Chuyện về Anh Bảy Cay xỏn Phômvihản: Trong lòng linh địa Sầm Nưa

Đại tá Quách Đại Hải ( phải) trên chuyên xa
Đại tá Quách Đại Hải ( phải) trên chuyên xa
TP - Lễ buộc chỉ cổ tay chúc phúc cho các cựu binh lão thành được tổ chức ở cái hang có tên Hậu Cần. Lòng hang khá rộng có thể chứa cỡ ngàn người. Nơi đây từng diễn ra các cuộc hội họp lớn cả những cuộc mít tinh  trong những năm bom đạn.

Sau hang Hậu Cần là hang dùng làm nơi ở và làm việc của đồng chí KhămTày Xiphănđon, Tổng chỉ huy tối cao quân đội Lào khi ấy sau này là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Chầm chậm bên vị đại tá già  từng là Chủ nhiệm chính trị Trung đoàn công binh 217, tôi lia vào sổ tay những điều cụ từng thuộc lòng. Tôi hiểu không phải trí nhớ đang làm phận sự của nó mà với cụ lúc này đây có sự trợ giúp bằng xương máu của bao đồng đội. Cụ bồi hồi nhớ lại.

Nhiệm vụ xây dựng công trình cho lãnh tụ và các cơ quan Trung ương (T.Ư) tại Lào tại Viêng Xay là một việc quan trọng, thời gian yêu cầu gấp nhưng phải đảm bảo tính mỹ thuật và an toàn tuyệt đối cho các công trình phòng thủ vĩnh cửu của T.Ư Lào. Trong suốt 6 năm khoét núi khoan hầm phải dùng  máy khoan với năng lượng nổ cùng sức người xây dựng được 51 công trình lớn nhỏ. Ngoài ra lực lượng công binh còn cải thiện các hang động khác đảm bảo kịp thời đưa vào sử dụng với khối lượng: đào phá đá 36.796m3 Đổ bê tông 869.000 m3; xây gạch đá 5.606 m3; làm 9.200 m2 nhà.

Chuyện về Anh Bảy Cay xỏn Phômvihản: Trong lòng linh địa Sầm Nưa ảnh 1 Anh Bảy Cay Xỏn cùng vợ con ( phải) và đồng chí Chu Huy Mân  ( trái) Bí thư Đảng ủy Đoàn chuyên gia Quân sự Việt Nam tại Lào ở căn cứ Sầm Nưa
Để có một lòng hang, nhà làm việc của đồng chí Khăm Tày, diện tích hàng trăm mét vuông dùng làm phòng ở, phòng họp,  phòng tiếp khách, y tế, bếp  vệ sinh công binh phải đào khoét cật lực trong nhiều ngày. Điều độc đáo ở đây là lòng  hang hun hút ăn sâu vào lòng đất, nghe nói anh em công binh mình có cách thông và điều hòa khí bằng các nhánh hang phụ.

Tôi bám theo Đại tá Quách Đại Hải vào nhà đồng chí Cay Xỏn. Đó là một ngách hang khá lớn. Ngoài khu sinh hoạt của đồng chí và gia đình ( mỗi thành viên có một phòng) một ngách hang dễ phải hơn trăm mét thông sang một vòm hang lớn tại đó có phòng làm việc, phòng họp Bộ Chính trị. Lại thênh thang một vòm hang trong đó bê tông được trám vuông vức.  Dưới có bảy hay tám chiếc giuờng. Đó là nơi ngủ lại của các đồng chí Bộ Chính trị mỗi khi làm việc lâu qua đêm với đồng chí Tổng Bí thư Cay Xỏn.

Dậy chút bồi hồi khi ngó những vật dụng còn sót lại. Những chiếc giuờng gỗ mộc xiêu vẹo, những cái phích loại lít rưỡi  của nhà máy Bóng đèn Phích nước Rạng Đông sản xuất từ những năm sáu mươi và những chiếc ca uống nước tráng men của nhà máy sứ Hải Dương, nhà máy Sắt Tráng men Hải Phòng cũng từ những năm 60 như thế đã han rỉ cũ kỹ. Lại nữa, sự hiện diện của các đồ vật madeinVietnam một thuở một thời. Tình cảm đặc biệt Việt Lào nhen nhóm tự thuở ấy nay vẫn đượm nồng, son sắt.

Qua một ngách hang khác, cụ Quách Bá Đạt  trong tổ cán bộ giúp việc cho đồng chí Cay Xỏn từ năm 1971 đến mãi năm 1988 bồi hồi nhớ lại những lần Anh Bảy (tên thân mật đồng chí Cay Xỏn hồi ấy anh em thường gọi. Anh Tám là đồng chí Khăm Tày. Phúc là tên thân mật của đồng chí Phumivôngvichít. Chu là tên gọi Việt của đồng chí Nuhac Phumsavẳn) thường xuyên ngồi ăn cơm với anh em khi thì với đội bảo vệ khi thì tổ cán bộ giúp việc.

