Phía sau những dự án thủy điện đầy rủi ro

Phía sau những dự án thủy điện đầy rủi ro
TP - Thủy điện - khi không được kiểm soát chặt chẽ dễ tạo nên bom nước, cực kỳ nguy hiểm. Để loại trừ hiểm họa này, Chính phủ cần xóa mảng tối trong cơ chế quản lý, điều hành, loại trừ tình trạng xin cho ban phát, né trách nhiệm khi có sự cố.

> Kỳ 1: Thủy lợi thành thủy hại!?

Hiểm họa chưa dứt

Ở nước ta, với lợi thế là nguồn năng lượng giá rẻ, có khả năng tái tạo, thủy điện được ưu tiên trong các quy hoạch năng lượng. Hiện các nhà máy thủy điện lớn nhỏ ở Việt Nam đóng góp gần 50% công suất và 44% sản lượng điện phục vụ gần 90 triệu dân.

Tìm xác người ở sự cố Đạm Bol
Tìm xác người ở sự cố Đạm Bol.

Tuy nhiên, sự lỏng lẻo trong cơ chế quản lý khi cho phép phát triển ồ ạt các dự án thủy điện mà thiếu sự kiểm soát gây ra nhiều hệ lụy về môi trường sinh thái, an toàn khắp các vùng miền.

Ngày 28/9/2013, phiên thảo luận của Ủy ban Khoa học- Công nghệ & Môi trường Quốc hội, nhiều đại biểu yêu cầu làm rõ chất lượng quy hoạch thủy điện nhỏ, thẩm định dự án, hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ, di dời, tái định cư... Trái với mục tiêu xây dựng ban đầu là cân bằng nguồn nước, điều tiết cắt lũ, nhiều công trình khi đưa vào sử dụng lại gây thêm hạn hán, lũ lụt, ảnh hưởng sản xuất và sinh hoạt của người dân.

Vụ vỡ đường ống dẫn nước của dự án thủy điện Đạm Bol cuốn trôi nương rẫy, 3 căn nhà và 2 mạng người xảy ra ở huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng từ ngày 14/6/2011 tới nay vẫn chưa nguội tính thời sự.

Thủy điện Đạm Bol cách thành phố Đà Lạt khoảng 160km, 3 tổ máy tổng công suất 9,6MW phát điện bằng nước suối Đạ Tẻ thượng nguồn sông Đồng Nai, chưa khánh thành đã vỡ. Cán bộ nắm rõ hồ sơ công trình nhận định: Nếu chủ đầu tư làm đúng thiết kế được phê duyệt đã không xảy ra chuyện.

Là kỹ sư thủy lợi, chỉ vì tiết kiệm chi phí quá đáng, Giám đốc Đinh Văn Tưng đã tự ý thay cả 3,5 km đường ống bê tông dẫn nước theo thiết kế đã được duyệt, bằng cách dùng tấm nhựa cuốn kèn thành ống lớn đường kính hơn 1m, dán mép bằng keo theo công nghệ rẻ tiền của Trung Quốc, một đầu nối thẳng vào ống áp lực, thân chôn lấp để cố định vị trí.

Áp lực nước va vào thành ống nhanh chóng tạo ra nhiều kẽ hở gây rò rỉ, trôi dần lớp đất đỡ bên dưới khiến đường ống gãy gập như bom nước phát nổ. Vụ việc sau đó được dàn xếp, không khởi tố điều tra để làm rõ nguyên nhân và nghiêm khắc xử lý.

Điều đáng báo động, là sau nhiều lượt liên ngành liên cấp vào cuộc kiểm tra an toàn, Đạm Bol vẫn được tiếp tục hoạt động mà chỉ cần sửa lỗi kỹ thuật rất tạm bợ: Thay đoạn ống vỡ bằng 1,2 km ống bê tông, giảm công suất vận hành, phần còn lại vẫn dẫn nước bằng ống nhựa dán keo như trước. Một chuyên gia thủy điện khẳng định với kiểu “khắc phục hậu quả” quá tạm bợ này, chẳng có gì bảo đảm Đạm Bol sẽ không tiếp tục xảy ra sự cố.

