‘Cố gắng’ đừng ‘cố chấp’ với ‘cố đô’

‘Cố gắng’ đừng ‘cố chấp’ với ‘cố đô’
TP - Khi xem qua bộ sách hơn 2.700 trang này, với cách làm từ điển ngôn ngữ phái sinh, thì sẽ thấy “cố gắng”, “cố chấp”, “cố đô”… tuy cùng bắt đầu bằng “cố”, nhưng chúng không có gốc rễ với nhau, nên không thể xếp theo ABC đơn thuần.

Dựa theo cấu trúc nền tảng của cuốn Oxford Advanced Learner’s Dictionay, sau hơn 10 năm mày mò, với ban biên soạn trên 20 người, bộ Từ điển Việt - Anh (NXB Khoa học xã hội, 2011) mới ra mắt, với số từ được xem là nhiều nhất từ xưa đến nay. Trong lịch sử làm tự/từ điển Việt - Anh, Việt Nam có rất ít bộ từ điển đúng nghĩa, mà thường chắp vá theo kiểu lượm từ sẵn có rồi xếp ABC một cách tự động. Những bộ lớn như Từ điển Việt - Anh của Nguyễn Văn Tạo (2.000 trang, tháng 4/1975); Từ điển Việt - Anh của Bùi Phụng (xấp xỉ 320.000 từ, 2004) là một nền tảng đáng ghi nhận.

Ban biên soạn từ điển Gia Vũ, vì ra đời muộn hơn, với tài chính và nhân lực được quy động công phu, đã kế thừa, khắc phục các ưu/nhược, với mong muốn đạt đến một chuẩn mực mới. Cách thực hiện như sau, đầu tiên làm một quyển từ điển tiếng Việt, với các định nghĩa và phân loại từ rõ ràng, nhằm có được những từ vựng khả tín, sau đó mới tiến hành dịch sang tiếng Anh. Vốn tiếng Việt được gom góp từ hai nguồn chính: theo thứ tự chữ cái và theo khả năng tạo từ của hệ thống phái sinh. Riêng việc dịch ra tiếng Anh thì dựa vào nguyên tắc sinh ngữ và tương đương, nghĩa là không bám vào chữ, mà bám vào thực tế tư duy của mỗi nền văn hóa. Nhất là các từ, thành ngữ, tục ngữ… mang chứa tư duy đặc trưng của mỗi dân tộc, việc tìm nghĩa tương đương quan trọng hơn tìm từ vựng tương đương. Ví dụ “gần đất xa trời”, “cưới chạy tang”, “ăn cháo đái bát”, “đâm bị thóc chọc bị gạo”… trong tiếng Việt, dịch ra tiếng Anh, phải tìm nghĩa và tư duy tương đương, không thể dịch theo từ vựng.

Trở lại với từ “cố” ở trên, trong từ điển này, sẽ thấy có sự phân biệt rõ qua nhiều gốc nghĩa (từ nguyên) khác nhau. Ví dụ “cố” trong ông bà cố khác với “cố” trong: Cố đấm ăn xôi; cố nông; cố tổng thống; biến cố; gia cố; cầm cố; chiếu cố… Riêng các từ ghép phái sinh, có tính đột biến, đều được xét như những mục từ độc lập, không xếp vào minh họa cho từ gốc.

Cuối cùng, cũng từ hệ thống phái sinh này, người đọc có thể thấy từ điển không chỉ làm “nghĩa vụ” phiên dịch Việt – Anh, mà còn là công trình tập trung vào việc xây dựng “một đời sống khác” của tiếng Việt, với ngữ vựng phong phú, có bề sâu. Có tham vọng chuẩn hóa và trình bày một thứ tiếng Việt tường minh, dễ tiếp cận, nên không chỉ người nước ngoài, người muốn dịch Việt - Anh quan tâm, mà cả những ai yêu tiếng Việt cũng phải tham cứu. Làm từ điển Việt - Anh nhưng vẫn giữ được “trách nhiệm” tôn vinh tiếng Việt.

Từ điển Việt - Anh do nhóm Gia Vũ thực hiện được xem là cột mốc mới. Ban biên soạn này gồm: Nguyễn Lương Ngọc (chủ biên), Tô Vân Sơn, Vũ Đình Thân, Dương Ngọc Dũng, Nguyễn Thanh Chương, Phạm Vũ Lửa Hạ, Nguyễn Văn Liên, Trần Lương Ngọc, Jacqueline Volkaerct, James B.Nguyên, Tô Sơn Lâm, Yvonne Nguyễn, Vũ Thị Quế Hương, Tô Sơn Phong, Bùi Thức Phước, Nguyễn Tôn Nhan, Cung Tích Biền, Phạm Viêm Phương, Nguyễn Anh Vũ, Nguyễn Thành Nhân…

Theo Báo giấy
MỚI - NÓNG
Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Nguyễn Ngọc Tuấn thay mặt Ủy ban Bầu cử thành phố Hà Nội phát biểu tại cuộc họp
Hà Nội quyết tâm tổ chức thành công cuộc bầu cử
TPO - "Hà Nội luôn xác định công tác bầu cử là nhiệm vụ chính trị quan trọng để chủ động, nghiêm túc triển khai sớm các công việc, đảm bảo bài bản, khoa học, sáng tạo và đúng các quy định của Luật, quyết tâm tổ chức thành công cuộc bầu cử vào ngày 23/5", Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Nguyễn Ngọc Tuấn nói.

Có thể bạn quan tâm

Nghệ sĩ Tú Oanh trở lại màn ảnh sau hơn chục năm

Nghệ sĩ Tú Oanh: Thích yên ổn, chưa bao giờ khao khát danh hiệu

TPO - Chuyên tâm với các vở diễn ở Nhà hát Tuổi trẻ, có điều kiện nghệ sĩ Tú Oanh lại tung tẩy kinh doanh để chủ động thời gian ở nhà hát và gia đình thay vì nhận lời đi phim truyền hình. Cho tới khi rời nhà hát, chị bất ngờ trở lại màn ảnh nhỏ với vai bà mẹ nuôi cá tính trong “Hương vị tình thân”. Vai diễn đúng chất Tú Oanh và khiến khán giả bàn tán rất xôm.
Du lịch lại vượt khó chờ phản công khi hết dịch Ảnh: KỲ SƠN

Du lịch thủ thế chờ phản công

TP - Du khách hoãn, hủy gần như toàn bộ tua du lịch trong tháng 5, chưa có ý định đặt tua cho các tháng tiếp theo. Doanh nghiệp du lịch phải lui về trạng thái phòng thủ chờ thời điểm trỗi dậy.
Anh Lù Hiền và vợ bên cây tính tẩu

Mạch nguồn chảy mãi trên quê mới

TP - Đại ngàn Tây Nguyên, nơi góp mặt của nhiều tộc người di cư, họ mang đến đây hồn cốt và bản sắc văn hóa riêng biệt, hình thành nên một vùng đất đa sắc màu văn hóa, vừa huyền bí và hấp dẫn bởi thanh âm nhạc cụ truyền thống.