí “hòa bình” trở lại. Nhưng chuyện tình cảm cũng thành chuyện của ngày hôm qua, khi chính ông không thể lo được cho chính mình. Những năm tháng cuối đời, Thương Tín sống lay lắt bằng sự hào hiệp của người này, người kia. Gánh nặng của tuổi tác, của bệnh tật đã khiến ông lãng quên hào quang quá khứ. Người qua đường có thể gặp ông ngồi bệt ở chân cầu vượt, thảm hại tận cùng. Khi COVID- 19 hoành hành dữ dội ở TPHCM, Thương Tín vẫn ở trọ giữa thành phố, ông túng quẫn. Tôi chia sẻ hoàn cảnh của ông với một nhà sưu tập tranh có tấm lòng hào hiệp. Anh gặp Thương Tín, tặng chiếc phong bì nhỏ. Xong việc, anh chụp hình gửi cho tôi và bình luận: “Tiếc cho Thương Tín. Ông ấy là một nghệ sĩ tài năng nhưng không có người giúp hoạch định cuộc đời nên về già khốn khổ”. Có những nghệ sĩ tỉnh táo, biết tính toán cho cuộc đời mình, biết phòng khi cơ nhỡ. Nhưng Thương Tín thì không… Trách đời hay trách ta? Sau ồn ào quanh tiền từ thiện, Thương Tín dường như bị cả làng nghệ sĩ tránh xa. Nhiều nghệ sĩ ngại không muốn nói gì đụng chạm đến Thương Tín trên truyền thông, cũng không còn nghệ sĩ nào đứng ra kêu gọi từ thiện hỗ trợ Thương Tín, họ sợ “làm ơn mắc oán”. Một nghệ sĩ gạo cội ở TPHCM nói: “Thương Tín có tài, có tật. Trên đời có bao nhiêu tật Thương Tín dính bấy nhiêu”. Nghe tin Thương Tín tạ từ nhân thế, tôi bỗng nhớ câu hát của Trúc Phương, nhạc sĩ trải qua một cuộc đời đắng cay: “Đường thương đau đày ải nhân gian/Ai chưa qua chưa phải là người”. Thương Tín đi qua thương đau, buồn tủi khi bước vào mùa thu cuộc đời nhưng ông cũng từng bước tới “tột đỉnh vinh quang” (tên tiểu thuyết của diễn viên, nhà văn Joan Collins) với hàng loạt vai diễn ấn tượng trên sân khấu, phim ảnh cùng bao người ái mộ. NSND Minh Châu và Thương Tín trong phim Cu li không bao giờ khóc Thương Tín - một cuộc đời nhiều TAM GIÁC VAI DIỄN KHÔNG THỂ THAY THẾ Nhà phê bình Lê Quang Hưng đánh giá, sự nghiệp của Thương Tín trải dài qua sân khấu lẫn điện ảnh, vai nhiều đến mức đếm không xuể, nhưng để nói về thứ làm nên “hào quang rực rỡ” cho ông, phải nhắc đến ba lát cắt tiêu biểu nhất: thiếu tá Lưu Kỳ Vọng phản diện lạnh lùng, Sáu Tâm chính diện giàu lý tưởng và siêu trộm Bạch Hải Đường mang sức hút khó lường. Ba dạng vai ấy không chỉ cho thấy biên độ diễn xuất hiếm thấy của một tài tử Việt, mà còn tạo nên tam giác nhân vật mà thế hệ sau khó lòng thay thế. Trong Ván bài lật ngửa, Thương Tín chỉ xuất hiện ở hai tập nhưng để lại ấn tượng khó phai. Thiếu tá Lưu Kỳ Vọng là dạng phản diện hiếm gặp của điện ảnh Việt thời điểm đó, một nhân vật thông minh, sắc lạnh và đầy tính toán. Gương mặt góc cạnh, ánh mắt lầm lì, nụ cười nhếch mép như thể lúc nào cũng giấu một âm mưu phía sau khiến nhân vật trở nên nguy hiểm theo đúng nghĩa điện ảnh. NSND Kim Xuân, người cùng thời với Thương Tín, nhận xét: “Thương Tín không diễn phản diện theo kiểu gằn giọng hoặc trợn mắt. Chỉ cần hơi nghiêng mặt và đổi ánh nhìn, khán giả đã thấy rợn ngợp ngay cả khi nhân vật chưa kịp hành động”. So sánh phong cách, một số người thậm chí cho rằng thiếu tá Vọng mang hơi hướng của Alain Delon trong Võ sĩ Samurai ở ánh mắt sắc, chuyển động tinh tế và thần thái bí ẩn tạo ra kiểu nhân vật “đẹp nhưng nguy hiểm”. Ván bài lật ngửa không chỉ đưa tên tuổi Thương Tín vào hàng diễn viên được chú ý, mà còn tạo nên một thế đối trọng thú vị giữa ông và nghệ sĩ Chánh Tín. Nếu Chánh Tín hóa thân thành điệp viên Nguyễn Thành Luân đầy phong độ và trí tuệ, mang ánh sáng của chính nghĩa, thì Thương Tín lại là bóng tối đối nghịch, nguy hiểm, khó lường. Sự đối lập ấy giúp bộ phim trở nên gay cấn, giống như cách nhiều nền điện ảnh xây dựng cặp bài trùng chính diện - phản diện, kiểu James Bond đối đầu Blofeld. Chính khoảng cách giữa hai phong thái diễn xuất, một thư sinh trí lực, một âm hiểm tàn nhẫn, khiến Ván bài lật ngửa trở thành bộ phim có độ căng hiếm có của điện ảnh Việt thời kỳ đó. Ngược lại hoàn toàn với thiếu tá Vọng, Sáu Tâm của Biệt động Sài Gòn là hình tượng chính diện mẫu mực: kiên cường, gan dạ và giàu lý tưởng. Vai diễn của Thương Tín thành công đến mức, khi Sáu Tâm hi sinh, rất nhiều khán giả thời ấy đã viết thư về đài để… xin “cứu Sáu Thương Tín là diễn viên hiếm hoi có khả năng biến hóa ở cả vai chính diện, phản diện lẫn giang hồ Trong ký ức nhiều thế hệ khán giả, Thương Tín là diễn viên hiếm hoi có khả năng biến hóa ở cả vai chính diện, phản diện lẫn giang hồ. Bắt đầu bằng thiếu tá Lưu Kỳ Vọng lạnh băng, đến Sáu Tâm quyết đoán và tướng cướp Bạch Hải Đường đầy bí ẩn, ông đã dựng nên ba hình mẫu nhân vật khác biệt đủ để định vị một thương hiệu của điện ảnh. Ba gương mặt của Thương Tín Nghệ sĩ Thương Tín (tên thật Bùi Văn Tín), sinh năm 1956 tại Phan Rang (Ninh Thuận cũ), qua đời lúc 18h50 ngày 8/12. Lễ nhập quan diễn ra lúc 8h ngày 9/12. Lễ động quan được tổ chức vào 15h30 ngày 10/12, sau đó linh cữu được an táng tại quê nhà.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjM5MTU3OQ==