Vụ vỡ đập thủy điện nữa là Ia Krel 2 công suất 6 MW ở tỉnh Gia Lai ngày 12/6/2013. Khi đập vỡ, hiện trường phơi bày, các chuyên gia tới nơi chứng kiến, đọc kỹ hồ sơ, mới ngỡ ngàng không hiểu sao vị giáo sư tiến sĩ chủ nhiệm công trình lại vẽ ra một cái cống to đùng đường kính 4x4m, dài khoảng 100m, sau đó bút phê bảo đơn vị thi công làm theo những con số tùy tiện gạch sửa một cách ngẫu hứng ngay trên hồ sơ.

Cái cống vô dụng ngốn hết 2 tỷ đồng chỉ để dẫn dòng thi công xong thì bịt kín 2 đầu, chôn luôn vô thân đập. Sức ép của nước đã nén vỡ ngay cái cống mỏng manh, cuốn trôi cả đoạn thân đập cùng bao nhiêu tài sản của dân chúng xuống hạ du.

Lỗ hổng quản lý

Nhiều quy định về an toàn hồ đập đã được ban hành, có hiệu lực từ lâu, buộc mọi tập thể cá nhân có trách nhiệm phải nắm rõ, như Luật Tài Nguyên nước, Nghị định 72 về Quản lý an toàn đập, Pháp lệnh khai thác và bảo vệ công trình thủy lợi, Pháp lệnh phòng chống lụt bão, các Thông tư hướng dẫn v.v…Hầu hết các vụ vỡ đập, vỡ tường chắn, đê bao đều có nguyên nhân về việc không chấp hành nghiêm các quy định này. Thế nhưng chưa có vụ nào được mổ xẻ nguyên nhân thấu đáo, nghiêm túc để thực sự thay đổi và xử lý tới nơi, tới chốn.

Vụ xả lũ khẩn cấp ở hồ thủy lợi Ea Đrăng- Đắk Lắk gây thiệt hại nghiêm trọng, nhưng sau mấy cuộc họp rút kinh nghiệm, tới nay công trình vẫn được tiếp tục giao cho 2 bảo vệ cũ trông coi, lý do rất đơn giản: Lãnh đạo huyện bảo không tìm ra người có bằng trung cấp thủy lợi để giao quản lý hồ!?

Ngày 3/10, trong Hội thảo “Phát triển thủy điện miền Trung và sự tham gia của người dân” tổ chức tại TP Hội An, ông Đặng Phong, nguyên Chủ tịch UBND huyện Bắc Trà My-Quảng Nam, nơi có thủy điện Sông Tranh 2 với nhiều sự cố về mất an toàn đập và tái định cư đã nói thẳng: “Báo cáo đánh giá tác động môi trường của các công trình thủy điện là không đáng tin”.

Cả nước hiện đang có xấp xỉ 7.000 hồ chứa, trong đó những hồ chứa lớn thuộc quyền điều hành của liên bộ như Bộ Tài nguyên – Môi trường, Bộ Nông nghiệp – Phát triển Nông thôn, Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng hoặc chịu sự điều hành của địa phương.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Cẩm Tú từng hoang mang: “Về quản lý an toàn đập thủy điện, đến nay vẫn chưa phân định rõ đâu là thẩm quyền và trách nhiệm của Bộ Công Thương, hay UBND các tỉnh, thành trong việc phê duyệt phương án phòng chống lụt bão”. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Hoàng Công Lự khi báo cáo về sự cố vỡ đập Ia Krel 2 cũng băn khoăn: Sự cố này khiến các ngành rất lúng túng, do bất cập, chồng chéo, chưa rõ ràng nên không rõ trách nhiệm ở Công Thương hay Xây dựng?

Theo các chuyên gia, toàn bộ trình tự quản lý, phê duyệt, xây dựng, vận hành, từ hồ đập nhỏ tới hồ đập lớn do tập đoàn hay nhà nước quản lý đến nay vẫn chưa chặt chẽ. Khi nào các lỗ hổng này còn chưa được trám kín, mối nguy hồ đập tiếp tục là những “quả bom nước” dọa nổ trên đầu dân.