Có một chuyện đại tá Quách Đại Hải kể, sau này tôi lục trong sử chưa thấy? Hay là chưa kịp chép? Chuyện do chính Anh Bảy, đồng chí Cay Xỏn kể cho cán bộ giúp việc Hải.

Năm 1948 phong trào cách mạng Lào lên mạnh nhưng chưa tạo được một căn cứ cách mạng kháng chiến làm chỗ dựa lâu dài cho cuộc kháng chiến. Để giúp Lào có được cơ sở này, Bác Hồ đã chỉ thị cho đồng chí Võ Nguyên Giáp nghiên cứu xây dựng Sầm Nưa thành căn cứ kháng chiến cho cách mạng Lào. Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhận lệnh Bác mà rất lo bởi chưa tìm ra được nhân sự. Đó là phải tuyển lựa được những thanh niên Lào có tinh thần yêu nước hăng hái... nhằm đưa về Sầm Nưa hoạt động. Đại tướng cho người tìm hiểu thì được biết, sau cách mạng tháng Tám năm 1945 có một tổ chức thanh niên Lào yêu nước đang nghiên cứu tìm hiểu chủ nghĩa Mác-Lê nin. Nhóm này gồm những thanh niên Lào đang sinh sống học tập ở Hà Nội và một số tỉnh quanh đó. Người phụ trách nhóm có tên là Cay Xỏn Phômvihản. Khi cuộc kháng chiến Toàn quốc bùng nổ, nhóm này cùng với anh em Việt Nam rút khỏi Hà Nội và hiện đang tham gia công tác tại khu 12.

Đại tướng sau khi nghe được đã thân chinh tìm đến Khu bộ 12 đang đóng ở xã Yên Lãng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Đại tướng rất vui mừng khi được tiếp xúc ngay với đồng chí Cay Xỏn khi đó đang làm công tác tuyên truyền ngay tại Khu bộ. Qua tiếp xúc, Đại tướng biết được đồng chí Cay Xỏn là một thanh niên yêu nước thông minh có nhiệt huyết cách mạng đang khao khát được về Lào để tham gia kháng chiến. Đại tướng về báo cáo với Bác và Thường vụ Trung ương Đảng. Bác và Thường vụ nhất trí chọn đồng chí Cay Xỏn phụ trách đưa một đội công tác về Lào. Với quyết định đó đội công tác có tên Đội xung phong Bắc Lào được thành lập và có nhiệm vụ đứng chân ở địa bàn Sầm Nưa để làm công tác tuyên truyền. Đó là ngày 24/8/1948.

Cả sự kiện quan trọng tại Đại hội Đảng Cộng sản Đông dương lần thứ II tháng 2/1951 cũng được Anh Bảy kể lại tường tận. Đó là sự kiện  trên cơ sở nền tảng Đảng Cộng sản Đông Dương phát triển thành 3 Đảng để đảm đương lãnh đạo cách mạng ba nước Đông Dương.

 Lúc quay ra trên lối đi có một cái tháp nhỏ xây bằng gạch nung. Tấm hình một thanh niên rất đẹp trai hao hao gương mặt của Hoàng thân được gắn lưng thân tháp. Đó là mộ và hình anh Quang (hay Minh? Hoàng thân đặt tên các con theo lối Việt những là Quang, Minh, Chính, Đại... mà tôi không nhớ hết?)

 Câu chuyện các cụ kể lại khiến cả đoàn bùi ngùi. Người con trai của Hoàng thân nằm kia vốn đẹp trai thông minh và học rất giỏi. Sau khi tốt nghiệp đại học ở Liên Xô ngành thủy lợi,  anh được Nhà nước Liên Xô cho học tiếp ở bậc cao hơn. Nhưng Hoàng thân đã gọi con mình về.

 Anh Quang lại có năng khiếu về chính trị. Anh được đưa xuống một đơn vị quân đội để rèn luyện thêm. Đau đớn thay, bom địch từng ném xuống Sầm Nưa dày là thế, thoát chết qua nhiều trận bom nhưng trong một lần xuống cơ sở anh Quang đã bị bọn địch phục kích và hy sinh cách căn cứ chỉ 5 cây số!