Tại hội nghị trực tuyến của Chính phủ về an toàn hồ chứa ngày 29/8, đại diện Bộ Xây dựng, khẳng định, các công trình thủy điện có công suất nhỏ hơn hoặc bằng 30MW còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn do một số chủ đập chưa thực hiện đầy đủ quy định về quản lý an toàn đập. Tổng cộng có 144/166 đập đến hoặc quá kỳ hạn kiểm tra an toàn đập nhưng hiện chưa tới 1/3 tổng số thực hiện xong và chỉ 36 đập có phương án bảo vệ đập được phê duyệt.

Theo Báo giấy
MỚI - NÓNG
Đề tài nghiên cứu về giáo dục phải giải quyết được vấn đề thực tiễn đặt ra. Ảnh: Diệp An
Nghiên cứu về khoa học giáo dục xa rời thực tế?
TP - Tại Diễn đàn Hà Nội lần thứ nhất về khoa học giáo dục và sư phạm (Hafpes 2021) do Trường ĐH Giáo dục, ĐH Quốc gia Hà Nội và Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam tổ chức mới đây, các chuyên gia cho rằng, rất nhiều đề tài nghiên cứu về khoa học giáo dục không xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn.

Có thể bạn quan tâm

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc và Phu nhân bắt đầu thăm chính thức Liên bang Nga. Ảnh: TTXVN

Làm sâu sắc hơn nữa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt-Nga

TP - Hôm nay, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam bắt đầu chuyến thăm chính thức Liên bang Nga theo lời mời của Tổng thống Vladimir Putin. Chuyến thăm sẽ làm sâu sắc hơn nữa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt-Nga trên tất cả các lĩnh vực và nâng tầm lên trong tình hình mới.
Nhà lụp xụp trên rạch Xuyên Tâm. Con rạch không còn chức năng thoát nước và ô nhiễm nặng vì chứa rác thải

Ðầu tàu TPHCM: Thiếu nguồn lực đầu tư phát triển

TP - Là một trong những địa phương chịu thiệt hại nặng nề bởi làn sóng dịch COVID-19 thứ 4, đầu tàu kinh tế TPHCM không còn đủ nguồn lực cho đầu tư phát triển và cần sự hỗ trợ, “hà hơi, tiếp sức” từ ngân sách trung ương để vượt qua giai đoạn khó khăn.
Ông Lê Huy Ngọ, người đã xin từ chức Bộ trưởng Bộ NN&PTNT năm 2004 vì vụ án Lã Thị Kim Oanh. Tuy ông không phải chịu trách nhiệm nhiều nhưng vẫn từ chức vì vụ án xảy ra trong ngành ông quản lý

Khi có quy định, việc từ chức sẽ nhẹ nhàng hơn

TP - Theo TS Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, việc xây dựng văn hóa trong Đảng cũng là một trong những vấn đề cần nhấn mạnh để chống tham nhũng, tiêu cực. TS Nguyễn Tiến Dĩnh cũng cho rằng, khi đã có quy định chung của Đảng, việc từ chức sẽ nhẹ nhàng hơn và dần dần sẽ trở thành “văn hóa từ chức”.
Dự án có tổng mức đầu tư hơn 1.500 tỷ đồng vẫn ngổn ngang sau gần 7 năm thực hiện. Ảnh: Nguyễn Ngọc

Dự án giao thông nghìn tỷ thành điểm 'nghẽn': Lộ nhiều sai phạm

TP - Dự án đường Trì Bình - Dung Quất tổng mức đầu tư hơn 1.500 tỷ đồng, chiều dài gần 9km là một trong những dự án giao thông trọng điểm của tỉnh Quảng Ngãi, từng được kỳ vọng sẽ tạo “cú hích” thu hút nhà đầu tư vào Khu kinh tế Dung Quất. Tuy nhiên, sau gần 7 năm thi công, dự án này vẫn còn dang dở, lộ nhiều sai phạm.
Ðeo khẩu trang giúp phòng lây nhiễm biến thể mới Omicron. Ảnh: Thái Hà

Phòng chống biến chủng mới Omicron

TP - Bộ Y tế cho biết, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc COVID-19 với biến chủng mới Omicron. Chuyên gia nói rằng, nếu chủng này xâm nhập thì thực hiện tốt 5K có thể hạn chế được nguy cơ lây lan dịch.