Đại tá Vũ Đức Mai, từng là Phó ban xây dựng căn cứ địa Sầm Nưa người trực tiếp thiết kế hai hang lớn của  đồng chí Cay Xỏn Phômvihản và Hoàng thân XuPhanuvông. Công binh cũng phải dũi đào hàng nghìn mét khối đá cho tiết diện lẫn độ sâu, độ dài của hang. 

         (Còn nữa) 

MỚI - NÓNG

Có thể bạn quan tâm

Cửa Hậu (Chánh Bắc môn) được khai thông ngày nay. Cổng thành này từng bị “bế môn” trong suốt 120 năm

Trang mới Thượng thành Huế: Chuyện ở Mang Cá

TP - Song song thực hiện Đề án di dân Kinh thành, tỉnh Thừa Thiên-Huế đang xúc tiến di dời “đồn Mang Cá” cùng hệ thống cơ quan quân đội nằm bên trong vùng Di sản Huế, với diện tích giải tỏa hàng chục héc ta. Đây được xem là cuộc di dời “lịch sử của lịch sử”.
Nhìn bên ngoài, không ai nghĩ khu phố này là dãy nhà liền kề “hộ nghèo” ở Hương Sơ do chính quyền vận động hỗ trợ xây dựng tặng cho dân. Ảnh: Ngọc Văn

Trang mới Thượng thành Huế: Như một giấc mơ

TP - Nhiều người dân di cư Thượng thành Huế bắt đầu có những tháng ngày tươi sáng nhất trong đời mình. Họ được sống trong những ngôi nhà mới xây tinh tươm, cất dựng trên những lô đất "trong mơ" có trị giá tiền tỷ. Thượng thành Huế cũng dần bước sang trang mới...
Điệu múa tung tung da dá – điệu múa dâng Trời truyền thống của người Cơ Tu được dân làng biểu diễn trong khuôn khổ lễ hội Ảnh: Giang Thanh

Lạc giữa mùa yêu ở Toom Sara

TP - Giữa mùa yêu của người Cơ Tu, bên những cánh rừng đại ngàn ngập sắc hoa cỏ mùa xuân, cư dân làng Toom Sara (xã Hòa Phú, huyện Hòa Vang, Đà Nẵng) vẫn cần mẫn vun vén để gieo mầm tình yêu văn hóa Cơ Tu trong chính cộng đồng của họ cũng như trong lòng du khách thập phương.
Cán bộ công an động viên ba cô gái

Chuyện ba sơn nữ vừa thoát khỏi 'động quỷ'

TP - Tin vào những lời đường mật việc nhẹ lương cao, ba sơn nữ Êđê, J’rai lặng lẽ rời bỏ gia đình, buôn làng lên thành phố để rồi sa chân vào động “chăn đào” karaoke. Những “bông hoa rừng chớm nở” thành trò mua vui của “bợm nhậu” đáng tuổi cha ông. Khi không thể chịu đựng thêm được nữa họ bỏ trốn thì bị bọn chăn dắt đánh đập, giam cầm…
Chuẩn bị quay mật ong

Chuyện cũ ở thủ phủ Cà Phê: Đặc sản ăn theo

TP - Người nông dân trồng cà phê được ví cả năm phải “ăn cơm đứng”, nhưng trên vùng đất ấy, qua mỗi mùa cà phê đều có những điều thú vị. Mùa hoa nở đẹp lộng lẫy là dịp đàn ong di cư đến tạo ra những giọt mật thơm ngon trở thành đặc sản nơi đây. Mùa tưới vất vả, nhọc nhằn là mùa săn dế cơm, mang nguồn thu nhập cho người dân.
 Ông Kmang (trái) chia sẻ với ông Thuần (giữa) - Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Khê

Cán bộ đi trước, làng nước theo sau…

TP - Giữa lúc đại dịch bùng phát, kinh tế khó khăn, hàng trăm hộ dân ở xã Quảng Khê (huyện Đắk G’long, Đắk Nông) chủ động nộp đơn thoát nghèo. Chưa hết, nhiều người tình nguyện hiến đất làm đường, xây trường, nhà cộng đồng… Trong đó, vai trò đi đầu của cán bộ cơ sở lan tỏa tinh thần tận hiến vì cộng  đồng.
Trang trại hiện có hàng trăm con trâu

'Thiếu gia' nuôi trâu… chọi

TP - Mảnh đất đầy trầm tích văn hóa lâu đời, có ngôi chùa Động Ngọ và Cây cửu phẩm liên hoa độc đáo của cả nước; là xã Anh hùng vừa mới nhập “hộ khẩu” thành phố Hải Dương được một năm, đang ấp ủ nhiều dự án mới. Ở đây có chuyện anh sinh viên thanh nhạc rẽ ngang sang kinh doanh nghề “gột” trâu chọi. Thật lạ…